2.3.4.5 Toekenning van bevoegdheden (II): 'gezamenlijk met', 'zelfstandig naast' of 'met uitsluiting van' / 'met toestemming van'

44. Voor het vaststellen van de omvang van de toegekende bevoegdheden aan een derde is niet alleen van belang hoeveel bevoegdheden de desbetreffende persoon toekomen, maar ook of hij de bevoegdheden 'gezamenlijk' met, 'zelfstandig' (naast) of 'met uitsluiting' van andere personen kan uitoefenen, en of hij voor de uitoefening de 'toestemming' of de 'machtiging' van een andere persoon of een rechterlijke instantie nodig heeft.

Wordt aan een bevoegde persoon een bevoegdheid 'met uitsluiting van' andere personen ('exclusief', 'privatief') toegekend, dan kan alleen hij de bevoegdheid uitoefenen, en is de uitoefening van de bevoegdheid door hem alleen voldoende om het beoogde rechtsgevolg te bewerkstelligen.1 Kan de persoon de bevoegdheid 'zelfstandig' uitoefenen, maar hebben ook een of meer andere personen naast hem dezelfde bevoegdheid, dan kunnen twee of meer personen zelfstandig ('afzonderlijk', 'naast elkaar', 'alternatief') hetzelfde rechtsgevolg bewerkstelligen.2 Is de bevoegde persoon 'gezamenlijk' ('tezamen', 'samen', 'coöperatief') met een of meer andere personen tot het verrichten van de rechtshandeling bevoegd, dan dient hij tezamen met een of meer andere personen de (eenzijdige) rechtshandeling te verrichten om het beoogde rechtsgevolg te bewerkstelligen. Hij kan niet zelfstandig het beoogde rechtsgevolg bewerkstelligen. De vraag of een persoon gezamenlijk, zelfstandig of exclusief bevoegd is, kan niet algemeen per rechtsfiguur worden beantwoord.3 Het antwoord kan per toegekende bevoegdheid verschillen.

45. Van de vraag wie bevoegd is tot het verrichten van een bepaalde rechtshandeling, moet worden onderscheiden de vraag of de bevoegde persoon voor het verrichten van de rechtshandeling de toestemming (' goedkeuring', 'instemming', 'verklaring van geen bezwaar', 'machtiging') van een ander persoon, orgaan of instelling, of de machtiging van een rechter nodig heeft.4 De persoon of de rechter die, of het orgaan dat de toestemming, machtiging of goedkeuring moet geven, is niet de bevoegde persoon en verricht evenmin de desbetreffende rechtshandeling. De echtgenoot die toestemming geeft aan de andere echtgenoot, wordt geen partij bij de door de andere echtgenoot aangegane overeenkomst (art. 1:88 BW); de rechter-commissaris die de curator machtigt, treedt niet in rechte op tegen derden (art. 68 lid2 Fw); de erfgenamen die de bewindvoerder toestemming verlenen, gaan niet de overeenkomst tot beëindiging van het geschil aan (art. 4:169 BW); en de algemene vergadering van aandeelhouders die de goedkeuring verleent aan het bestuur van de naamloze vennootschap, draagt niet de onderneming over (art. 2:107a lid 1 sub a BW).5 De toestemming zelf wordt echter wel als een eenzijdige rechtshandeling beschouwd.6 Het is ook mogelijk dat twee of meer personen slechts gezamenlijk bevoegd zijn tot het verlenen van toestemming; in dat geval verrichten zij deze ( eenzijdige) rechtshandeling gezamenlijk. Maar de persoon of personen die de toestemming moeten verlenen, verrichten zelf niet de rechtshandeling waarvoor toestemming moet worden verleend.

Als de wet spreekt van 'medewerking' is geen sprake van toestemming, maar dient de persoon die zijn medewerking moet verlenen een (meerzijdige) rechtshandeling te verrichten met de andere, bevoegde persoon. Hij is partij bij de desbetreffende (meerzijdige) rechtshandeling. Dit is bijvoorbeeld het verschil tussen schuldoverneming (art. 6:155 BW) en contractsoverneming (art. 6:159 BW).7 Voor schuldoverneming is de toestemming van de schuldeiser vereist; voor contractsoverneming de medewerking van de wederpartij.

Wordt een handeling of rechtshandeling zonder de vereiste toestemming of machtiging verricht, dan hangt het van geval tot geval af wat daarvan de rechtsgevolgen zijn. In voorkomende gevallen is het denkbaar dat de persoon wiens toestemming vereist was, een vordering uit wanprestatie instelt jegens de persoon die zonder toestemming de rechtshandeling heeft verricht. Daarnaast is het mogelijk dat de rechtshandeling waarvoor de toe stemming moest worden verleend zonder de toe stemming nietig of vernietigbaar is, of 'extern' geldig is, maar 'intern' ongeldig.8 Een algemene regel is niet te geven.

De vraag of een bevoegde persoon voor het verrichten van een rechtshandeling de toestemming, machtiging of goedkeuring van een ander nodig heeft, kan niet algemeen per rechtsfiguur worden beantwoord, maar alleen per toegekende bevoegdheid.