9.3.2 Geen acute belastingheffing (doorschuifregelingen)

Als de splitsings- respectievelijk (fictieve) vervreemdingswinst bij een betrokkene bij de splitsing niet in aanmerking hoeft te worden genomen, is duidelijk dat heffing van vennootschapsbelasting geen belemmering is voor de splitsing. Een mogelijk bezwaar dat met betrekking tot de positie van de splitsende rechtspersoon tegen deze (doorschuif)methode zou kunnen worden aangevoerd, is dat na de splitsing uiteindelijk vennootschapsbelasting wordt geheven van de verkrijger(s), terwijl de stille reserves, niet-geactiveerde goodwill en fiscale reserves op het splitsingstijdstip al aanwezig waren en daarmee toerekenbaar zijn aan de splitsende rechtspersoon.1 Deze methode maakt dus een inbreuk op de totaalwinst en daarmee op de draagkracht van het splitsende belastingsubject.2 Hoewel dit op het eerste gezicht mogelijk een zwaarwegend argument lijkt, is dat bij nadere beschouwing mijns inziens niet het geval. Zoals hiervóór al is besproken, kan deze inbreuk namelijk worden gebaseerd op het welvaartsbeginsel, de economische dimensie van het neutraliteitsbeginsel, de dynamische neutraliteitsgedachte en het liquiditeitsbeginsel.3 Bovendien dient het predicaat ‘inbreuk’ te worden genuanceerd als bij de splitsing de gehele onderneming overgaat en intact blijft én de vennootschapsbelasting wordt gezien als een belasting die aangrijpt bij het lichaam als subject, maar in feite beoogt de ondernemingswinst (het object) te belasten. De vennootschapsbelasting is in deze visie vanuit de neutraliteitsgedachte nodig om een globaal evenwicht te vinden tussen de IB-ondernemer en de ondernemer die gebruik maakt van een rechtspersoon of een daarmee gelijkgesteld lichaam (dynamische neutraliteit).4 Past de splitsende rechtspersoon de doorschuifregeling toe, dan verhuist de belastingclaim weliswaar naar een ander vennootschapsbelastingsubject, maar deze blijft gekoppeld aan dezelfde onderneming; het object. Dat past uitstekend in de genoemde visie op de vennootschapsbelasting.5

Als we de genoemde visie op de vennootschapsbelasting tot uitgangspunt nemen (neutraliteitsgedachte), verdient ook de positie van de achterliggende participanten aandacht. Meer concreet rijst de vraag of een doorschuifregeling in de vennootschapsbelasting op het niveau van de splitsende rechtspersoon ervoor zorgt dat de belastingdruk door de achterliggende aandeelhouders van deze splitser wordt afgewenteld6 naar de zittende aandeelhouders in een verkrijger(s).7 Mijns inziens is het antwoord op deze vraag ontkennend. Ik illustreer dit aan de hand van een situatie van particuliere aandeelhouders met een a.b. in de splitsende rechtspersoon.8 De aandeelhouders van de splitsende rechtspersoon verkrijgen als hoofdregel aandelen in alle verkrijgende rechtspersonen.9 De omvang en waarde van die toegekende aandelen wordt vastgesteld aan de hand van een ruilverhouding en daarbij is de waarde van het overgegane vermogen relevant.10 Als de splitsende rechtspersoon bij de splitsing vennootschapsbelasting betaalt (ruisende splitsing), worden middelen onttrokken aan zijn vermogen. Het eigen vermogen van de splitser neemt daardoor af. Dat vertaalt zich in het aantal aandelen dat door de verkrijger(s) wordt toegekend aan de aandeelhouder(s) van de splitser. Maakt de splitsende rechtspersoon daarentegen gebruik van een doorschuifregeling in de Wet VPB 1969, dan blijft fiscale afrekening achterwege (geen cash out). Daar staat echter tegenover dat de waarde van het totale vermogen dat overgaat naar de verkrijger(s) negatief wordt beïnvloed door de contante waarde van de vennootschapsbelastinglatentie.11 Ook dat vertaalt zich in het aantal aandelen dat wordt toegekend aan de aandeelhouder(s) van de splitsende rechtspersoon. Op deze manier ‘betalen’ deze aandeelhouders dus zelf de prijs voor het niet-afrekenen, zij het dat de omvang van de latente vennootschapsbelasting in het doorschuifscenario kan afwijken van de acuut vennootschapsbelastinglast in het afrekenscenario.12

Gelet op het voorgaande zie ik geen fiscaal-theoretische bezwaren tegen doorschuifregelingen. Bovendien zijn doorschuifregelingen in overeenstemming met het hoger recht in de vorm van de Fusierichtlijn. In het volgende onderdeel kom ik op dit laatste uitgebreider terug.