Introductie

Een van de belangrijkste ontwikkelingen voor concerns sinds de Tweede Wereldoorlog is de globalisering van de economie. Deze ontwikkeling heeft zich zowel bij Nederlandse als bij buitenlandse internationale concerns voorgedaan. Globalisering heeft gezorgd voor een daling van de kosten voor transport en communicatie. Voorts is sprake van een toename van informatie en technologie over de grenzen; nationale infrastructuren zijn eenvormiger geworden en handelsbelemmeringen zijn afgenomen. Het resultaat daarvan is een groei van internationale handel en investeringen, leidend tot de noodzaak om centraal een wereldwijde concernstrategie te ontwikkelen. In die strategievorming doet zich een paradox voor: hoewel ondernemingen wereldwijd met elkaar concurreren en materialen, kapitaal en kennis zich vrijelijk over de wereld bewegen, blijven locaties een cruciale rol spelen in het bepalen van de concurrentiekracht.12

Ghemawat34 gebruikt de term semiglobalization om de werkelijke staat van integratie over de grenzen te karakteriseren: “borders still matter a great deal, but so do flows across them.” Geografische afstanden blijven belangrijk en grotere afstanden zorgen voor een afname van de intensiteit van de handel. Dit effect is volgens zijn onderzoek zelfs zichtbaar bij ontastbare stromen als financiën en informatie: de kwaliteit daarvan neemt af naarmate de afstand toeneemt. De implicatie hiervan is dat een goede wereldwijde strategie niet steeds hetzelfde is voor alle landen, maar rekening houdt met de verschillen die aan de nationale grenzen verbonden zijn en de mogelijkheden deze te overbruggen. 56 Het belang van landsgrenzen en afstanden is overigens verkleind door de ontwikkeling van nieuwe methoden van telecommunicatie en het internet.

Het internet heeft een groot effect gehad op de werkwijze van wereldwijde concerns, zodanig dat goed gebruik ervan eerder een bestaansvoorwaarde is geworden dan dat het een concurrentievoordeel oplevert. Tegenwoordig gebruiken de meeste concerns vrijwel vergelijkbare internetapplicaties, vaak ontwikkeld vanuit standaardpakketten die door ontwikkelaars worden aangeboden. De daaruit resulterende operationele effectiviteit wordt breed gedeeld en het komt zelden voor dat concerns door internet duurzame voordelen behouden. De ontwikkeling van de wereldwijde strategie is zo volgens Porter een kwestie van discipline geworden. Strategievorming vereist aandacht voor winstgevendheid (niet alleen voor groei) en de bereidheid om moeilijke keuzes te maken. Zelfs grote gevestigde concerns zijn door de ontwikkeling van het internet vergeten wat ze uniek maakt. Sommige hebben zich te veel geconcentreerd op de implementatie van nieuwe internetapplicaties en het kopiëren van methoden van anderen: “In our quest to see how the internet is different, we have failed to see how the internet is the same. While new means of business have become available, the fundamentals of competition remain unchanged.” Alleen door het internet te integreren in een brede en diverse wereldwijde strategie kunnen concerns concurrentievoordelen uit deze technologische ontwikkeling behalen.78

De wereldwijde strategie van concerns neemt veel vormen aan. Sommige concurrentievoordelen van een wereldwijde strategie vloeien voort uit een locatie, andere uit het wereldwijde netwerk en de manier waarop dit wordt aangestuurd. Iedere mondiale strategie begint gewoonlijk bij een voordeel verbonden aan een locatie, dat zijn weerslag vindt in de concurrentiepositie van het concern. Dit voordeel zorgt ervoor dat het concern kan doordringen in de internationale markt en de belemmeringen van de concurrentie in andere landen kan overwinnen. De meeste multinationale concerns centraliseren hun meest ontwikkelde activiteiten nog steeds in één land, dat niet noodzakelijk het land van het hoofdkantoor hoeft te zijn. De omvang van de markt van het thuisland van het concern is zo minder belangrijk dan de mogelijkheid de wereldmarkt te penetreren.910

Sommige Nederlandse concerns hebben van de globalisering kunnen profiteren en zijn uitgegroeid tot wereldspelers met vestigingen in vele landen. Vanuit de Nederlandse topholding komen deze concerns tot de bepaling van een eigen wereldwijde strategie.