4.4.3.1 Verklaringen?

110. In paragraaf 4.4.2.2 is opgemerkt dat in de impassebeschikkingen niet wordt gemotiveerd waarom de Ondernemingskamer nog geen partijdebat ter terechtzitting organiseert over het enquêteverzoek respectievelijk waarom de definitieve beoordeling daarvan wordt aangehouden. Uit de beschikkingen kan naar mijn mening echter wel worden opgemaakt dat de Ondernemingskamer de definitieve beoordeling van enquêteverzoeken niet uitstelt omdat zij niet in staat is zich terstond of op korte termijn een oordeel ‘ten gronde’ te vormen over de vraag of er gegronde redenen zijn om aan een juist beleid te twijfelen die toewijzing van het enquêteverzoek rechtvaardigen. Illustratief in dit verband zijn de procedures inzake HBG en RNA1, beide complexe zaken waarin de Ondernemingskamer binnen 10 dagen de verzoeken tot het instellen van een onderzoek en het treffen van onmiddellijke voorzieningen toewijst. Tekenend zijn voorts de beschikkingen inzake Kai San Holding2en BRI Groep3, beide ‘standaard’ impassezaken: de Ondernemingskamer benoemt in de eerste procedure een onderzoeker op de dag dat de behandeling van het daartoe strekkende verzoek plaatsvindt, terwijl de benoeming in de tweede procedure een dag langer op zich laat wachten (het enquêteverzoek is behandeld op de terechtzitting van 19 december 2002).4 Ook in ander opzicht blijkt uit de jurisprudentie dat de Ondernemingskamer in staat is zich op korte termijn definitief uit te laten over de vraag of het enquêteverzoek voor toewijzing in aanmerking komt. Er zijn bij mijn weten althans geen uitspraken gepubliceerd waarin zij, na aanvankelijk te hebben geoordeeld dat er naar haar ‘voorlopig’ oordeel gegronde redenen waren om aan een juist beleid te twijfelen, in een later stadium van het geding tot een ander oordeel komt. Integendeel, in enkele beschikkingen waarin in een later stadium van het geding alsnog een onderzoek wordt gelast, komen de overwegingen die aan de toewijzing van het enquêteverzoek ten grondslag liggen wat betreft inhoud grotendeels, en in een enkel geval zelfs (nagenoeg) woordelijk overeen met de voorlopige oordelen.5 Tekenend wat betreft het laatste zijn onder andere de beschikkingen van 6 april 2000 en 27 april 2000 inzake Beheermaatschappij P. van der Wegen: de desbetreffende rechtsoverwegingen in beide uitspraken komen woordelijk overeen, met uitzondering van het woord ‘voorshands’.6

111. De conclusie lijkt gerechtvaardigd dat de Ondernemingskamer het partijdebat ter terechtzitting over en de def initieve beoordeling van enquêteverzoeken naar de toekomst verschuift omdat een onderzoek naar de feiten geen prioriteit heeft. Een eerste mogelijke verklaring hiervoor is dat de feiten bij partijen voldoende duidelijk zijn (hetgeen niet verwondert vanwege hun vaak grote betrokkenheid bij de vennootschap). Een wellicht belangrijkere verklaring is dat partij- en – gelet op het feit dat er maar één reële oplossing is voor de problemen: zij dienen de samenwerking te beëindigen en hiertoe een overeenkomst te sluiten – vooral behoefte hebben aan bemiddeling en (eventueel) onmiddellijke voorzieningen om de periode van onderhandelingen te overbruggen, en dat de Ondernemingskamer hen eerst een periode gunt om tot een regeling te komen (waarbij vaak wordt bemiddeld door de door haar tijdelijke benoemde bestuurder of commissaris). Dat in alle gevallen wel is verzocht om het instellen van een onderzoek, kan worden verklaard uit de omstandigheid dat de aandeelhouders niet ontvankelijk zijn in hun verzoek tot het treffen van onmiddellijke voorzieningen indien dit niet gepaard gaat met een enquêteverzoek (art. 2: 345 jo. art. 2: 349a lid 2 BW).