HR, 30-09-2025, nr. 22/04624

PROCUREUR-GENERAAL

BIJ DE

HOGE RAAD DER NEDERLANDEN

Zitting 15 juli 2025

CONCLUSIE

B.F. Keulen

In de zaak

[verdachte] ,

geboren in [plaats] op [geboortedatum] 1991,

hierna: de verdachte

6. Het hof heeft ten laste van de verdachte bewezenverklaard dat:

‘feit 1 ((ZDE05)

hij in de periode van 11 januari 2013 tot en met 23 juni 2014 in Nederland en/of Curaçao en/of Trinidad en Tobago,

tezamen en in vereniging met anderen, om een feit, bedoeld in het vierde of vijfde lid van artikel 10 van de Opiumwet, te weten het opzettelijk vervoeren en binnen het grondgebied van Nederland brengen van een hoeveelheid cocaïne, voor te bereiden en/of te bevorderen,

- zich en/of een of meer anderen gelegenheid, middelen en/of inlichtingen tot het plegen van die feiten heeft getracht te verschaffen, en

- vervoermiddelen en gelden voorhanden heeft gehad waarvan verdachte wist dat die bestemd waren tot het plegen van die feiten,

immers heeft/is hij, verdachte, tezamen en in vereniging met een ander en/of anderen:

- een zeilboot, genaamd [bootnaam 1] , aangeschaft,

- samen met een ander, te weten [medeverdachte 1] , naar Trinidad & Tobago afgereisd teneinde de aankoopsom van euro 41.000,- voor de zeilboot [bootnaam 1] (contant) te voldoen,

- een zeilboot, [bootnaam 1] , op zijn naam (door middel van een ICP inschrijving) gezet,

- aanwezig geweest (als bemanningslid) op de zeilboten [bootnaam 1] en de [bootnaam 2] ,

- geldzendingen (laten) verricht(en) vanuit Nederland naar Trinidad en Tobago;

feit 2 (ZD E05)

hij in de periode van 11 januari 2013 tot en met 14 november 2014 in Nederland en/of Curaçao en/of Portugal en/of Trinidad en Tobago,

heeft deelgenomen aan een organisatie, bestaande uit hemzelf en/of [medeverdachte 1] en/of [medeverdachte 2] en/of [medeverdachte 3] en/of [medeverdachte 4] ,

welke organisatie tot oogmerk had

- het plegen van misdrijven als bedoeld in artikel 10 vijfde lid van de Opiumwet, namelijk het binnen het grondgebied van Nederland brengen van cocaïne en/of

- het plegen van strafbare voorbereidingshandelingen als bedoeld in artikel 10a van de Opiumwet;’

7. Het hof heeft onder meer het volgende overwogen (met weglating van voetnoten):1.

‘5. Inleiding

De strafzaak tegen de verdachte (hierna ook aangeduid bij zijn naam) en de medeverdachten [medeverdachte 1] , [medeverdachte 5] , [medeverdachte 6] , [medeverdachte 3] , [medeverdachte 2] en [medeverdachte 4] vloeit voort uit het strafrechtelijk onderzoek Azure. Dat onderzoek draait, samengevat, om de verdenking van de voorbereiding van cocaïnetransporten met zeilboten, de daarmee samenhangende deelneming aan een criminele organisatie en witwassen.

[medeverdachte 1] zat in de periode 2004 tot en met 2006 in Spanje gedetineerd vanwege een drugsdelict. Vanuit de gevangenis heeft [medeverdachte 1] verschillende brieven aan [medeverdachte 5] geschreven. Deze brieven bevatten, samengevat, een beschrijving van een manier om drugs met zeilboten vanuit het Caraïbisch gebied naar Europa te vervoeren. Het hof komt hieronder op de inhoud van deze brieven terug.

In de periode 2006 tot en met 2008 is onder de naam Vivaldi onderzoek gedaan naar de invoer van cocaïne vanuit Zuid-Amerika / Trinidad en Tobago naar Nederland met behulp van de zeilboot [bootnaam 3] . Voor hiermee samenhangende voorbereidingshandelingen en een poging tot invoer zijn [medeverdachte 1] (5 jaar gevangenisstraf), [medeverdachte 5] (8 jaar gevangenisstraf) en [medeverdachte 4] (30 maanden gevangenisstraf, maar uitsluitend voor het medeplegen van de poging tot invoer) veroordeeld. De brieven van [medeverdachte 1] aan [medeverdachte 5] zijn destijds in de woning van [medeverdachte 5] aangetroffen en als bewijsmiddel gebruikt. Deze brieven zijn als bijlage bij het ‘proces-verbaal van briefverkeer [medeverdachte 1] - [medeverdachte 5] ’ in het dossier Azure gevoegd.

Op 29 december 2011 is het strafrechtelijk onderzoek Kasinda gestart. In de maanden december 2012 en januari 2013 kwam vervolgens een groep personen in beeld die bezig zou zijn met de voorbereiding van een drugstransport met behulp van de zeilboot [bootnaam 4] , gelegen in Spanje. Tot deze groep behoorden onder andere [medeverdachte 5] , [medeverdachte 1] , [verdachte] en [medeverdachte 3] . Van hen is uiteindelijk alleen [medeverdachte 5] vervolgd; hij is veroordeeld tot een gevangenisstraf van 18 maanden. Het dossier ‘E04 Kasinda’ is als bijlage in het dossier Azure gevoegd.

Uit het onderzoek Kasinda is gebleken dat de plannen met de zeilboot [bootnaam 4] geen doorgang vonden, maar er ontstond tevens het vermoeden dat enkele leden van genoemde groep in januari 2013 naar Trinidad en Tobago zijn afgereisd en daar de zeilboot [bootnaam 1] hebben gekocht om drugs mee te vervoeren. Op 10 april 2013 startte vervolgens het onderzoek Azure dat zich richtte op deze groep en kan worden beschouwd als een voortzetting van het onderzoek Kasinda. Gedurende het onderzoek Azure is [medeverdachte 1] op 29 oktober 2013 aangehouden en is in zijn auto een kilo cocaïne gevonden. Aansluitend heeft [medeverdachte 1] in voorlopige hechtenis gezeten tot deze op 7 februari 2014 werd geschorst. Drie dagen later is hij op vrije voeten gesteld.

Gedurende de schorsing van de voorlopige hechtenis is [medeverdachte 1] op 29 juni 2016 op 600 mijl voor de kust van Guadeloupe door de Franse marine aangehouden in een zeilboot. [medeverdachte 2] was medeopvarende en is eveneens aangehouden. De zeilboot is naar Martinique begeleid. [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] zijn daar veroordeeld voor het vervoeren van 14,5 kilo cocaïne die na de aanhouding in zee is aangetroffen. In hoger beroep zijn [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] op 25 januari 2018 (onherroepelijk) veroordeeld tot gevangenisstraffen van respectievelijk 7 en 5 jaar.

