1.5 Subonderzoeksvragen

Om de eerste twee toetscriteria te kunnen invullen is een analyse van het totaalwinstbeginsel en de fiscale behandeling van sfeerovergangen in de winstsfeer noodzakelijk. Ik zal dit doen door in hoofdstuk 2 het totaalwinstbeginsel te onderzoeken en meer specifiek te beoordelen welke algemeen geldende uitganspunten ten grondslag liggen aan het totaalwinstbeginsel. Vervolgens zal ik in hoofdstuk 3 beoordelen welke regels gelden bij een sfeerovergang. In hoofdstuk 4 zal ik beschrijven welke sfeerovergangen zich in de praktijk voordoen en wat de fiscale consequenties zijn van deze sfeerovergangen. Hierbij zal ik ook onderzoeken of bij alle typen sfeerovergangen dezelfde regels gelden.

Ik zal dit doen aan de hand van de volgende subonderzoeksvragen:

Sfeerovergangen bij ondernemingen zijn uiteraard niet een exclusief Nederlands fiscaal fenomeen. In hoofdstuk 4 zal ik daarom ingaan op de grensoverschrijdende sfeerovergangen (mondiaal en binnen de EU). Daarnaast is in dit onderzoek een beknopte rechtsvergelijking opgenomen met de fiscale regels die gelden in Duitsland, België en het Verenigd Koninkrijk bij een sfeerovergang. Het doel van deze rechtsvergelijking is te onderzoeken hoe in het buitenland een sfeerovergang behandeld wordt en of er in deze landen oplossingen bestaan voor de knelpunten in het Nederlandse systeem die uit mijn onderzoek blijken. Mijn onderzoeksvraag richt zich primair op de sfeerovergang waardoor de subjectieve belastingplicht aanvangt, omdat in de praktijk zich hierbij de meeste problemen voordoen. Bij de rechtsvergelijking heb ik daarom de sfeerovergangsproblemen rond objectieve vrijstellingen buiten beschouwing gelaten. Bij de rechtsvergelijking zal ik kort ingaan op de situatie dat sprake is van een grensoverschrijdende sfeerovergang, omdat door de implementatie van de ATAD-richtlijn er sprake is van harmonisatie van de belastingstelsels op het gebied van de exitheffingen en de grootste knelpunten zijn verholpen binnen de EU. De problematiek van sfeerovergangen waarbij derde landen zijn betrokken, is nog niet geharmoniseerd zodat hier meer problemen zich kunnen voordoen.

Hierbij wordt de volgende subonderzoeksvraag beantwoord:

Vervolgens moet het toetsingskader worden geconcretiseerd en dient de geldende wet- en regelgeving te worden getoetst aan het normatieve toetsingskader. Hierbij wordt de volgende subonderzoeksvraag beantwoord:

Per sfeerovergang zal worden beoordeeld of de geldende regels leiden tot een heffing die in overeenstemming is met de beginselen voor de fiscale winstbepaling van ondernemingen en de kwaliteitseisen van goede fiscale wetgeving. De toetsing zal onder meer plaatsvinden door de toepassing van de fiscale regels te onderzoeken bij de volgende posten op de openingsbalans die in de praktijk regelmatig voorkomen:

Aangezien voor de waardering van immateriële activa specifieke wettelijke regels gelden, behandel ik de uitwerking hiervan reeds eerder in het positiefrechtelijke deel (paragraaf 3.5).

Tot slot wordt onderzocht op welke wijze de belastingheffing van ondernemingen bij een sfeerovergang kan worden verbeterd en hoe deze verbeteringen het beste kunnen worden geïmplementeerd. Hierbij wordt de volgende subonderzoeksvraag beantwoord: