4.3.2.1 Vervulling van vereisten voor overdracht bij verkrijging door de vervreemder

154. De levering zal slechts tot een overdracht leiden indien aan alle vereisten voor de overdracht van het goed wordt voldaan op het moment dat het goed door de vervreemder wordt verkregen.1 Dit betekent in de eerste plaats dat de vervreemder op dit tijdstip beschikkingsbevoegd dient te zijn ten aanzien van het bij voorbaat geleverde goed. Daarnaast zal op dat doorslaggevende tijdstip het geleverde goed overdraagbaar moeten zijn (vgl. art. 3:83 BW) en dient er een geldige titel voor de overdracht te bestaan (art. 3:84 lid 1 BW). Wordt op het moment dat het goed wordt verkregen door de vervreemder aan één van deze vereisten niet voldaan dan blijft een overdracht uit.

Ontbreekt het de vervreemder op het moment dat het bij voorbaat geleverde goed door hem wordt verkregen aan de bevoegdheid om over het goed te beschikken, dan blijft een automatische overdracht of bezwaring uit. Het typische voorbeeld hiervan is het geval dat de vervreemder failleert voordat hij zelf het goed verkrijgt. Indien de vervreemder het goed verkrijgt nadat hij failliet is verklaard, is hij op het tijdstip van de verkrijging krachtens art. 23 Fw immers onbevoegd om – ten opzichte van de failliete boedel – over zijn vermogen te beschikken.2 Het bij voorbaat geleverde goed dat na aanvang van het faillissement van de vervreemder door hem wordt verkregen, valt in de boedel, zoals art. 35 lid 2 Fw buiten twijfel stelt.3

Een ander voorbeeld is het tussentijds instellen van een meerderjarigenbewind ten aanzien van het bij voorbaat geleverde goed. De uitwerking hiervan is vergelijkbaar met die van een faillietverklaring. Op de voet van art. 1:431 lid 1 BW kan het bewind ook de goederen omvatten die de meerderjarige “zullen toebehoren”.4 Het bewind heeft tot gevolg dat de rechthebbende nog slechts met medewerking van de bewindvoerder over de onder bewind gestelde goederen kan beschikken (art. 1:438 lid 2 BW). De gevolgen van het bewind zijn op dit punt gelijk te stellen met die van een surseance. De conclusie is dat, op het moment dat het bij voorbaat geleverde goed wordt verkregen door de vervreemder, de beschikkingsonbevoegdheid die het gevolg is van het bewind verhindert dat de levering een automatische overdracht kan effectueren.5 Het gevolg van een tussentijdse ondercuratelestelling van de vervreemder moet van de hiervoor genoemde gevallen worden onderscheiden. De curatele leidt niet tot beschikkingsonbevoegdheid, maar tot handelingsonbekwaamheid van de vervreemder (art. 1:381 lid 2 BW). Zijn handelingsonbekwaamheid staat echter niet in de weg aan de automatische overdracht of bezwaring van het bij voorbaat geleverde goed. De handelingsbekwaamheid is slechts relevant op het tijdstip waarop de vervreemder zijn medewerking verleent aan de levering, bijvoorbeeld bij het opmaken van de daartoe bestemde akte.6 Het nadien intreden van handelingsonbekwaamheid (of een andere gebeurtenis die de persoon van de vervreemder betreft) verhindert noch de voltooiing van de levering, noch de automatische overdracht als gevolg van een eerder voltooide levering bij voorbaat.7