6. Beoordeling van het bewijs

Het openbaar ministerie mag het allemaal louche of schimmig vinden, maar dat is geen bewijsredenering. Kijk ik dan naar de samenvatting op p. 32 en 33 van het requisitoir in eerste aanleg over de rol die aan cliënt wordt toegedicht, dan valt op dat de meeste gedragingen die genoemd worden passen bij het varen van boten. De genoemde aanwezigheid bij besprekingen in Suriname over drugsleveringen, het aanwezig zijn bij een mislukt drugstransport voor de kust van Guyana en het uitvaren op de [bootnaam 2] op 22 september 2014 voor een cocaïnetransport, het zijn allemaal aannames zonder dat daar een concreet bewijsmiddel voor is aangedragen. En die bewijsmiddelen zijn er ook niet. En als dan ook andere bewijsmiddelen ontbreken waardoor je kan vaststellen dat cliënt meer deed dan varen en die vaart voorbereiden, dan is het opzet, zowel voorwaardelijk als onvoorwaardelijk en in het bijzonder op cocaïnetransporten simpelweg niet te bewijzen. Dat leidt dan ook tot een integrale vrijspraak voor zowel feit 1 als feit 2.’

9. De appelschriftuur die op 3 februari 2021 namens de verdachte is ingediend houdt onder meer het volgende in:

‘A. Horen van getuigen

Appellant verzoekt in hoger beroep om de volgende personen als getuige te horen:

(…)

5. Medeverdachten [medeverdachte 3] , [medeverdachte 4] , [medeverdachte 1] , [medeverdachte 5] en [medeverdachte 2]

De rechtbank heeft in het vonnis uitgebreid uiteengezet wat de betrokkenheid zou zijn van de medeverdachten bij de tenlastegelegde feiten. De verdediging wenst hen o.a. daarover te ondervragen alsmede over hun verklaringen (voor zover zij deze hebben afgelegd). De vragen zullen uiteraard ook betrekking hebben op onderdelen uit het dossier die de rechtbank niet redengevend voor het bewijs heeft geacht, maar die wel relevant zijn in het licht van art. 350 Sv. In eerste aanleg hebben deze medeverdachten zich als getuigen op hun verschoningsrecht beroepen zodat de verdediging nog niet effectief van het ondervragingsrecht gebruik heeft kunnen maken.’

10. Het proces-verbaal van het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep, gehouden op 14 januari 2022, houdt onder meer het volgende in (met weglating van een voetnoot):

‘De vijfde verdachte, gedagvaard als

geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1991,

adres: [a-straat 1] [plaats] .

is niet verschenen.

Als raadsman van de vijfde verdachte is ter terechtzitting aanwezig mr. K. Canatan, advocaat te Amsterdam, die meedeelt dat de verdachte op de hoogte is van de zitting en dat hij wel uitdrukkelijk is gemachtigd als raadsman, de verdachte te verdedigen.

(…)

De voorzitter deelt mee dat de in de appelschrifturen opgenomen verzoeken tot het horen van getuigen onderverdeeld kunnen worden in vier delen:

1. In alle zaken (met uitzondering van de zaak tegen de vierde [medeverdachte 8] ) is verzocht om een/de medeverdachte(n) – over en weer – als getuigen te horen;

(…)

Mr. Canatan voert het woord in de zaak tegen de vijfde [verdachte] en doet dit aan de hand van zijn pleitnotities. Deze worden aan het hof overgelegd en in het dossier gevoegd.

(…)

Het hof onderbreekt het onderzoek ter terechtzitting voor beraad in de raadkamer.

Nadat het onderzoek is hervat, deelt de voorzitter als overwegingen en beslissingen van het hof mee dat:

- De verzoeken tot het horen van de medeverdachten als getuigen worden toegewezen, met dien verstande dat:

(…)

In de zaak tegen de vijfde [verdachte] als getuigen zullen worden gehoord: [medeverdachte 3] , [medeverdachte 1] , [medeverdachte 5] , [medeverdachte 2] en [medeverdachte 4] ;

(…)

De getuigen zullen ter terechtzitting worden gehoord.’

11. De op 14 januari 2022 ter terechtzitting overgelegde pleitnota van de raadsman van verdachte houdt onder meer het volgende in:

‘A. Horen van getuigen

Appellant verzoekt in hoger beroep om de volgende personen als getuige te horen:

(…)

5. Medeverdachten [medeverdachte 3] , [medeverdachte 4] , [medeverdachte 1] , [medeverdachte 5] en [medeverdachte 2]

De rechtbank heeft in het vonnis uitgebreid uiteengezet wat de betrokkenheid zou zijn van de medeverdachten bij de tenlastegelegde feiten. De verdediging wenst hen o.a. daarover te ondervragen alsmede over hun verklaringen (voor zover zij deze hebben afgelegd). De vragen zullen uiteraard ook betrekking hebben op onderdelen uit het dossier die de rechtbank niet redengevend voor het bewijs heeft geacht, maar die wel relevant zijn in het licht van art. 350 Sv. In eerste aanleg hebben deze medeverdachten zich als getuigen op hun verschoningsrecht beroepen zodat de verdediging nog niet effectief van het ondervragingsrecht gebruik heeft kunnen maken.’

12. Het proces-verbaal van het onderzoek ter terechtzitting gehouden op 2, 3, 7 en 24 november 2022 houdt onder meer het volgende in:

‘2 november 2022

(…)

De eerste verdachte, ter terechtzitting verschenen, antwoordt op vragen van de voorzitter te zijn:

geboren te [geboorteplaats] op [geboortedatum] 1991,

adres: [a-straat 1] [plaats] .

Als raadsman van de [verdachte] is ter terechtzitting aanwezig mr. K. Canatan, advocaat te Amsterdam.

(…)

Het onderzoek ter terechtzitting wordt opnieuw aangevangen wegens de gewijzigde samenstelling van het hof.

(…)

Verzoek tot aanhouding en getuigenverzoeken

De voorzitter deelt mee dat de [medeverdachte 5] niet ter terechtzitting is verschenen in verband met detentie in Portugal uit anderen hoofde. Dit betekent dat hij heden niet als getuige kan worden gehoord in de zaken van de verdachten [verdachte] , [medeverdachte 4] en [medeverdachte 2] . Via het Openbaar Ministerie heeft het hof een handgeschreven brief van de [medeverdachte 5] ontvangen van 20 oktober 2022, waarin hij onder meer te kennen geeft dat hij bij de behandeling van de zaak aanwezig wil zijn en waarin hij aangeeft dat hij over drie maanden in Nederland verwacht te zijn in verband met - zo stelt hij - het uitzitten van de rest van zijn voorwaardelijke invrijheidstelling (VI).

