13.3.3 Vormvoorschriften in het Belgische commune internationaal privaatrecht

Voor inwerkingtreding van de WIPR per 1 oktober 2004 konden partijen naar Belgisch commuun internationaal privaatrecht een forumkeuze sluiten zonder vormvoorschriften in acht te nemen.1Het was een vormvrije, louter consensuele overeenkomst. Schriftelijkheid was dus niet vereist. De Belgische gerechten onderzochten of de contracterende partijen kennis hadden van de forumkeuze en vervolgens of ze de forumkeuze uitdrukkelijk of stilzwijgend hadden aanvaard.2

Voor zover de forumkeuze in algemene voorwaarden voorkwam, was beslissend of de wederpartij van degene die de algemene voorwaarden hanteerde het bestaan van de algemene voorwaarden kende of behoorde te kennen bij inachtneming van normale zorg.3 Bovendien moest de wederpartij van de gebruiker van algemene voorwaarden de forumkeuze uitdrukkelijk of stilzwijgend hebben aanvaard. Het niet weerspreken van schriftelijke bevestigingen of facturen met algemene voorwaarden (met een verwijzing naar een forumkeuze) in lopende handelsbetrekkingen leidde tot gebondenheid aan de forumkeuze in de algemene voorwaarden.4 In zoverre vond aansluiting bij de EEX-V° en het Verdrag plaats.

Het is de vraag of de art. 6 en 7 WIPR5 verandering hebben gebracht in deze jurisprudentie. De art. 6 noch 7 WIPR bepalen in welke vorm een forumkeuze dient te worden gesloten. Beide artikelen vereisen in het eerste lid slechts het bestaan van een overeenkomst zonder een vorm voor te schrijven. De vraag welke vorm een forumkeuze moet hebben dient dan ook te worden beantwoord aan de hand van art. 98 lid 1, tweede zin WIPR jo. 9 EVO. De eerste bepaling schrijft voor dat het toepasselijk recht op contractuele verbintenissen die niet onder het EVO vallen toch door de conflictenregels in de art. 3 tot 14 van dit verdrag worden beheerst, tenzij de wet anders bepaalt (dat laatste is in casu niet het geval). Hoewel art. 1 EVO toepasselijkheid van het verdrag op forumkeuze uitsluit, zijn de verwijzingsregels van het EVO door de bepaling in art. 98 WIPR toch op forumkeuze van toepassing.6 Art. 9 EVO kent een facultatieve regel, dat wil zeggen dat de vorm door verschillende rechtsstelsels (alternatief) kan worden beheerst.7 Een forumkeuze is in ieder geval in een rechtsgeldige vorm tot stand gekomen, indien de vorm volgens de lex causae rechtsgeldig is.8 Daarnaast bestaan nog twee mogelijkheden. De vorm is eveneens geldig, indien beide partijen zich in dezelfde staat bevinden en de forumkeuze voldoet aan de vereisten die het recht van de staat van de plaats waar de overeenkomst is gesloten stelt (locus regit actum). Bevinden partijen zich in verschillende staten, dan is de overeenkomst eveneens in een geldige vorm gesloten, indien aan de formele geldigheid van het recht van de staat waar één van de partijen zich bevindt. Voor een forumkeuze in een consumentenovereenkomst in de zin van art. 5 EVO geldt bovendien dat de vorm geldig dient te zijn op grond van het recht van de gewone verblijfplaats van de consument (zie art. 97 lid 3 WIPR voor de forumkeuze in consumentenovereenkomsten).9 Voor een forumkeuze die verband houdt met een zakelijk recht op een onroerend goed of het gebruik van een onroerend goed, is tenslotte het dwingend recht van de plaats van ligging van het onroerend goed doorslaggevend ongeacht de lex causae en de plaats waar de overeenkomst is gesloten.10

Naar mijn mening is de forumkeuze ook na inwerkingtreding van de WIPR op grond van deze wet dan ook vormvrij gebleven, indien Belgisch recht op de forumkeuze van toepassing is behoudens de uitzonderingen voor consumentenovereenkomsten en overeenkomsten die betrekking hebben op zakelijke rechten op een onroerend goed of het gebruik daarvan. Daarnaast blijft een forumkeuze krachtens de art. 6 of 7 WIPR (jo art. 9 EVO) vormvrij, indien de forumkeuze in België is gesloten en beide partijen in zich in dezelfde staat bevinden en indien de forumkeuze is tot stand gekomen tussen partijen die zich bevinden in verschillende staten en waarvan één van de partijen in België was.11 De rechtspraak voor de inwerkingtreding van de WIPR blijft in zoverre onverkort van toepassing nu de wetgever hier geen wijziging van het Belgische recht lijkt te hebben beoogd.