2.2.4 De behandeling in de Tweede Kamer

12. Uit het voorgaande blijkt dat het wetsontwerp uit 1910 wat betreft de fundamenten zijn tijd ver vooruit is. Het ontwerp is de parlementaire behandeling echter niet ongeschonden doorgekomen. De vierde pijler wordt uiteindelijk grotendeels – met uitzondering van het enquêterecht, zo dit daartoe is te rekenen – verwijderd. De bovengenoemde beschermende bepalingen1 komen derhalve niet voor in de uiteindelijke wet. De minister is met de Commissie van Voorbereiding uit de Tweede Kamer van mening dat het wetsontwerp op dit punt te ver is doorgeschoten. Van een nieuwe regeling moet niet worden verwacht dat zij alle euvelen voorkomt: ‘Wie slechts oog heeft voor misbruiken en elken misstand tracht te bestrijden door de wet, komt bedrogen uit. Want in de eerste plaats kan een knellend wettelijk voorschrift vaak weer ontdoken worden door dengeen, die het kwade wil; en in de tweede plaats is het gevaar niet denkbeeldig, dat de aldus eenzijdig ontworpen regeling voor de goedwillende vennootschappen onbruikbaar is. Aldus treft men de naamlooze vennootschap in haar wezen.’2 Wat betreft ‘het wezen van de NV’: in de NV behoort de hoogste macht aan de AVA. Daaruit volgt, dat, indien die vergadering een ‘wettiglijk geoorloofd’ besluit heeft genomen, dit besluit ook de minderheid bindt. In plaats daarvan wil het ontwerp in een aantal gevallen ‘den rechter stellen op de plaats van de algemeene vergadering, door den rechter over de doelmatigheid van een besluit te laten oordeelen. Aldus wordt de beslissing over de belangen der vennootschap gelegd in handen van een buitenstaander. Den rechter wordt een taak opgelegd, welke met den aard van zijn ambt kwalijk strookt.’3

13. De Commissie van Voorbereiding vraagt zich ook nog af of het wetsontwerp passend is voor alle NV’s.7 Veel leden zijn van mening dat verschillende bepalingen, ongetwijfeld zeer wenselijk voor een bepaald type NV’s, voor andere ondoelmatig moeten worden geoordeeld. Zij hebben de indruk gekregen dat de ontwerper vooral die NV’s voor ogen hebben gestaan die, economisch, zijn te beschouwen als zuivere kapitaalassociaties en die, ter verkrijging van hun aandelen- of obligatieënkapitaal, een beroep plegen te doen op de geldmarkt. De deelneming in deze NV’s gaat van hand tot hand. Zij draagt in de regel geen ander karakter dan van geldbelegging, althans de gedachte van vennootschappelijke samenwerking is daaraan vrijwel geheel vreemd. Wegens de vele aanrakingen van de NV met het publiek is bij haar goed beheer een algemeen belang betrokken. Voor deze vennootschappen kan men terecht scherpe bepalingen vaststellen ter bescherming van het publiek. Daarnaast bestaan echter vennootschappen van een geheel ander type, namelijk die waarin de deelnemers zelf een zekere rol spelen, meestal familievennootschappen. Deze personen zijn niet slechts te beschouwen als bezitters van aandelen bij wijze van geldbelegging, doch tevens als vennoten, die steeds voeling blijven houden met de medevennoot-bestuurder van de onderneming, lief en leed van de zaak van nabij volgen en op de gestie de invloed uitoefenen, welke in verband met de feitelijke omstandigheden hen bij de overeenkomst van oprichting is toegekend. Voor dit type vennootschappen bestaat volgens de commissie veel minder behoefte aan belangen beschermende bepalingen zoals voorgesteld. Dat beide typen vennootschappen zich tot dusverre naast elkaar hebben kunnen ontwikkelen, is een gevolg van de grote ruimte die de bestaande wet – het Wetboek van Koophandel van 1838 – laat. Het ontwerp uit 1910 heeft echter voor het grootste gedeelte een dwingendrechtelijk karakter, inclusief de belangen beschermende bepalingen. Dit gaat de commissie veel te ver. Is het niet verstandiger het tweede type NV’s – de familievennootschappen – in een andere ‘vereenigingsvorm’ te gieten?

14. De minister toont zich minder gevoelig voor deze kritiek.8 Hij erkent het bestaan van verschillende typen vennootschappen. De voornaamste trekken van beide typen zijn echter gemeenschappelijk. Voor schulden van de NV zijn de aandeelhouders nimmer aansprakelijk. Crediteuren zijn steeds aangewezen op de bezittingen van de vennootschap. Hieruit volgt reeds, dat die voorschriften, welke zijn gegeven in het belang van derden, voor alle NV’s moeten gelden. De minister doelt in het bijzonder op de verplichting tot openbaarmaking van de balans en de winst-en-verliesrekening. Ook de voorschriften die instandhouding van het vermogen beogen, dienen te gelden voor alle NV’s. Hetzelfde geldt voor de bepalingen die de verhouding van de bestuurders en commissarissen tot de vennootschap betreffen.

Het bovenstaande voert de minister tot de conclusie dat de familievennootschappen niet in een andere rechtsvorm gegoten behoeven te worden. Er is een andere, eenvoudiger oplossing. Het verschil beperkt zich – zo concludeert de minister – in hoofdzaak tot de onderlinge verhoudingen van de vennoten. Het gehele wetsontwerp behoeft ‘slechts’ op twee punten aanpassing, zodat het ook geschikt is voor de familievennootschap. Allereerst dient de mogelijkheid te worden geschapen voor aandeelhouders in een NV met uitsluitend aandelen op naam om buiten vergadering te besluiten. Voorwaarde is dat de akte van oprichting dit toestaat.9 De tweede aanpassing is van groter belang: voor aandeelhouders in een NV met uitsluitend aandelen op naam wordt het slechts mogelijk gemaakt een enquêteverzoek in te dienen, indien en voor zover10 de akte van oprichting dit toelaat (art. 54c gewijzigd ontwerp).