Verder deelt de voorzitter mee dat de advocaat-generaal een en ander heeft uitgezocht over de detentiesituatie van de [medeverdachte 5] en via de liaisonofficier in Portugal navraag heeft gedaan bij de Portugese aanklager. Uit de door de advocaat-generaal aan het hof verstrekte informatie volgt dat de [medeverdachte 5] op 4 oktober 2021 is aangehouden in Portugal op verdenking van huiselijk geweld en sindsdien aldaar in voorlopige hechtenis verblijft. Verder is tegen de [medeverdachte 5] een Europees aanhoudingsbevel (EAB) uitgevaardigd door de Nederlandse rechter-commissaris in verband met de opheffing van het geschorste bevel voorlopige hechtenis bij vonnis van 11 januari 2021 in de zaak Azure. Het EAB is behandeld in Portugal en het Portugese Hof heeft de overlevering toegestaan, maar deze is opgeschort in verband met de voorlopige hechtenis in de Portugese strafzaak. Daarmee ligt er een geldige titel voor overbrenging van de [medeverdachte 5] naar Nederland. Onduidelijk is wanneer de Portugese strafzaak is afgewikkeld. Het hof heeft gelet op deze omstandigheden onderzocht of een getuigenverhoor door middel van een videoverbinding mogelijk is. Navraag bij het kabinet van de raadsheer-commissaris leert dat een daartoe strekkend rechtshulpverzoek aan Portugal doorgaans zes tot twaalf maanden in beslag neemt. Een videoverhoor op korte termijn realiseren is niet haalbaar gebleken.

De advocaat-generaal deelt ter aanvulling mee dat dat zij heeft vernomen dat op 4 november 2022 een (vierde) zitting in de Portugese strafzaak dient. Een tijdelijke overbrenging van de [medeverdachte 5] is hangende de Portugese procedure niet toegestaan. Ondanks verschillende verzoeken aan de Portugese autoriteiten om meer informatie over de door de [medeverdachte 5] zelf genoemde (overleverings)termijn van drie maanden, is een bevestiging daarvan uitgebleven.

De voorzitter vraagt aan mr. D.C.E. Timmermans, ter terechtzitting aanwezig als raadsman van de [medeverdachte 5] , of er bezwaar bestaat tegen het verstrekken van de handgeschreven brief van de [medeverdachte 5] aan de raadslieden van de medeverdachten, waarop de raadsman antwoordt dat hij daarover geen overleg met zijn cliënt heeft kunnen voeren.

Mr. Canatan voert als volgt het woord.

Allereerst verzoekt de verdediging verstrekking van de aan het Openbaar Ministerie toegezonden brief van de [medeverdachte 5] . De inhoud daarvan kan relevant zijn voor de door het hof te nemen beslissing over het al dan niet aanhouden van de zaak in verband met de aanvaardbare termijn. De [medeverdachte 5] geeft daarin immers een inschatting van drie maanden. Nu het Openbaar Ministerie en het hof over de brief beschikken, dient de verdediging ook kennis te kunnen nemen van de inhoud daarvan.

Verder doet de verdediging, zoals eerder aangekondigd, een verzoek tot aanhouding van de behandeling van de zaak. De verdediging persisteert bij het horen van de [medeverdachte 5] als getuige. Hij is een bij appelschriftuur opgegeven en door het hof toegewezen getuige. Een toewijzende beslissing blijft in stand indien het onderzoek wegens gewijzigde samenstelling opnieuw wordt aangevangen. Vraag is of het hof kan afzien van het horen van de [medeverdachte 5] in verband met de aanvaardbare termijn. In zijn brief geeft de [medeverdachte 5] te kennen dat hij naar verwachting binnen drie maanden in Nederland is. Een rechtshulpverzoek aan Portugal ter realisatie van een videoverhoor neemt kennelijk zes tot twaalf maanden in beslag. Een rogatoire reis naar Portugal is mogelijk een sneller alternatief. Op basis van de huidige informatie is het te voorbarig om nu reeds vast te stellen dat een verhoor binnen een aanvaardbare termijn niet mogelijk is. Bij deze stand van zaken is het niet juist met de inhoudelijke behandeling aan te vangen. Indien het aanhoudingsverzoek wordt toegewezen, is het wellicht praktisch om de verdachten over en weer als getuigen in elkaars zaak te horen bij de raadsheer-commissaris in plaats van ter terechtzitting.

(…)

Het hof onderbreekt het onderzoek ter terechtzitting om de advocaat-generaal in de gelegenheid te stellen een reactie op de verzoeken te formuleren.

Na hervatting van het onderzoek voert de advocaat-generaal als volgt het woord.

Het Openbaar Ministerie heeft geen bezwaar tegen het verstrekken van de brief van de [medeverdachte 5] aan de verdediging, nu het Openbaar Ministerie en het hof daarover reeds beschikken. Daarbij kan de inhoud van de brief van belang zijn voor de verdediging gelet op de termijn die de [medeverdachte 5] daarin noemt. Ook zegt hij in de brief het een en ander over de medeverdachten.

(…)

Na kennisneming van de inhoud van de brief merkt mr. Canatan het volgende op.

De [medeverdachte 5] koppelt de termijn van drie maanden specifiek aan het uitzitten van de rest van zijn VI. Gedetineerden weten over het algemeen heel goed wanneer hun straf er op zit. Er ligt momenteel onvoldoende informatie om de mededeling van de [medeverdachte 5] terzijde te kunnen stellen.

De voorzitter deelt mee dat onduidelijk is op welke zaak de [medeverdachte 5] met zijn opmerking over de VI doelt, daarbij mede in aanmerking genomen dat de schorsing van de voorlopige hechtenis in de zaak Azure is opgeheven bij vonnis van 11 januari 2021.

De advocaat-generaal deelt mee dat er mogelijk VI speelt in een andere Nederlandse zaak van de [medeverdachte 5] .

De advocaat-generaal voert met betrekking tot de overige verzoeken als volgt het woord.

