6.3 Formeel toepassingsgebied

De bevoegdheidsregeling van de Vo-Brussel Ilbis ter zake van echtscheidingen is in formeel opzicht niet beperkt. De verordening kent geen aan art. 4 lid 1 EEXVerordening gelijkluidende bepaling waarin het toepassingsgebied van de bevoegdheidsregeling wordt beperkt tot gevallen waarin de verweerder zijn woonplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat. Art. 6 Vo-BI:Ibis bepaalt slechts dat in echtscheidingszaken de verweerder met gewone verblijfplaats op het grondgebied van een lidstaat of de verweerder die onderdaan van een lidstaat is, alleen op grond van art. 3-5 in een andere lidstaat kan worden gedagvaard.1 Art. 6 beperkt het toepassingsgebied van de verordening niet slechts tot gevallen waarin de verweerder zijn woonplaats in een lidstaat heeft of onderdaan van een lidstaat is.2 De verordening geldt dan ook voor Nederlanders die buiten Europa woonachtig zijn, en die voor een Nederlands gerecht wensen te scheiden. De Nederlandse rechter komt dan rechtsmacht toe op grond van de gemeenschappelijke Nederlandse nationaliteit (art. 3 lid 1 sub b).

Voor de rechtsmacht in procedures betreffende ouderlijke verantwoordelijkheid geldt de internationaal gangbare hoofdregel dat bevoegd zijn de gerechten van de lidstaat waar het kind zijn gewone verblijfplaats heeft (art. 8 lid 1). Daarmee is de verordening formeel in beginsel alleen van toepassing indien het kind zijn gewone verblijfplaats heeft op het grondgebied van een lidstaat. Echter, de leden 2 en 3 van art. 12 Vo-BIIbis maken hierop belangrijke uitzonderingen voor gevallen waarin partijen de bevoegdheid van een bepaald gerecht hebben aanvaard. Het gerecht is dan bevoegd krachtens prorogatie, zonder verder acht te slaan op de gewone verblijfplaats van het kind. Het doet er in dat geval verder in beginsel niet toe of de gewone verblijfplaats van het kind binnen of buiten de Europese Unie is gelegen.3 Hiermee wijkt de verordening af van de Vo-Brussel II en het HKbV 1996, waarin prorogatie slechts mogelijk is als het kind gewoonlijk in een andere lidstaat (art. 3 lid 2 Vo-BID resp. verdragsstaat (art. 10 HKbV 1996) verblijft.4

Het formeel toepassingsgebied van de Vo-Brussel 1Ibis is evenwel in een ander opzicht beperkt. Aangezien ook het HKbV 1996 en 1961 bevoegdheidsregels voor de ouderlijke verantwoordelijkheid bevatten, kan samenloop met de verordening zich voordoen. Hoewel het HKbV 1961 is vervangen door het HKbV 1996, blijft het verdrag van 1961 van toepassing in de betrekkingen tussen de verdragsstaten die (nog) niet zijn toegetreden tot het verdrag van 1996. In de betrekkingen tussen de lidstaten heeft de verordening voorrang op het HKbV 1961 (art. 60 sub a Vo-BI:Ibis). In de verhouding tot het HKbV 1996 is de verordening van toepassing, indien het betrokken kind zijn gewone verblijfplaats op het grondgebied van een lidstaat heeft (art. 61 VoBIIbis). Heeft het kind zijn gewone verblijfplaats in een staat waarvoor een van de kinderbeschermingsverdragen geldt, niet zijnde een lidstaat, dan vindt het desbetreffende verdrag toepassing als de rechtsmachtvraag rijst in een lidstaat die gebonden is aan het HKbV 1996 of HKbV 1961. In dat geval mist de verordening, inclusief de prorogatiemogelijkheid van art. 12, toepassing.5 Zou men ervoor kiezen om in dergelijke gevallen toch de Vo-Brussel IIbis voorrang te geven, dan is mogelijk sprake van verdragsschending ten opzichte van de desbetreffende verdragsstaat.