5.4.4.5 Het vermoeden van het bestaan van een csqn-verband

De rechter kan onder omstandigheden een csqn-verband aannemelijk achten tussen de beroepsfout en de schade.1 Het csqn-verband wordt dan tot uitgangspunt genomen, behoudens het geval van tegenbewijs (indien de wederpartij de afwezigheid van het csqn-verband aannemelijk weet te maken).2 Er is alsdan sprake van een bewijsvermoeden.3 Het bewijsvermoeden wordt ook wel de ‘aanname-benadering’4 of ‘informele’ toepassing van de omkeringsregel5 genoemd.

De rechtbank en het hof hebben in de procedure die verband houdt met het Vie d’Or geschil naast de omkeringsregel tevens het bewijsvermoeden van het bestaan van een csqn-verband toegepast. De rechtbank heeft overwogen dat ‘aannemelijk is geworden dat, indien de accountants vanaf de aanvang van hun onrechtmatig handelen tijdens de werkzaamheden met betrekking tot de jaarrekening 1989 correct en zorgvuldig hadden gehandeld, de problemen bij Vie d’Or reeds in die tijd veel duidelijker en dwingender aan de oppervlakte waren gekomen en ook dat aannemelijk is dat de Verzekeringskamer, indien Vie d’Or de problemen niet zelf zou hebben opgelost, veel eerder ingrijpender maatregelen zoals het benoemen van een stille curator zou hebben getroffen’. De rechtbank heeft hiermee het bestaan van causaliteit aangenomen. De grieven hiertegen in hoger beroep slagen niet.10 De Hoge Raad casseert het oordeel van het hof, omdat het hof zonder nadere motivering aan het bewijsaanbod van de accountant voorbij is gegaan.11 Voorts acht de Hoge Raad het oordeel van het hof ter zake het bewijsvermoeden van het csqn-verband door het ontbreken van nadere motivering onbegrijpelijk.12

De rechter is geneigd het bewijsvermoeden van het csqn-verband alleen toe te passen bij een ‘uniforme beoordeling van een groot aantal geschillen’ ‘ én wanneer de effectieve rechtsbescherming in het geding is’.13 Klaassen spreekt over ‘een grote groep gedupeerden en -in het bijzonder wat betreft de effectenlease-over-eenkomsten- vele procedures waarin soortgelijke causaliteitskwesties spelen.14’ Het bewijsvermoeden van het csqn-verband is bijvoorbeeld toegepast bij15 het richtinggevende arrest inzake prospectusaansprakelijkheid, World Online,16 en bij de zogenoemde effectenlease-arresten, De Treek/Dexia17 en Levob/Bolle.18 Het bewijsvermoeden van het csqn-verband leent zich derhalve niet voor toepassing bij een claim van een opdrachtgever of een individuele derde jegens de accountant. Ik sluit echter niet uit dat een bewijsvermoeden van het csqn-verband bij aansprakelijkheid van accountants in de toekomst aan de orde kan komen bij een schending van de bijzondere zorgplicht jegens beleggers.19