Ten aanzien van het aanhoudingsverzoek in verband met het horen van de [medeverdachte 5] als getuige is de vraag of de getuige binnen een aanvaardbare termijn kan worden gehoord, waarbij een afweging dient plaats te vinden tussen het verdedigingsbelang en het belang van berechting binnen een redelijke termijn. Daarbij kan onder meer worden betrokken de aard en duur van de zaak, het belang van de getuigenverklaring vanuit verdedigingsperspectief, de relevantie van de getuigenverklaring voor enige door het hof te nemen beslissing en de termijn waarbinnen de getuige kan worden gehoord. De onderbouwing van het verzoek tot het horen van [medeverdachte 5] is zeer algemeen van aard. Zijn verklaring is niet voor het bewijs gebruikt door de rechtbank. Voor zover hij al heeft verklaard, heeft hij geen verklaring met een belastende strekking afgelegd. Niets wijst erop dat de [medeverdachte 5] uitvoeriger zal gaan verklaren. In zijn handgeschreven brief staan dingen die hij al eerder heeft gezegd. Verder is de [medeverdachte 5] drie keer gehoord bij de rechter-commissaris: op 24 maart 2014 in de zaak van [medeverdachte 1] over de [bootnaam 4] , op 4 december 2014 in de zaak van [...] over de aangetroffen kilogram cocaïne en op 21 november 2016 in de zaken van de medeverdachten in Azure waarbij hij zich op zijn verschoningsrecht heeft beroepen. De [medeverdachte 5] is niet ter terechtzitting in eerste aanleg verschenen. Kortom, het Openbaar Ministerie er weinig fiducie in dat hij een inhoudelijke verklaring zal afleggen, maar daarop kan niet worden vooruitgelopen. Maatstaf is de aanvaardbare termijn. In het kader van de aanvaardbare termijn wordt opgemerkt dat de [medeverdachte 5] in zijn brief gewag maakt van een verwachte overbrengingstermijn van drie maanden. Verder ligt er een EAB in verband met overlevering aan Nederland. Nu de [medeverdachte 5] reeds meer dan een jaar in voorlopige hechtenis verkeert in Portugal en de strafzaak daar op dit moment wordt behandeld, komt het mij niet onaannemelijk voor dat de behandeling zich in een afrondende fase bevindt en binnenkort vonnis wordt gewezen in die zaak. Daarbij is de overlevering op grond van het EAB door de Portugese autoriteiten toegewezen, maar opgeschort vanwege die zaak. Verder dient bij de beoordeling van het aanhoudingsverzoek te worden betrokken dat de verdediging in de zaak van [medeverdachte 2] niet om de getuige [medeverdachte 5] heeft verzocht, maar dat het hof dit getuigenverhoor kennelijk ambtshalve heeft bevolen. In de zaak van [medeverdachte 8] is de [medeverdachte 5] niet als getuige verzocht, maar heeft de verdediging zich daarbij enkel om praktische redenen aangesloten, welk verzoek het hof eerder bij regiezitting heeft afgewezen.

Alle belangen afwegende, concludeert het Openbaar Ministerie dat het niet onaannemelijk is dat de [medeverdachte 5] binnen een aanvaardbare termijn als getuige kan worden gehoord. In de zaken waarin hij als getuige is toegewezen en waarin de verdediging heeft gepersisteerd bij het getuigenverhoor, kan het verzoek tot aanhouding worden toegewezen. Dit betekent dat - mede gelet op het standpunt van de raadslieden - de zaken van de verdachten [medeverdachte 2] en [medeverdachte 8] niet hoeven te worden aangehouden in verband met het horen van de [medeverdachte 5] als getuige. Echter, gelet op de samenhang van de zaken is het wenselijk om de zaken bij elkaar te houden en gelijktijdig af te doen. Het Openbaar Ministerie concludeert daarom tot aanhouding van de zaken van de verdachten [verdachte] en [medeverdachte 4] , in verband met het horen van de getuige [medeverdachte 5] en tot aanhouding van de zaak van de verdachte [medeverdachte 2] in verband met de samenhang met de andere zaken.

(…)

Desgevraagd door de voorzitter deelt de advocaat-generaal mee dat de [medeverdachte 5] aanvankelijk niet was opgeroepen als getuige, maar dat dit later – na correspondentie met het hof – alsnog is geprobeerd. Onduidelijk is of de oproeping de getuige heeft bereikt; betekeningsstukken ontbreken.

Het hof onderbreekt het onderzoek ter terechtzitting voor beraad in raadkamer. Na hervatting van het onderzoek deelt de voorzitter als overwegingen en beslissingen van het hof het volgende mee.

• Vooropgesteld wordt dat de [medeverdachte 5] niet behoorlijk is opgeroepen om als getuige te verschijnen. Een behoorlijke oproeping zou echter geen effect hebben gesorteerd in verband met zijn detentie in Portugal. Bij de beoordeling van het aanhoudingsverzoek dient een afweging te worden gemaakt tussen alle daarvoor in aanmerking komende belangen, waaronder het belang van de verdediging bij het horen van de getuige, het belang dat niet alleen de verdachte maar ook de samenleving heeft bij een spoedige berechting en het belang van een goede organisatie van de rechtspleging. Daarbij dient te worden beoordeeld of het aannemelijk is dat de [medeverdachte 5] binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting – of anderszins – als getuige kan worden gehoord. Bij die beoordeling wordt in de belangenafweging betrokken de termijn waarbinnen de getuige ter terechtzitting zal kunnen verschijnen, daaronder begrepen de mogelijkheid van een verhoor via een videoverbinding, de voorafgaande procesgang en duur van de behandeling, de aard van de zaak en het belang van de getuigenverklaring.

Het hof overweegt dat de [medeverdachte 5] in zijn brief te kennen geeft dat hij over drie maanden in Nederland verwacht te zijn. Het hof beschikt echter niet over enig aanknopingspunt om die inschatting te kunnen verifiëren, Ook als die termijn juist zou zijn, is de vraag binnen welke termijn de getuige ter terechtzitting kan worden gehoord. Aanhouding van de zaak in verband met het getuigenverhoor zal – gelet op het zittingsrooster van het hof – naar het zich laat aanzien een vertraging opleveren voor de duur van een jaar. Wat betreft de voorafgaande procesgang en de duur van de behandeling is van belang dat de redelijke termijn in eerste aanleg in aanzienlijke mate is overschreden en de procedure in hoger beroep momenteel bijna twee jaar voortduurt. Verder heeft het hof acht geslagen op de ernst van de beschuldiging en de straf die de rechtbank heeft opgelegd, maar ook op de omstandigheid dat de verweten feiten dateren uit 2011-2014. Ook heeft het hof het belang van de getuigenverklaring meegewogen. Het hof beoordeelt dit belang als zeer beperkt, in aanmerking genomen dat [medeverdachte 5] zich eerder op zijn verschoningsrecht heeft beroepen en hij ook overigens niet een verklaring met een belastende strekking heeft afgelegd die voor het bewijs is of kan worden gebruikt. Tot slot is de aan het verzoek tot het horen van de getuige ten grondslag gelegde motivering zeer algemeen van aard. Niet is geconcretiseerd op welke punten de getuige dient te worden bevraagd noch is gesteld dat hij in ontlastende zin kan verklaren ter staving van de betwisting van het ten laste gelegde.

Alles afwegende wijst het hof de verzoeken tot aanhouding af, nu het onder de gegeven omstandigheden niet aannemelijk is dat getuige [medeverdachte 5] binnen een aanvaardbare termijn ter terechtzitting – of anderszins – kan worden gehoord.’

13. Het middel bevat de klacht dat de afwijzing van het verzoek tot aanhouding van het onderzoek ter terechtzitting vanwege het belang bij het kunnen ondervragen van getuige [medeverdachte 5] niet zonder meer begrijpelijk is. De steller van het middel wijst erop dat de getuige heeft aangegeven dat hij verwacht ‘over drie maanden’ in Nederland te zijn, dat dit de advocaat-generaal ‘niet onaannemelijk’ voorkwam, terwijl het hof geen andersluidende vaststellingen heeft gedaan en overlevering naar Nederland op grond van het EAB door de Portugese autoriteiten reeds was toegewezen. Daarom zou het oordeel dat niet aannemelijk is dat getuige [medeverdachte 5] binnen een aanvaardbare termijn kan worden gehoord niet zonder meer begrijpelijk zijn. Voorts zou niet zonder meer begrijpelijk zijn dat het belang om [medeverdachte 5] te ondervragen ‘zeer beperkt’ zou zijn nu het hof onder meer sms-berichten van [medeverdachte 5] belastend heeft uitgelegd door te overwegen dat hier ‘versluierend’ wordt gesproken.

