9.7 CONCLUSIE

In dit hoofdstuk is geanalyseerd hoe de wettelijke verplichting tot vaststelling van beheerplannen voor Natura 2000-gebieden, en de uitvoering van de daarin opgenomen instandhoudingsdoelstellingen, zich verhoudt tot het stroomgebiedbeheerplan. Daarbij is aandacht besteed aan mogelijke knelpunten, en de vraag of het beheerplan kan worden geïntegreerd in het stroomgebiedbeheerplan en vice versa. Daarnaast is onderzocht of het beheerplan kan worden gebruikt als complementair instrument naast het stroomgebiedbeheerplan. Het stroomgebiedbeheerplan is een belangrijk instrument om de doelstelling van de Krw te realiseren. De stroomgebiedbeheerplannen voor de Nederlandse delen van de Schelde, Maas, Rijn en Eems maken onderdeel uit van het nationale waterplan. Dat plan werkt door in regionale waterplannen en waterbeheerplannen.

Het stroomgebiedbeheerplan kan worden gebruikt om de kwalificerende habitats en soorten in Natura 2000-gebieden te beschermen. Dit is mogelijk indien in dit plan voor dat doel maatregelen worden opgenomen. In bepaalde gevallen zijn de EU-Lidstaten zelfs verplicht om dat te doen. De reden hiervoor is dat op basis van de Krw de waterkwantiteit en waterkwaliteit in Natura 2000-gebieden uiterlijk in 2015 op orde moeten zijn. In het nationale waterplan (inclusief de daarin opgenomen stroomgebiedbeheerplannen) is naar verhouding weinig aandacht voor de bescherming van Natura 2000-gebieden. De huidige stroomgebiedbeheerplannen en bijbehorende programma’s bevatten maar een beperkt aantal maatregelen om de waterkwantiteit en waterkwaliteit te verbeteren. Deze maatregelen zijn veelal globaal geformuleerd en een tijdsplanning ontbreekt. De uitwerking van de benodigde maatregelen is afhankelijk gemaakt van de aanwijzing van Natura 2000-gebieden en de vaststelling van beheerplannen. De inhoud van de stroomgebiedplannen werkt door in de regionale waterplannen. Vanwege het ontbreken van maatregelen zijn de mogelijkheden om habitats en soorten met behulp van een stroomgebiedbeheerplan te beschermen beperkt. In het nationale waterplan, de regionale waterplannen en de waterbeheerplannen wordt de uitwerking van Krw-maatregelen in de meeste gevallen uitgesteld en afhankelijk gesteld van de inhoud van de instandhoudingsdoelstellingen en/of de inhoud van het beheerplan. Toch zijn in de meeste beheerplannen voor Natura 2000-gebieden geen Krw-maatregelen opgenomen. In een aantal beheerplannen is dit wel het geval maar ontbreekt, met uitzondering voor het Natura 2000-gebied Groote Wielen, een expliciete afstemming met de instandhoudingsdoelstellingen van de habitats en soorten. De realisatie van de doelen van de Krw en de Hrl lopen in de praktijk over twee verschillende sporen: te weten de Waterwet en de Natuurbeschermingswet 1998. Dit kan ten koste gaan van de mogelijkheden om habitats en soorten te beschermen.

Het is niet mogelijk om het beheerplan te integreren in een stroomgebiedbeheerplan. Het laatste plan bevat geen maatregelen voor het realiseren van de Krw-doelstellingen, is niet bindend voor particulieren en kan alleen worden ingezet ten behoeve van de waterkwaliteit en waterkwantiteit. Omgekeerd is het niet toegestaan om het stroomgebiedbeheerplan te vervangen door het beheerplan. De Krw bevat een expliciete verplichting om een stroomgebiedbeheerplan vast te stellen. Vanwege het beperkte toepassingsbereik (alleen Natura 2000-gebieden) en de juridische status (maatregelen zijn niet afdwingbaar) is het niet zinvol om het stroomgebiedbeheerplan in een beheerplan te integreren. Het is evenmin zinvol om het beheerplan in een stroomgebiedbeheerplan te integreren. Dit plan is niet bindend voor particulieren en beperkt zich tot maatregelen met betrekking tot de waterkwantiteit en waterkwaliteit. Het beheerplan kan worden ingezet als een complementair instrument naast een stroomgebiedbeheerplan. De informatie in dit plan kan worden gebruikt om de Krw-doelstellingen af te stemmen op de instandhoudingsdoelstellingen voor de habitats en soorten.

Het stroomgebiedbeheerplan kan worden gebruikt om Natura 2000-gebieden te beschermen. Dit blijkt onder meer uit een richtsnoer van de Europese Commissie. Het stroomgebiedbeheerplan vormt echter geen volledige implementatie van de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 6 Hrl. De reden hiervoor is dat de Krw geen bevoegdheidsgrondslag kent om in het stroomgebiedbeheerplan algemeen verbindende voorschriften op te nemen.

De voorgaande conclusies zijn getrokken op basis van de bestaande wet- en regelgeving. Er bestaan (ver) gevorderde plannen om te komen tot een Omgevingswet. In de zomer van 2013 is een ontwerp-wetsvoorstel voor de Omgevingswet ter advisering aangeboden aan de Raad van State. In de toetsversie voor de Omgevingswet worden het nationale waterplan (met inbegrip van het stroomge biedbeheerplan), de regionale waterplannen en de waterbeheerplannen vervangen door omgevingsvisies en programma’s. Net als in de huidige situatie kunnen deze rechtsfiguren worden gebruikt voor de bescherming van Natura 2000-gebieden. Een probleem daarbij vormt de juridische afdwingbaarheid van de omgevingsvisie en programma’s. De omgevingsvisie is een strategisch beleidsplan. Omgevingsvisies en programma’s binden in principe alleen bestuursorganen. Dat betekent dat voor het afdwingen van de bescherming van natuurwaarden aanvullende (aparte) besluitvorming benodigd is.

O = ontwerp-beheerplan, D = definitief beheerplan