2.2.2.1 De SEP als overeenkomst

De SEP kan voor elke gezamenlijke entreprise worden gebruikt. Het woordje entreprise heeft hier een ruime betekenis en omvat elke civiele of commerciële activiteit.1 In de praktijk wordt de SEP onder meer gebruikt voor joint ventures, bouwprojecten, infrastructurele en andere projecten, de exploitatie van handelsondernemingen en landbouwgronden, investeringspools, financiële syndicaten en de uitoefening van vrije beroepen.2 De SEP kan ook worden gebruikt voor het gezamenlijk verwerven van loten voor de nationale loterij.3 Airbus en Eurotunnel zijn in een SEP ondergebracht.4 De SEP is civiel dan wel commercieel, naar gelang de aard van haar doel.5 Een vennootschap is civiel als zij niet commercieel is. Als commercieel gelden onder meer de handel in roerende en onroerende zaken, de makelaardij in onroerend goed, fabricage, weg- en watertransport en het bankwezen.6 Civiel van aard zijn onder meer activiteiten als projectontwikkeling, beheer en exploitatie van onroerend goed, vermogensbeheer, landbouw en de uitoefening van vrije beroepen.7 Holdingactiviteiten worden als commercieel aangemerkt, als de werkmaatschappij een commercieel karakter heeft.8

Een SEP moet voldoen aan de wettelijke omschrijving van vennootschap. Deze houdt in dat de vennootschap wordt aangegaan door twee of meer personen die overeenkomen om in een gezamenlijke onderneming goederen of werkzaamheid in te brengen teneinde de winst te verdelen of te profiteren van een besparing die er het gevolg van kan zijn.9 Een aspect dat in deze omschrijving niet duidelijk naar voren komt, maar wel als essentieel wordt gezien, is de affectio societatis.10 Deze wordt omschreven als de wil van elke vennoot tot samenwerking in een gezamenlijk belang en op voet van gelijkheid met de andere vennoten.11 In de praktijk is het rechtsbegrip affectio societatis met name van belang voor de afgrenzing ten opzichte van andere typen benoemde contracten, zoals de arbeidsovereenkomst, de winstdelende lening en de beheersregeling bij een eenvoudige gemeenschap. Van een SEP kan mede sprake zijn in gevallen waarin partijen niet (vooraf) uitdrukkelijk een eigen duiding van hun samenwerkingsverband zijn overeengekomen.12 Voor het aangaan van een SEP gelden geen vormvoorschriften en haar bestaan kan met alle middelen worden bewezen.13

Een kenmerk van vennootschap, dus ook van de SEP, is de gerichtheid op het behalen van vermogensrechtelijk voordeel ten behoeve van de vennoten.14 Heeft het samenwerkingsverband een zuiver ideëel doel, dan kan de vennootschapsvorm niet worden gebruikt. Dan staat wel de verenigingsvorm ter beschikking. Is het samenwerkingsverband niet gericht op eigen winst, maar wel op het realiseren van economisch voordeel voor haar leden, dan kan worden gekozen voor hetzij de vennootschapsvorm, hetzij de verenigingsvorm. Het is een vereniging verboden om winst te verdelen onder de leden. Dit verbod wordt niet overtreden door de vereniging die haar leden in staat stelt om tegen gunstige tarieven vakanties te boeken. Wordt in een vereniging onverhoopt winst gemaakt, dan is uitkering daarvan verboden. Is het realiseren van besparingen in de beleving van de deelnemers een bijkomend oogmerk, maar niet het hoofddoel, dan staat de verenigingsvorm ter beschikking en niet de vennootschapsvorm.

In het geval van een voor bepaalde tijd aangegane SEP kan een vennoot in beginsel niet tussentijds uit de vennootschap treden of uit de vennootschap worden gezet, tenzij anders overeengekomen. Is de SEP voor onbepaalde tijd aangegaan, dan is iedere vennoot bevoegd om met inachtneming van een redelijke termijn de SEP te ontbinden. Voor ontbinding gelden de regels van civiele vennootschappen als de SEP civiel is, en de regels van commerciële vennootschappen als de SEP commercieel is.15 Beide regimes hebben gemeen dat tot ontbinding leiden: een overeengekomen termijn, verwezenlijking van het doel, een besluit tot ontbinding, rechterlijke ontbinding om gewichtige redenen (juste motifs), een gerechtelijke beslissing tot wettelijke vereffening, en een daartoe strekkende statutaire bepaling.16 Gaat een vennoot failliet, dan treedt hij uit en is de hoofdregel dat de vennootschap wordt voortgezet door de overige vennoten.17 Overlijdt een vennoot, dan wordt een civiele vennootschap voortgezet met erfgenamen of legatarissen, tenzij anders overeengekomen.18 In geval van een commerciële SEP gelden in beginsel als gronden voor algehele ontbinding onder meer: het overlijden van een vennoot (afwijking van genoemde hoofdregel), het ontslag van een beheerder als alle vennoten beheerder zijn, en de ondercuratelestelling of het faillissement van een vennoot. Voortzettingsbedingen zijn mogelijk.19

Naast de SEP onderscheidt men in Frankrijk de société créée de fait.20 Anders dan bij de SEP ontbreekt bij dit type vennootschap een contract.21 Bij de société créée de fait wordt de wil om als vennoten samen te werken uit feiten en omstandigheden afgeleid. Het onderscheid tussen beide typen vennootschap is zonder praktisch belang sinds de wetswijziging van 1978, waarbij de société créée de fait is onderworpen aan dezelfde regels als de SEP.22