18 Drie gevaltypen ‘misbruik van bevoegdheid’

Art. 3:13 BW bepaalt:

De wetgever onderscheidt in art. 3:13 lid 2 BW drie gevaltypen ‘misbruik van bevoegdheid’ die zich voor zouden kunnen doen. In de eerste plaats kan een bevoegdheid worden misbruikt door haar uit te oefenen met geen ander doel dan een ander te schaden. Ten tweede kan een bevoegdheid worden misbruikt indien zij wordt gebruikt met een ander doel dan waarvoor zij is verleend en tot slot kan een bevoegdheid worden misbruikt indien, in aanmerking nemende de onevenredigheid tussen het belang bij de uitoefening van de bevoegdheid en het belang dat daardoor wordt geschaad, in redelijkheid niet tot de uitoefening had kunnen worden gekomen. De flexibele aard van de rechtsfiguur ‘misbruik van bevoegdheid’ brengt mee dat deze opsomming uitdrukkelijk niet limitatief is bedoeld.1 Met de keuze om in art. 3:13 BW lid 2 de woorden ‘onder meer’ op te nemen heeft de wetgever in de eerste plaats uitdrukking gegeven aan het algemene en open karakter van de norm. De rechtsontwikkeling krijgt vrij baan om het leerstuk nader in te vullen. Het derde lid van art. 3:13 BW bepaalt dat uit de aard van de bevoegdheid kan voortvloeien dat deze niet kan worden misbruikt. Deze wat theoretische toevoeging ziet op bevoegdheden waarvan het gebruik geheel is overgelaten aan het oordeel van hem aan wie zij toekomen en die derhalve niet kunnen worden misbruikt (‘discretionaire bevoegdheden’).2 Terecht is erop gewezen dat een generieke erkenning als ‘niet te misbruiken bevoegdheid’ met zich meebrengt dat zich op een gegeven moment een onvoorzien praktijkgeval kan voordoen waarbij toetsing aan de misbruikcriteria toch wenselijk is.3Art. 3:13 lid 3 BW speelt echter in de praktijk een ondergeschikte rol, veel problemen levert het niet op.4