14. Uw Raad heeft in het overzichtsarrest inzake het oproepen van getuigen onder meer het volgende overwogen:2.

‘Terechtzitting na schorsing van het onderzoek

28. Het middel behelst de klacht dat het hof ontoereikend gemotiveerd is afgeweken van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt inhoudend dat bij de onder 1 en 2 tenlastegelegde feiten het opzet niet bewezen kan worden verklaard, althans dat het bewezenverklaarde opzet telkens niet uit de inhoud van de gebezigde bewijsmiddelen kan worden afgeleid.

29. Het onder 1 bewezenverklaarde is strafbaar gesteld in artikel 10a, eerste lid, Opiumwet. Dat artikellid luidt als volgt:

‘Hij die om een feit, bedoeld in het vierde of vijfde lid van artikel 10, voor te bereiden of te bevorderen:

1o. een ander tracht te bewegen om dat feit te plegen, te doen plegen, mede te plegen of uit te lokken, om daarbij behulpzaam te zijn of om daartoe gelegenheid, middelen of inlichtingen te verschaffen,

2o. zich of een ander gelegenheid, middelen of inlichtingen tot het plegen van dat feit tracht te verschaffen;

3o. voorwerpen, vervoermiddelen, stoffen, gelden of andere betaalmiddelen voorhanden heeft, waarvan hij weet of ernstige reden heeft om te vermoeden dat zij bestemd zijn tot het plegen van dat feit,

wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie.’

30. Uit rechtspraak van Uw Raad kan worden afgeleid dat de eis dat een onder 1o, 2o of 3o strafbaar gestelde gedraging is verricht om een feit, bedoeld in het vierde of vijfde lid van artikel 10, Opiumwet, voor te bereiden of te bevorderen, impliceert dat de verdachte voorwaardelijk opzet op het voorbereide of bevorderde feit dient te hebben.8.Die opzeteis is in lijn met de opzeteis die in de context van artikel 46 Sr wordt gesteld.9.

31. Het hof heeft in de bewijsoverwegingen betreffende feit 1 de brieven die [medeverdachte 1] aan [medeverdachte 5] heeft geschreven vooropgesteld. Het hof leidt uit die brieven af dat zij ‘de beschrijving inhouden van een manier om cocaïne met zeilboten vanuit het Caraïbisch gebied naar Europa te vervoeren’. Het hof gaat vervolgens in op de aanschaf van [bootnaam 1] . Het hof stelt in dat kader vast dat [medeverdachte 1] en de verdachte op 28 januari 2013 op Trinidad en Tobago zijn gearriveerd om de boot te kopen en dat verdachte het koopcontract heeft getekend als ‘koper’ en [medeverdachte 1] als ‘getuige’. Het hof stelt voorts vast dat het koopcontract (dan wel een kopie) is aangetroffen bij een doorzoeking in de woning waar [medeverdachte 1] verbleef, dat [medeverdachte 1] een document van de haven waar de boot lag heeft ondertekend als ‘owner’ en dat volgens de medewerkers van die haven de contacten over die boot (behoudens enkele e-mails van verdachte) met [medeverdachte 1] waren. Het hof overweegt voorts dat de boot contant en in delen is betaald, en dat door verschillende personen via ‘money transfers’ geld is overgemaakt aan [medeverdachte 1] en de verdachte, naar een rekening bij de lokale bank op Trinidad en Tobago. De overwegingen van het hof houden verder onder meer in dat de verdachte en [verdachte] in april en mei 2023 samen in Ecuador zijn geweest en dat de verdachte niet heeft verklaard waarom hij daar was.

32. Inzake de [bootnaam 2] stelt het hof onder meer vast dat de verdachte en [medeverdachte 1] al in maart 2013 contact hebben gelegd met de eigenaar. En dat de verdachte samen met drie anderen ( [medeverdachte 2] , [medeverdachte 4] en [medeverdachte 3] ) naar Trinidad en Tobago is gevlogen en de boot daar op 16 november 2013 van de eigenaar heeft overgenomen. Zij vormden vanaf dat moment samen de bemanning. Het hof wijst voorts op de verklaring van de eigenaar dat de buitenboordmotor een dag voor de overdracht was gestolen maar dat de mannen er geen politie bij wilden hebben. De [bootnaam 2] is op 16 november 2013 uitgevaren naar Curaçao. De verdachte is vervolgens een periode in Suriname geweest en op 23 januari 2014 teruggekeerd waarna hij op 17 maart 2014 samen met [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4] met de [bootnaam 2] naar Trinidad en Tobago is vertrokken. Het hof vermeldt dat de boot zich op 3 en 4 april 2014 voor de kust van Venezuela bevond en op 19 tot en met 25 april 2014 voor de kust van Guyana uitpeilde. Op 26 april 2014 lag de [bootnaam 2] voor anker bij de haven van Trinidad zonder dat de boot en opvarenden waren ingeklaard.

33. Bij een doorzoeking van de [bootnaam 2] op 19 juli 2014 is een schrift met daarin coördinaten voor de kust van Suriname en Guyana aangetroffen, corresponderend met de locatie waar de [bootnaam 2] daadwerkelijk heeft verbleven. Voorts is een mobiele telefoon aangetroffen waarvan het hof vaststelt dat deze aan verdachte toebehoorde. Het hof vermeldt vervolgens ‘dat in de verstuurde en ontvangen berichten versluierd wordt gesproken’, en noemt een aantal voorbeelden. Het hof vermeldt voorts berichten waaruit het afleidt dat ‘met hetgeen de verdachten voor ogen hebben, een grote som geld te verdienen’ is. De [bootnaam 2] is op 22 september met de verdachte, [medeverdachte 3] en [medeverdachte 4] aan boord, eerst naar Suriname gevaren en op 11 november 2014 op de Azoren aangekomen waar de boot is achtergebleven. Het hof overweegt dat geen van de verdachten heeft willen verklaren wat er nadien met de boot is gebeurd.

34. Het hof vat vervolgens onder het kopje ‘Waarom de boten gekocht zijn’ een aantal feiten en omstandigheden samen met betrekking tot (respectievelijk) de aanschaf van [bootnaam 1] en de aanschaf van de [bootnaam 2] . Het hof overweegt daarbij in verband met beide boten dat geen van de verdachten (geloofwaardig) heeft verklaard over de reden om de boot te kopen dan wel zijn aanwezigheid op die boot. Het hof concludeert vervolgens dat alle beschreven feiten en omstandigheden, in onderlinge samenhang beschouwd, redengevend zijn voor het bewijs dat beide boten ‘zijn aangeschaft met het doel om cocaïne te vervoeren vanuit het Caraïbisch gebied naar Nederland en/of elders in Europa (Italië) en dat de verdachten ook met dat doel op de boten hebben verbleven’. Het hof overweegt voort dat het onaannemelijk acht ‘dat één van de opvarenden onder de genoemde omstandigheden geen wetenschap had van de beoogde cocaïnesmokkel’.

