7.6.6.5 De omkeringsregel

Wat betreft de problematiek van het condicio sine qua non-verband geldt in het aansprakelijkheidsrecht de zogenaamde 'omkeringsregel'.1 Deze regel komt neer op het volgende:

De omkeringsregel die bekend stond als oplossing voor het probleem van onzekerheid over het csqn-verband bij schending van verkeers- en veiligheidsnormen leek tot algemene regel te zijn verheven die binnen en buiten situaties van letselschade werd toegepast bij kansverhoging in het algemeen.3 Degene die werd aangesproken leek zowel de bewijslast als het bewijsrisico te dragen.

In de 29 november-arresten heeft de Hoge Raad getracht de omkeringsregel te verduidelijken.4 Hoewel de uitleg nog steeds niet geheel duidelijk was, bleek wel dat het volgens de Hoge Raad bij de omkeringsregel niet gaat om een omkering van de bewijslast. Het gaat volgens de Hoge Raad om een regel 'volgens welke bepaalde daarin aangeduide, vaststaande dan wel aannemelijk gemaakte, feiten een vermoeden van condicio sine qua non-verband opleveren dat door tegenbewijs kan worden ontkracht'. De Hoge Raad overweegt:

Uit bovenstaande overweging van de Hoge Raad blijkt dat het moet gaan om strijd met een norm die strekt tot het voorkomen van een specifiek gevaar ter zake van het ontstaan van schade.

Er kan over getwist worden of de mededingingsrechtelijke normen strekken tot het voorkomen van een specifiek gevaar ter zake van het ontstaan van schade.6 Vanuit het standpunt dat de mededingingsregels tot doel hebben de concurrentie te bevorderen en zodoende de consumentenwelvaart te vergroten is het verdedigbaar dat een dergelijke norm te algemeen is om van een specifiek gevaar ter zake van het ontstaan van schade te kunnen spreken. De praktische waarde van de omkeringsregels voor zaken betreffende kartelschade of schade als gevolg van het maken van misbruik van een machtspositie is beperkt. De rechter kan in een concrete mededingingszaak uitgaan van een rechterlijk vermoeden ten gunste van de eiser. Uiteraard moet deze beslissing wel deugdelijk gemotiveerd zijn.7

In twee arresten die de Hoge Raad nadien heeft gewezen op het terrein van de verkeersaansprakelijkheid past de Hoge Raad de omkeringsregel toe, zonder uitvoerig aandacht te besteden aan de vraag of wel sprake is van een voldoende specifiek gevaar.8 De regel lijkt weer te zijn beperkt tot het oorspronkelijke toepassingsgebied van de schending van verkeers- en veiligheidsnormen, waarbij tegelijkertijd andere bewijsverlichtingsmogelijkheden onder de aandacht zijn gebracht.9 Hartlief en Tjittes concluderen dan ook 'gelukkig' weer terug bij af te zijn (waarbij het toepassingsgebied van de regel is beperkt tot de schending van verkeers- en veiligheidsnormen).10 Op het gebied van mededingingsrechtelijke normen lijkt de omkeringsregel dan ook geen rol van betekenis te spelen.