4.3.4 De huidige Corporate Governance Code

Minister van Economische Zaken Henk Kamp heeft op 11 december 2013 een nieuwe monitoring commissie ingesteld onder het voorzitterschap van Jaap van Manen (hierna: de Commissie Van Manen). Deze commissie werd voor een periode van vier jaar benoemd en kreeg tot taak om de actualiteit en bruikbaarheid van de Code te bevorderen en de naleving ervan door de Nederlandse beursvennootschappen en institutionele beleggers te monitoren.1 De Commissie Van Manen presenteerde uiteindelijk op 8 december 2016 een definitieve versie van de nieuwe Corporate Governance Code (hierna: de Code Van Manen).2

De meest in het oog springende wijziging in de Code Van Manen ten opzichte van de Code Frijns is de nadruk op langetermijnwaardecreatie als “startpunt van corporate governance”.3 Het doel van deze wijziging is geweest om beursvennootschappen te motiveren hun bedrijfsmodel niet teveel in te richten op het behalen van kortetermijnwinsten.4 Het begrip ‘waarde’ ziet kennelijk niet enkel op winst of andere financiële waarde, maar ziet ook op de belangen van stakeholders en meer algemene belangen zoals de verbetering van mensenrechten en het verminderen van schadelijke invloeden op het milieu.5 Het vormt dus een breuk met het uitgangspunt van aandeelhouderswaarde op de lange termijn uit de Code Tabaksblat en de Code Frijns.6 Het gaat niet meer om langetermijnwaardecreatie voor aandeelhouders, maar, kortweg, om langetermijnwaardecreatie. De gecreëerde waarde dient ten goede te komen aan de vennootschap, haar onderneming en allen die daarbij betrokken zijn. Wel gaf de Commissie Van Manen aan dat er ook gevallen denkbaar zijn dat een vennootschap zich richt op de korte termijn, zoals bij faillissement of in overnamesituaties.7 Minister Kamp geeft in de kabinetsreactie op de Code Van Manen aan dat een actie die op korte termijn profijtelijk is, maar toch niet te verenigen is met het langetermijnbelang van de onderneming, mogelijk achterwege dient te blijven.8 Het uitgangspunt van langetermijnwaardecreatie kan worden gezien als een uitwerking van het in de artikelen 2:129 en 2:140 BW neergelegde beginsel dat het bestuur en de raad van commissarissen zich dienen te richten naar het belang van de vennootschap en de met haar verbonden onderneming.9 Ik kom op dit beginsel uitgebreid terug in paragraaf 5.1 van dit proefschrift.

Aan de rol van aandeelhouders en de relatie tussen beursvennootschap en AV is weinig aandacht besteed in de herziening door de Commissie van Manen. De positie van aandeelhouders en AV is daardoor inhoudelijk niet betekenisvol gewijzigd ten opzichte van de Code Frijns. De reden hiervoor is dat de Commissie Van Manen de nationale en Europese ontwikkelingen op dit gebied wilde afwachten.10 De Commissie van Manen meent dat de nadruk op realisatie van langetermijnwaardecreatie vraagt om “geduldig kapitaal” en dat een voortdurende en constructieve dialoog tussen de beursvennootschap en haar aandeelhouders daarvoor onmisbaar is.11 Een punt dat wel nadrukkelijk aan de orde komt is het vereiste dat bestuurders en commissarissen een cultuur dienen te creëren die het gewenste gedrag en integer handelen stimuleert. Volgens het voorstel tot herziening is cultuur een van de drijvende krachten voor een effectieve werking van de corporate governance van de vennootschap.12 In aanvulling daarop besteedt de Code Van Manen aandacht aan een adequaat systeem voor de beheersing van risico’s en aan de invulling van de interne auditfunctie. In zijn reactie op de Code Van Manen van 24 maart 2017 onderschreef het kabinet de Code Van Manen en in het bijzonder de nadruk op langetermijnwaardecreatie en de rol van cultuur binnen de onderneming.13 In de literatuur is wel opgemerkt dat de Code Van Manen een ongekende keuze betreft voor een open, maatschappelijk-ethische benadering van de taak van leidinggevende organen in een onderneming.14 Uit de bestuursverslagen van beursvennootschappen over het boekjaar 2017, het eerste jaar waarin verantwoording moest worden afgelegd over de nieuwe Corporate Governance Code, blijkt dat de toepassings- en nalevingsverhoudingen van de nieuwe bepalingen over het algemeen hoog zijn.15