5.1.1 Introductie

129. Hoewel de enquêteregeling stamt uit 1928, is pas in 1970 de mogelijkheid geïntroduceerd voor de enquêtegerechtigden te verzoeken om het treffen van voorzieningen. De reden voor deze aanpassing is evident. Hoewel de wetgever er in 1928 van uit is gegaan dat een enquête niet alleen een preventieve werking maar ook een zuiverende werking zal hebben – is het duidelijk waaraan het beleid schort, dan zullen de bevoegde organen daaruit gewoonlijk wel de consequenties trekken, zo was de gedachte – dient men er rekening mee te houden ‘dat dit in sommige gevallen niet zal geschieden, omdat degenen die tot sanering bereid zijn, aan hun wil niet voldoende kracht kunnen bijzetten, bijvoorbeeld indien zij niet over de vereiste meerderheid in de bevoegdelijke organen beschikken. In zulke gevallen is er behoefte aan een ultimum remedium.’1 De mogelijkheid te verzoeken om het treffen van voorzieningen draagt er naar verwachting in de eerste plaats toe bij dat minderheidsaandeelhouders en werknemers van grote ondernemingen (lees: vennootschappen met aandelen aan toonder) beter worden beschermd tegen een gebrek aan openheid door de leiding en een onbevredigende gang van zaken. Het staat inmiddels echter buiten kijf dat ook de positie van houders van aandelen en certif icaten van aandelen in ‘besloten, familiale vennootschappen met enkel aandelen op naam’ versterking behoeft.2

130. In hoofdstuk 5 wordt aandacht besteed aan de impassezaken – ongeveer 60 in getal – waarin in de tweede fase van de procedure3 voorzieningen zijn getroffen als bedoeld in art. 2: 356 BW. De centrale vraag luidt of de tweede fase van de procedure gelet op de aard en inrichting ervan en de bevoegdheden van de Ondernemingskamer in deze fase, geschikt is om het wanbeleid te beëindigen (lees: de impasses tussen aandeelhouders te doorbreken) en de gezonde verhoudingen bin-nen de vennootschap te herstellen.4 Het verzoek tot het treffen van voorzieningen kan worden ingediend door degene(n) die om het onderzoek heeft (hebben) verzocht, maar ook door de andere in art. 2: 346 en art. 2: 347 genoemde enquêtegerechtigden – op voorwaarde dat het onderzoeksverslag voor hen ter inzage ligt – en de advocaat-generaal om redenen van openbaar belang. Tot de (rechts)personen die kunnen verzoeken om het treffen van voorzieningen behoren niet de vennootschap zelf en haar bestuurders en commissarissen. Zij kunnen ingevolge art. 282 lid 1 jo. lid 4 Rv echter wel in hun verweerschrift een tegenverzoek indienen tot het treffen van voorzieningen.5 Van deze mogelijkheid is overigens in relatief weinig procedures (circa zes) gebruik gemaakt.6 Van de impassebeschikkingen dateren ongeveer 20 van vóór 1 januari 1994 (de datum waarop art. 2: 349a lid 2 BW in werking is getreden), terwijl de overige ná deze datum zijn gewezen. Vermeldenswaard is voorts dat in circa 17 procedures in een eerder stadium in het geding onmiddellijke voorzieningen zijn getroffen, dat in ten minste zes zaken verzoeken tot het treffen van onmiddellijke voorzieningen zijn afgewezen omdat de Ondernemingskamer niet overtuigd was van de noodzaak ervan en dat in de andere gevallen in de eerste fase alleen is verzocht om het instellen van een onderzoek.