3.2.1 Voorrang

Bij de uitvoering van de Europese subsidieregelgeving zijn nationale uitvoeringsorganen gebonden aan het Eu-recht. Op grond van het beginsel van voorrang gaat het Unierecht boven daarmee strijdig nationaal recht.1 Het beginsel van voorrang is door het Hof ontwikkeld in de arresten Van Gend en Loos en Costa Enel.2 In deze arresten maakt het Hof duidelijk dat de lidstaten met het EG-verdrag een eigen rechtsorde in het leven hebben geroepen die in de rechtsorden van de lidstaten is opgenomen en dat nationale bepalingen aan deze eigen rechtsorde geen afbreuk kunnen doen.3 Het gaat daarbij om het Eu-recht in ruime zin, dus zowel de Eu-verdragen, verordeningen, richtlijnen, besluiten, beschikkingen als ook de Unierechtelijke (ongeschreven) rechtsbeginselen.4 Het beginsel van voorrang geldt zowel ten opzichte van nationale regels die á bestonden ten tijde van de inwerkingtreding van het desbetreffende Eu-recht, als ten opzichte van nationale regels die van latere datum zijn.5

Op grond van het beginsel van voorrang dient het nationale recht ter uitvoering van het Eu-recht daarmee in overeenstemming te zijn.6 Dit betekent dat nationale uitvoeringsorganen het met het Eu-recht strijdige nationale recht buiten toepassing dienen te laten.7 Deze verplichting is door Verhoeven aangeduid als de 'Costanzo-verplichting'.8 Uit de jurisprudentie van het Hof volgt dat de Costanzo-verplichting niet is beperkt tot met het Eu-recht strijdige nationale wettelijke bepalingen, maar ook geldt voor met het Eu-recht strijdige beleidsregels en beslissingen in het individuele en concrete geval.9

Hoewel over het beginsel van voorrang nog veel meer valt te zeggen, beperk ik mij in deze paragraaf tot hetgeen relevant is in het licht van de in hoofdstuk 1 geformuleerde onderzoeksvraag.10 Wat betekent het beginsel van voorrang in het kader van de uitvoering van de Europese subsidieregelgeving door nationale uitvoeringsorganen? Allereerst betekent het beginsel van voorrang in dat kader dat het nationale recht dat ter uitvoering van de Europese subsidieregelgeving wordt vastgesteld in overeenstemming dient te zijn met het Europese recht. Ten tweede dient ook de toepassing van de Europese subsidieregelgeving in het concrete en individuele geval in overeenstemming te zijn met het Europese recht. Daarbij gaat het niet alleen om de Europese subsidieregelgeving, maar ook om het overige Europese recht, zoals het staatssteunrecht. Dit heeft als consequentie dat nationale uitvoeringsorganen, indien zij bij de uitvoering van Europese subsidieregelgeving worden geconfronteerd met nationaal recht dat met het Europese recht in strijd is, dat recht buiten toepassing dienen te laten. Dit betekent voor de Nederlandse situatie dat bepalingen uit de subsidietitel van de Awb buiten toepassing moeten worden gelaten, voor zover zij in strijd zijn met de Europese subsidie-regelgeving.