4.3.1.3 De gevolgen van confabulatie

Voorop staat dat de rechter niet continu confabuleert. Confabulatie treedt alleen op indien de rechter niet beschikt over alle informatie die relevant is voor de motivering van een beslissing. Voorts geldt dat indien de rechter wel confabuleert, deze confabulatie niet noodzakelijkerwijs afbreuk doet aan de kwaliteit van de beslissing. De beslissing hoeft niet verkeerd te zijn.

Toch kan confabulatie door de rechter problematisch zijn. Dit probleem ontstaat voornamelijk doordat de beslissing van de rechter aan hogere eisen van consistentie, transparantie en juistheid moet voldoen dan bijvoorbeeld de beslissing van een persoon die moet kiezen tussen verschillende panty’s (par. 4.3.1.1.). Het is dus zaak in kaart te brengen wat de gevolgen kunnen zijn van confabulatie voor de rechter en het rechterlijk oordeel.

Allereerst heeft de confabulerende rechter zelf niet door dat hij confabuleert. Ook voor procespartijen is de confabulatie ontoegankelijk. De daadwerkelijke redenen achter een oordeel blijven door de confabulatie verborgen.1 De status van het rechterlijk oordeel komt hiermee in gevaar en de verwachting van de rechtspraktijk dat een oordeel inzichtelijk en transparant is, kan de rechter niet waarmaken. Voorts blijft eventuele partijdigheid van de rechter door confabulatie verborgen. Ten slotte doet het oordeel afbreuk aan de rechtszekerheid. De procespartij is afhankelijk van het ‘gevoel’ of andere onbewuste redenen die de rechter bij de partij of de zaak heeft. De onvoorspelbaarheid hiervan doet afbreuk aan de rechtszekerheid.

Wat de rechter kan doen tegen confabulatie, komt aan bod in par. 4.4. Eerst bespreek ik een tweede bias die van invloed kan zijn op het rechterlijk oordeel: de indruk van een rechter.