3.4.4.2 'Uitgaven die hun doel missen'

Dikwijls wordt aandacht besteed aan de vraag of uitgaven die hun doel missen kunnen worden aangemerkt als vermogensschade.1 Die vraag wordt dan vooral gesteld met betrekking tot uitgaven die ertoe strekken om een bepaald genot te verwerven. Deze aandacht laat zich vermoedelijk verklaren doordat 'genot' wordt geacht te behoren tot de 'immateriële sfeer' en daardoor aanleiding geeft tot twijfel.2 Zo schrijft Meijers in 1905 bijvoorbeeld:3

Deze visie van Meijers zal nu weinig aanhang meer vinden. Waar het hier om gaat, is niet of een aanspraak wordt gefrustreerd die betrekking heeft op een 'materieel object' of op iets 'immaterieels',4 maar om de vraag of zij een bepaalde vermogenswaarde vertegenwoordigt. Wie uitgaven heeft gedaan ter verwerving van een zeker genot, zoals een concertbezoek of een reis, en als gevolg van een gedraging waarvoor een ander aansprakelijk is dat genot derft, lijdt schade die kan worden aangemerkt als vermogensschade. Dit laat zich verklaren, doordat als gevolg van de uitgaven een aanspraak is verworven die wortelt in het vermogen en een bepaalde economische waarde vertegenwoordigt. Frustratie van die aanspraak kan dan worden aangemerkt als vermogensschade.

Toepassing van deze gedachte leidt er bijvoorbeeld toe dat wie een reis boekt, maar niet 'ontvangt' waarvoor hij heeft betaald, vermogensschade lijdt. In zoverre kan derving van reisgenot worden aangemerkt als vermogensschade.5 Hetzelfde geldt voor rechten uit andere overeenkomsten die het verschaffen van een bepaald 'genot' behelzen.6

De schade ligt in deze gevallen in de frustratie van een tot het vermogen behorende aanspraak.7 Het feit dat ter verkrijging van die aanspraak bepaalde uitgaven zijn gedaan, wekt het vermoeden dat zij een bepaalde waarde heeft in het economisch verkeer en dat frustratie van de aanspraak derhalve vermogensschade bewerkstelligt. De omvang van de schade zal dan ook in het algemeen zijn te stellen op de uitgaven die nodig zijn ter verwerving van de gefrustreerde aanspraak.8 Vaak zullen die overeenstemmen met de werkelijk gedane uitgaven, maar dat hoeft niet. Men denke aan een om niet verkregen kaartje voor een theatervoorstelling of een prestatie waarvoor men veel meer heeft betaald dan de in het economisch verkeer gangbare prijs.9 Is een aanspraak verkregen die in het economische verkeer in het geheel geen waarde vertegenwoordigt, dan lijdt men door frustratie van die aanspraak mijns inziens geen vermogensschade.10

Voor de vraag of sprake is van vermogensschade is niet bepalend of het genot wordt gemist als gevolg van een gedraging van degene die tot de prestatie verplicht is (wanprestatie) of van een derde (onrechtmatige daad). Dit onderscheid kan wel van belang zijn voor de vraag of de vermogensschade in redelijkheid aan de schadeveroorzakende gebeurtenis kan worden toegerekend (artikel 6:98).11 Bij wanprestatie zal dit mijns inziens in de regel eerder het geval zijn dan bij onrechtmatige daad. Wie bijvoorbeeld reisgenot derft doordat de reisorganisator een fout maakt,12 zal eerder aanspraak kunnen maken op vergoeding van de reissom, dan degene die reisgenot derft doordat hij door toedoen van een ander verhinderd wordt op reis te gaan.13

Met het voorgaande is niet gezegd dat de gebeurtenis waaruit de vermogensschade voortvloeit niet tevens ander nadeel veroorzaakt kan hebben. Zo zou het missen van een concert of van een reis ook kunnen worden gezien als derving van levensvreugde en kan door een dergelijke gebeurtenis tevens ergernis zijn veroorzaakt. Of dergelijk nadeel naast de geleden vermogensschade voor vergoeding in aanmerking komt, betreft evenwel een andere dan de hier besproken vraag of in dit geval tevens kan worden gesproken van vermogensschade.