35. Het hof heeft, meen ik, uit de vastgestelde feiten en omstandigheden kunnen afleiden dat de verdachte wist dat het bewezenverklaarde aanschaffen van [bootnaam 1] , het samen met [medeverdachte 1] naar Trinidad en Tobago afreizen teneinde de aankoopsom van € 41.000,- voor [bootnaam 1] (contant) te voldoen, het op zijn naam zetten van [bootnaam 1] , het als bemanningslid aanwezig zijn op [bootnaam 1] en de [bootnaam 2] en het geldzendingen (laten) verrichten vanuit Nederland naar Trinidad en Tobago plaatsvond om ‘het opzettelijk vervoeren en binnen het grondgebied van Nederland brengen van een hoeveelheid cocaïne, voor te bereiden en/of te bevorderen’. Ik neem daarbij in aanmerking dat conclusies van feitelijke aard die de feitenrechter heeft getrokken uit de feiten en omstandigheden die in de bewijsmiddelen zijn vastgesteld in cassatie slechts op hun begrijpelijkheid kunnen worden onderzocht.10.

36. Inzake de klacht dat het hof ontoereikend gemotiveerd is afgeweken van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt, inhoudend dat het onder 1 tenlastegelegde opzet niet bewezen kan worden verklaard, merk ik het volgende op.

37. Het betoog waar de steller van het middel op doelt en waarvan in het voorgaande de relevante passages zijn geciteerd, komt er in de kern op neer dat de raadsman bij een aantal feiten en omstandigheden die uit het dossier blijken bestrijdt dat zij redengevend zijn in verband met het opzet van de verdachte. Voor een deel zijn deze feiten en omstandigheden door het hof evenwel niet aan de bewezenverklaring ten grondslag gelegd. Dat betreft in de eerste plaats de uitspraken die tegen medeverdachten gewezen zijn11., in de tweede plaats het aantreffen van een kilo cocaïne bij [medeverdachte 1] , en in de derde plaats de TCI/MAOC informatie. Aan de verdachte is ook niet tegengeworpen dat hij gebruik heeft gemaakt van een valse identiteit. Wat [medeverdachte 1] betreft heeft het hof slechts vermeldt dat hij zich tegenover [betrokkene 3] heeft uitgegeven voor ‘ [alias medeverdachte 1] ’.12.De raadsman richt zich in verband met het versluierd taalgebruik vooral op de betekenis die in één specifieke uitlating aan het begrip ‘tegel’ toekomt. Het hof heeft zich niet over die betekenis uitgelaten.

38. Voor zover het hof wel aanwijzingen heeft ontleend aan bronnen van informatie die de raadsman heeft genoemd gaat het in veel gevallen niet om aanwijzingen die specifiek op het opzet van de verdachte betrekking hebben. Het hof heeft aan de brieven ontleend dat zij ‘de beschrijving inhouden van een manier om cocaïne vanuit het Caraïbisch gebied naar Europa te vervoeren’. Die beschrijving vormt een kader dat van betekenis is voor het duiden van andere uit de bewijsmiddelen blijkende feiten en omstandigheden. De ICP-inschrijvingen zijn in zoverre van belang dat bewezen is verklaard dat de verdachte [bootnaam 1] (door middel van een ICP inschrijving) op zijn naam heeft gezet. Daardoor heeft de verdachte een bijdrage geleverd aan (kort gezegd) het zich en anderen middelen tot het plegen van de feiten trachten te verschaffen en het vervoermiddelen voorhanden hebben waarvan verdachte wist dat die bestemd waren tot het plegen van die feiten. Uit de bewijsvoering blijkt niet dat het hof aan de inschrijving specifieke betekenis heeft gehecht in verband met het opzet.

39. Anders ligt het, meen ik, met de contante betalingen. Dat de boot contant betaald moet worden, maakt onderdeel uit van de beschrijving in de brieven van [medeverdachte 1] . Het hof stelt vast dat [bootnaam 1] contant en in delen is betaald, en dat van 31 januari 2013 tot en met 24 april 2013 door verschillende personen via ‘money transfers’ geld is overgemaakt aan [medeverdachte 1] en de verdachte. En het hof overweegt dat de boot ‘op een onzakelijke wijze’ werd gefinancierd, ‘namelijk door verschillende money transfers’. Aldus vormt de wijze van financiering een aanwijzing dat het voldoen van de aankoopsom plaatsvond om (met de boot) ‘het opzettelijk vervoeren en binnen het grondgebied van Nederland brengen van een hoeveelheid cocaïne, voor te bereiden en/of te bevorderen’. Het hof heeft de bewezenverklaring wat betreft dit opzet, zo volgt uit de bewijsvoering, evenwel ook op tal van andere feiten en omstandigheden gebaseerd. Ik wijs erop dat [medeverdachte 1] en de verdachte in april en mei 2013 gezamenlijk in Ecuador zijn geweest, dat de verdachte, [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] op 10 juli 2013 uit Trinidad en Tobago zijn vertrokken met [bootnaam 1] , dat onbekend is waar [bootnaam 1] is gebleven en dat de opvarenden (dus ook de verdachte) niet hebben willen verklaren waar ze met de zeilboot naar toe zijn gevaren en wat ermee is gebeurd. Wat de [bootnaam 2] betreft wijs ik erop dat de verdachte, [medeverdachte 4] , [medeverdachte 2] en [medeverdachte 3] niet de politie wilden inschakelen na de diefstal van de buitenboordmotor en dat de verdachte in december 2013 en januari 2014 in Suriname is geweest. Ik wijs voorts op de route die de [bootnaam 2] heeft gevaren, op de inhoud van het schrift ‘GO SURINAME’, op de versluierde berichten in de telefoon van de verdachte en op de berichten die erop duiden dat er, zoals het hof het formuleert, ‘met hetgeen de verdachten voor ogen hebben, een grote som geld te verdienen’ is.

40. Een en ander in aanmerking genomen meen ik dat voor zover sprake is van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt inzake het onder 1 bewezenverklaarde opzet, in de bewijsvoering van het hof de redenen besloten liggen waarom het hof van dat standpunt is afgeweken.13.

41. Het onder 2 bewezen verklaarde feit was strafbaar gesteld in artikel 11a, eerste lid, (oud) Opiumwet.14.Dat artikellid luidde in de bewezenverklaarde periode als volgt:

‘Deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft het plegen van een misdrijf als bedoeld in artikel 10, derde, vierde en vijfde lid, 10a, eerste lid, of 11, derde, vierde en vijfde lid, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie.’

