14.4.1 Inleiding

Sinds de inwerkingtreding van de HRA per 2 oktober 2000 kunnen burgers bij de Britse rechter een beroep doen op het EVRM. Dat betekende niet alleen een grote verandering voor de burgers, maar ook voor de Britse rechter die moest gaan beoordelen of formele wetgeving in strijd kwam met grondrechten. Daarmee bestond geen ervaring in andere dan de uitzonderlijke gevallen waarin formele wetgeving EVRM-conform werd uitgelegd of het EU-recht van toepassing was. De Britse rechter hoefde het wiel echter niet opnieuw uit te vinden. Volgens artikel 2 van de HRA dient de Britse rechter rekening te houden met – kort gezegd – de rechtspraak van Straatsburgse organen die relevant is voor de voorliggende zaak.1 Toen Britse rechters vanaf 2000 beroepen op het EVRM gingen beoordelen, konden zij dus putten uit de al decennia ontwikkelde Straatsburgse rechtspraak. Die rechtspraak vormt volgens de House Of Lords (behoudens bijzondere omstandigheden) de minimale standaard waaraan de bescherming van mensenrechten in het Verenigd Koninkrijk moet voldoen.2 Arresten van het EHRM met betrekking tot het Verenigd Koninkrijk worden door de House of Lords echter niet zonder meer gevolgd als er twijfel over bestaat of het EHRM de nationale wetgeving wel goed heeft begrepen.3

Al vóór de inwerkingtreding van de HRA hebben Britse belastingplichtigen zich beroepen op artikel 1 Eerste Protocol. Aangezien dat niet kon bij de nationale rechter, richtten zij zich noodgedwongen tot het EHRM en de ECRM. Mij zijn drie arresten uit Straatsburg bekend over het Verenigd Koninkrijk, waarin de belanghebbende betoogde dat Britse belastingwetgeving strijdig was met het eigendomsrecht. Al die zaken gingen over terugwerkende kracht. A.B.C. and D. v. The United Kindom4 betrof de bestrijding met terugwerkende kracht van een “tax avoidance scheme”, Building Societies v. The United Kingdom5 betrof de reparatie van een technisch gebrek in de wet waardoor de belanghebbenden dreigden een ongerechtvaardigde windfall profit te behalen en in NAPUK v. The United Kingdom6 betoogde de belanghebbende dat voor haar gunstige wetgeving juist wel terugwerkende kracht moest hebben.7 In al deze zaken zijn de beroepen van de belanghebbenden op het EVRM afgewezen. Ná de inwerkingtreding van de HRA kon ook voor de nationale rechter worden gesteld dat belastingheffing in strijd kwam met het eigendomsrecht. In de hiernavolgende paragrafen bespreek ik een aantal zaken waarin een dergelijk beroep werd gedaan.8 Daarbij zal ik de uitspraken van de Britse rechter vergelijken met de rechtspraak van het EHRM en/of de Nederlandse Hoge Raad. Achtereenvolgens bespreek ik een uitspraak over antimisbruikwetgeving die het mogelijk maakte winsten van offshore vennootschappen te belasten bij de aandeelhouder (par. 17.4.2), een bijzondere aanslagregeling voor belastingontwijkers (par. 17.4.3), een forfaitaire belastingheffing over afkoopsommen van levensverzekeringen (par. 17.4.3) en een geval van dubbele (binnenlandse) belastingheffing over dezelfde winst (par. 17.4.4).