7.7.4 Statutenwechsel

Een Statutenwechsel kan zich voordoen als het aanknopingspunt verandert in de tijd, bijvoorbeeld wanneer bij roerende zaken een zaak van de ene naar de andere staat wordt verplaatst.1 In een conflictregel wordt de verbinding tussen een internationale rechtsverhouding en het daarop toepasselijke recht gelegd door een in die conflictregel opgenomen aanknopingsfactor.2 Bij duurzame rechtsverhoudingen, zoals bijvoorbeeld de individuele arbeidsovereenkomst, kan gedurende hun bestaan in de feitelijke concretisering van de aanknopingsfactor – het aanknopingspunt – verandering optreden. Roerende zaken (zoals ondernemingen) kunnen naar een andere staat worden verplaatst, waardoor de gewone werkplek en de vestigingsplaats van de onderneming wijzigen. Een verandering van het aanknopingspunt kan leiden tot een Statutenwechsel: een verandering van het toepasselijke recht.

Bij een Statutenwechsel verandert het door de conflictregels aangewezen recht (de lex causae). Bij een onechte Statutenwechsel verandert de lex causae niet, maar de regel die uiteindelijk wordt toegepast is na verloop van tijd uit een andere rechtsorde afkomstig, bijvoorbeeld bij wijziging van het objectief toepasselijke recht in aanwezigheid van een rechtskeuze of een wijziging in de gunstigheidsverhouding.3

Stel dat sprake is van een overgang van een in Duitsland gevestigde onderneming naar het Verenigd Koninkrijk en in de arbeidsovereenkomsten met de werknemers is geen rechtskeuze opgenomen. Bij grensoverschrijdende overgang van onderneming is de door § 613a BGB geboden bescherming altijd en uitsluitend van toepassing als Duits recht ingevolge de conflictregel van artikel 8 Rome I-Verordening van toepassing is op de individuele arbeidsovereenkomst. Zodra de onderneming naar het Verenigd Koninkrijk wordt verplaatst en de werknemers hervatten daar hun werkzaamheden is krachtens artikel 8 lid 2 Rome I-Verordening Engels recht van toepassing op de individuele arbeidsovereenkomst. Er vindt derhalve een Statutenwechsel plaats met betrekking tot het recht dat van toepassing is op de individuele arbeidsovereenkomst. Als deze Statutenwechsel doorwerkt ten aanzien van de rechten die samenhangen met de overgang ontstaan er problemen: de werknemer kunnen dan namelijk noch aan § 613a BGB, noch aan TUPE rechten ontlenen. Niet aan § 613a BGB omdat het Duitse recht niet langer op de individuele arbeidsovereenkomst van toepassing is en niet aan TUPE, omdat de onderneming niet voor de overgang in het Verenigd Koninkrijk was gevestigd. Hierdoor ontstaat een normenlacune, er is geen enkele nationale implementatiewetgeving van de richtlijn overgang van onderneming van toepassing op de in het Verenigd Koninkrijk werkzame werknemers. Er vindt overigens een onechte Statutenwechsel plaats als in de arbeidsovereenkomsten met de vervreemder een rechtskeuze voor Duits recht is opgenomen.

Stel dat sprake is van een overgang van een in het Verenigd Koninkrijk gevestigde onderneming naar Duitsland en in de arbeidsovereenkomsten met de werknemers is geen rechtskeuze opgenomen. Bij grensoverschrijdende overgang van onderneming is de door TUPE geboden bescherming altijd en uitsluitend van toepassing als de onderneming vóór de overgang in het Verenigd Koninkrijk is gevestigd. Zodra de onderneming naar Duitsland wordt verplaatst en de werknemers hervatten daar hun werkzaamheden is krachtens artikel 3(3)(4)(b)(i en ii) TUPE nog steeds van toepassing, ongeacht het recht dat de overgang beheerst en ongeacht het recht dat van toepassing is op de individuele arbeidsovereenkomsten. De werknemers kunnen nog steeds een beroep doen op TUPE, er ontstaat geen Statutenwechsel omdat de peildatum op het moment voor de overgang is vastgepind.