42. De memorie van toelichting hield bij artikel 11a (oud) Opiumwet in dat de bepaling ‘een species van artikel 140 Sr’ vormt.15.Inzake de interpretatie van het begrip deelneming in artikel 140 Sr heeft Uw Raad in een arrest van 5 juli 2022 onder meer het volgende overwogen:16.

‘2.4.3 Van ‘deelneming’ aan een organisatie als bedoeld in artikel 140 Sr kan slechts dan sprake zijn als de betrokkene behoort tot het samenwerkingsverband en een aandeel heeft in gedragingen dan wel gedragingen ondersteunt die strekken tot of rechtstreeks verband houden met de verwezenlijking van het in dat artikel bedoelde oogmerk. Het is niet vereist dat vast komt te staan dat de betrokkene heeft samengewerkt met, of in ieder geval bekend is met alle andere personen die deel uitmaken van de organisatie of dat de samenstelling van het samenwerkingsverband steeds dezelfde is. De deelneming moet voor de betrokkene op zichzelf worden beoordeeld. Het is dus bijvoorbeeld niet van belang of andere personen meer hebben gedaan of een belangrijker rol vervulden dan de betrokkene.

Voor ‘deelneming’ in de zin van artikel 140 Sr is voldoende dat de betrokkene in zijn algemeenheid weet (in de zin van onvoorwaardelijk opzet) dat de organisatie het plegen van misdrijven tot oogmerk heeft. De betrokkene hoeft geen wetenschap te hebben van één of meer concrete misdrijven die door de organisatie worden beoogd.’

43. Ik merk daarbij op dat voor ‘deelneming’ in de zin van artikel 11a, eerste lid, (oud) Opiumwet niet volstaat dat de betrokkene in zijn algemeenheid weet dat de organisatie het plegen van misdrijven tot oogmerk heeft. Het zal moeten gaan om onvoorwaardelijk opzet op de misdrijven die in artikel 11a, eerste lid, (oud) Opiumwet worden genoemd.

44. Het hof stelt in de bewijsoverwegingen betreffende feit 2 om te beginnen vast dat gelet op de inhoud van het dossier en hetgeen in de bewijsoverwegingen betreffende feit 1 is overwogen, ‘tussen de verdachte en de medeverdachten [medeverdachte 1] , [medeverdachte 3] , [medeverdachte 4] en [medeverdachte 2] een samenwerkingsverband heeft bestaan dat het oogmerk had om, samengevat, cocaïne Nederland in te voeren en deze invoer – mede vanuit Nederland – voor te bereiden.’ Inzake de rol van de verdachte stelt het hof vast dat [medeverdachte 1] , die binnen de organisatie ‘een initiërende en coördinerende rol’ had, bij de aanschaf van [bootnaam 1] ‘gedurende langere periode nauw samen(werkte) met de verdachte’, dat zij ‘via de money transfers het benodigde geld in ontvangst (namen) om [bootnaam 1] te kunnen aanschaffen’, en dat de verdachte de eigenaar van de boot werd. Het hof overweegt voorts dat de verdachte en [medeverdachte 1] samen verbleven ‘in Ecuador, een bron- of doorvoerland van cocaïne’. En dat de verdachte als bemanningslid op [bootnaam 1] aanwezig was toen deze uitvoer. Het hof overweegt voorts dat de verdachte weer opdook ‘bij de aanschaf van de [bootnaam 2] als één van degenen aan wie de boot werd overgedragen’, dat hij ‘zeer lange tijd’ op deze boot heeft verbleven, ‘waarbij hij in nauw contact stond met [medeverdachte 1] en in versluierende taal sprak over het uit te voeren ‘plan b’.’ Zowel bij de reizen langs Venezuela en Guyana als bij de overtocht naar de Azoren was hij, zo stelt het hof vast, als bemanningslid aanwezig.

45. Het hof concludeert vervolgens (onder meer) dat het onder de besproken ‘redengevende feiten en omstandigheden en de hiervoor gedane vaststellingen’ evident is ‘dat de verdachte wetenschap van het bestaan en het oogmerk van de organisatie heeft gehad’. Ik begrijp deze overweging aldus dat het hof als zijn oordeel tot uitdrukking heeft gebracht dat de verdachte in zijn algemeenheid wist dat de organisatie tot oogmerk had het plegen van misdrijven als bedoeld in artikel 10, vijfde lid, Opiumwet, namelijk het binnen het grondgebied van Nederland brengen van cocaïne, alsmede het plegen van strafbare voorbereidingshandelingen als bedoeld in artikel 10a Opiumwet. Dat oordeel is, meen ik, niet onbegrijpelijk. Het hof heeft het onder 2 bewezenverklaarde uit de vastgestelde feiten en omstandigheden kunnen afleiden.

46. Inzake de klacht dat het hof ontoereikend gemotiveerd is afgeweken van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt, inhoudend dat het onder 2 tenlastegelegde opzet niet bewezen kan worden verklaard, merk ik het volgende op.

47. De raadsman heeft in de pleitnota de verweren inzake het bewijs van het bij feit 1 vereiste opzet en het bewijs van het bij feit 2 vereiste opzet in één betoog samengevat. De bewijsvoering van feit 2 bouwt ook in belangrijke mate voort op de bewijsvoering van feit 1, zo blijkt uit de overwegingen van het hof. De weergave van de rol van de verdachte binnen het samenwerkingsverband steunt in de kern op vaststellingen die ook in de bewijsvoering van feit 1 voorkomen.

48. In het voorgaande is aangegeven dat en waarom de deelklacht dat het hof ontoereikend gemotiveerd is afgeweken van een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt inzake het onder 1 tenlastegelegde opzet faalt. Die gronden brengen gelet op de verwevenheid van de bewijsvoering mee dat ook de deelklacht dat het hof ontoereikend zou hebben gerespondeerd op een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt inzake het onder 2 bewezenverklaarde, voor zover het onder 2.1. aangevoerde als zodanig kan worden aangemerkt, faalt. Daaraan doet niet af dat de raadsman in de pleitnota de aandacht heeft gevestigd op het verschil tussen beide opzeteisen.

