6.4.7.6 Vormverzuimen

Bij het opleggen van een bestuurlijke boete worden soms fouten gemaakt. Voorbeelden van dergelijke vormverzuimen zijn het vermelden van verkeerde verwijzingen naar wets- of beleidsbepalingen, het niet versturen van een kennisgeving (rapport),1 een onjuiste of onvolledige rechtsmiddelenverwijzing of misslagen voorafgaand of tijdens de hoorprocedure.2

Bij de parlementaire behandeling van het wetsvoorstel 23 470 (zie hoofdstuk 2, onderdeel 2.10.3) is de staatssecretaris ingegaan op de gevolgen van schendingen van vormvoorschriften voor de hoogte van de boete. Daarbij betoogde hij onder meer dat de “rechter […] in een voorkomend geval aan het niet in acht nemen van bepaalde voorschriften de gevolgen [kan] verbinden die in die situatie gepast zijn. Dat gevolg kan zijn vermindering van de boeteoplegging of zelfs, in het uiterste geval, vernietiging van de boetebeschikking”. Daaraan voegde hij toe dat deze “opzet […] niet anders [is] dan die in het strafrecht.”3

De strafwet kent in artikel 359a Sv (zie hierna) een regeling voor strafvermindering bij vormverzuimen. Het doel van de strafvermindering volgt uit de tekst van de wettelijke regeling zelf, namelijk de compensatie van het ‘door het verzuim veroorzaakte nadeel’ (zie lid 1, letter a van artikel 359a Sv). Het doel is derhalve het vergoeden van de schade die door de betrokkene is geleden. Deze doelstelling ligt naar mijn mening eveneens ten grondslag aan de boetematiging in het fiscale bestuurlijke boeterecht.

Als algemeen vertrekpunt voor het waarderen van de te vergoeden schade kan uitgegaan worden van het nadeel dat de belastingplichtige heeft ondervonden tijdens zijn verdediging.4 De omvang van dit nadeel zal veelal sterk afhangen van het specifieke vormverzuim. Zo zal het vermelden van een onjuist wetsartikel, terwijl uit de overige communicatie de verwijtbare gedraging overduidelijk blijkt, beduidend minder problemen voor de verdediging opleveren dan het achterwege laten van (het uitnodigen tot) een hoorsessie. Overigens is er te weinig rechtspraak om een uitspraak omtrent de weging en waardering van deze matigingsgrond te kunnen doen.

Zoals gezegd, kent het Wetboek van Strafrecht een specifieke bepaling voor strafvermindering bij vormverzuimen: artikel 359a, lid 1, letter a Sv. Deze bepaling luidt als volgt: ‘De rechtbank kan, indien blijkt dat bij het voorbereidende onderzoek vormen zijn verzuimd die niet meer kunnen worden hersteld en de rechtsgevolgen hiervan niet uit de wet blijken, bepalen dat […] de hoogte van de straf in verhouding tot de ernst van het verzuim, zal worden verlaagd, indien het door het verzuim veroorzaakte nadeel langs deze weg kan worden gecompenseerd’. Daarbij zal rekening moeten worden gehouden met het belang dat het geschonden voorschrift dient, de ernst van het vormverzuim en het nadeel dat werd veroorzaakt (artikel 359a, lid 2 Sv).

In de Memorie van Toelichting op de wet Vormverzuimen werd de overschrijding van de redelijke termijn als voorbeeld van een vormverzuim gegeven.5 Daarbij werd er tevens op gewezen dat een ‘ernstige beperking van verdachtes mogelijk heden zich te verdedigen […] echter niet goed via strafverzachting kunnen worden gecompenseerd’.6 Vormverzuimen die als niet-ernstig kunnen worden betiteld, kunnen dus in aanmerking komen voor matiging; ernstige gevallen vallen buiten het bereik van genoemde matigingsbevoegdheid.

De strafkamer van de Hoge Raad heeft een tweetal overzichtsarresten gewezen over de reikwijdte van artikel 359a Sv.7 In het eerste overzichtsarrest van 30 juni 2004 formuleerde de Hoge Raad in rechtsoverweging 3.6.3 de volgende uitgangspunten specifiek voor strafvermindering bij vormverzuimen:

In het tweede overzichtsarrest van 1 oktober 2004 gaat de Hoge Raad nader in op een ander mogelijk gevolg van een vormverzuim: bewijsuitsluiting. Vrij recent heeft de belastingkamer van de Hoge Raad over dit onderwerp aansluiting gezocht bij de visie van de strafkamer.8 Ik kan mij voorstellen dat de belastingkamer binnen afzienbare tijd ook voor boetematiging bij vormverzuimen te rade gaat bij de strafkamer.