49. Het middel faalt.

50. Het hof heeft ten laste van de verdachte bewezenverklaard dat:

‘feit 3 (ZD E02)

hij in de periode van 28 juni 2011 tot en met 5 juni 2014 in Nederland en/of Qatar en/of Suriname en/of Curaçao en/of Sint Maarten en/of Trinidad en Tobago, tezamen en in vereniging met een of meer anderen, voorwerpen, te weten:

- een geldbedrag van euro 3000,- (op 6 september 2012 aan [medeverdachte 1] ),

- een geldbedrag van euro 4000,- (op 31 januari 2013 van [medeverdachte 3] ),

- een geldbedrag van euro 5000,- (op 27 februari 2013 van [medeverdachte 9] ),

- een geldbedrag van euro 2000,- (op 27 februari 2013 van [medeverdachte 8] ),

- een geldbedrag van euro 5000,- (op 28 februari 2013 van [medeverdachte 9] ),

- een geldbedrag van euro 5000,- (op 28 februari 2013 van [medeverdachte 8] ),

- een geldbedrag van euro 3 841,24 (op 24 juni 2013 van [medeverdachte 1] ),

- een geldbedrag van euro 800,- (op 7 november 2013 aan [medeverdachte 4] ),

- een geldbedrag van euro 1000,- (op 10 februari 2014 van [medeverdachte 10] ),

- een geldbedrag van euro 1763,- (op 15 maart 2014 van [medeverdachte 11] ),

- een geldbedrag van euro 962,- (op 5 juni 2014 van [medeverdachte 1] ) en

- een zeilboot, genaamd de [bootnaam 5] / [bootnaam 5] (gekocht op 28 juni 2011),

- een zeilboot, genaamd [bootnaam 1] (gekocht op 8 februari 2013) en

- een zeilboot, genaamd de [bootnaam 2] (gekocht op 23 oktober 2013),

heeft verworven en/of voorhanden gehad en/of overgedragen en/of omgezet en/of gebruikt,

terwijl hij en zijn mededader(s) (telkens) wisten dat bovengenoemde geldbedragen en zeilboten - onmiddellijk of middellijk - afkomstig waren uit enig misdrijf.’

51. Het hof heeft in verband met de bewezenverklaring van dit feit het volgende overwogen:

‘6.3 Overwegingen ten aanzien van feit 3 (witwassen)

De verdachte wordt verweten, samengevat, dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan het medeplegen van witwassen van contante geldbedragen via money transfers, in totaal een bedrag van € 36.694,75, en een drietal zeilboten.

Standpunt van het openbaar ministerie

De advocaat-generaal heeft zich overeenkomstig de inhoud van haar schriftelijke requisitoir op het standpunt gesteld, samengevat weergegeven, dat het ten laste gelegde witwassen kan worden bewezen. De advocaat-generaal neemt als uitgangspunt dat de verdachte en zijn medeverdachten met elkaar, al dan niet via familie en bekenden, in het kader van het plan om drugs te transporteren, van misdrijf afkomstig geld rondpompten. De door de verdachte via money transfers betaalde bedragen zijn niet te verklaren door zijn legale inkomen en hij heeft niets verklaard over de herkomst van de gelden. De inkomsten van zijn ouders, [medeverdachte 6] en [betrokkene 6] , waren onvoldoende om de betalingen aan de verdachte via money transfers te kunnen doen. Dat geldt ook voor de betalingen door [medeverdachte 9] die verklaard heeft dat hij deze gelden van [medeverdachte 6] heeft gekregen.

De aankoop van de zeilboten door de verdachte en [medeverdachte 1] vond volgens de advocaat-generaal plaats om daarmee volgens plan drugs te transporteren. Hoewel [medeverdachte 1] de initiator is achter de aankoop van de zeilboten, werden de [bootnaam 5] en [bootnaam 1] op naam van de verdachte gezet. De verdachte heeft geen verklaring gegeven voor de herkomst van de contante geldbedragen waarmee de drie boten zijn gekocht. Het kan volgens de advocaat-generaal dan ook niet anders zijn dan dat de geldbedragen waarover de verdachte kon beschikken uit misdrijf afkomstig zijn.

Standpunt van de verdediging

De raadsman heeft geconcludeerd tot integrale vrijspraak. Daartoe hij heeft aangevoerd dat het bewijs ontoereikend is voor de vaststelling dat het niet anders kan dan dat alle bedragen die derden aan de verdachte hebben overgemaakt van misdrijf afkomstig zijn en dat de verdachte dat wist of redelijkerwijs moest vermoeden. Daarnaast zijn de bedragen die de verdachte verstuurde zo laag dat daaruit geen witwasvermoeden is af te leiden dan wel, gelet op het gemiddelde netto-inkomen van de verdachte over de jaren 2009 tot en met 2013, niet zodanig hoog dat alleen daarom sprake is van een witwasvermoeden. De raadsman heeft verder betoogd dat er – behalve de verklaringen van [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] , die volgens hem niet bruikbaar zijn voor het bewijs – geen bewijsmiddelen zijn die zien op de betrokkenheid van de verdachte bij de aankoop van de [bootnaam 5] / [bootnaam 5] en de [bootnaam 2] . Voor [bootnaam 1] geldt dat als van de aan de verdachte overgemaakte bedragen niet vaststaat dat deze van misdrijf afkomstig zijn, dat dus ook niet van de daarmee aangekochte boot kan worden gezegd.

6.3.1 Beoordeling

Beoordelingskader witwassen

Het hof stelt wat het beoordelingskader betreft voorop dat voor een bewezenverklaring van het in de delictsomschrijving van artikel 420bis Sr opgenomen bestanddeel ‘afkomstig uit enig misdrijf’ niet is vereist dat uit de bewijsmiddelen kan worden afgeleid dat het desbetreffende voorwerp afkomstig is uit een nauwkeurig aangeduid misdrijf. Wel is voor een veroordeling ter zake van dit wetsartikel vereist dat vaststaat dat het voorwerp afkomstig is uit enig misdrijf. Dat een voorwerp ‘afkomstig is uit enig misdrijf’ kan, indien op grond van de beschikbare bewijsmiddelen geen rechtstreeks verband valt te leggen met een bepaald misdrijf, zoals in deze zaak het geval is, niettemin bewezen worden geacht, indien het op grond van de vastgestelde feiten en omstandigheden niet anders kan zijn dan dat het in de tenlastelegging genoemde voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is.

Indien door het openbaar ministerie feiten en omstandigheden zijn aangedragen die een vermoeden rechtvaardigen dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is, mag van de verdachte worden verlangd dat hij een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring geeft dat het voorwerp niet van misdrijf afkomstig is. Indien de verdachte zo'n verklaring heeft gegeven, ligt het op de weg van het openbaar ministerie nader onderzoek te doen naar die verklaring.

Mede op basis van de resultaten van dat onderzoek zal moeten worden beoordeeld of ondanks de verklaring van de verdachte het witwassen bewezen kan worden op de grond dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is. Indien een dergelijke verklaring is uitgebleven, mag de rechter die omstandigheid betrekken in zijn bewijsoverwegingen.

Feiten en omstandigheden

De verdachte ontving in de ten laste gelegde periode via money transfers contante geldbedragen terwijl hij zich in Suriname of het Caribisch gebied bevond. De bedragen die hij op die manier vanaf 31 januari 2013 op Trinidad en Tobago ontving heeft hij, net als [medeverdachte 1] , gestort op de rekening van een bootmakelaar bij een lokale bank ten behoeve van de aanschaf van [bootnaam 1] , zoals hiervoor in paragraaf 6.1.2 beschreven. Ook nadat de koopsom van [bootnaam 1] op 16 maart 2013 was voldaan, ontving de verdachte, terwijl hij (weer) in het Caribisch gebied verbleef, geld via money transfers. Op een storting van [medeverdachte 1] na, waren alle stortingen afkomstig uit Nederland en werden gedaan door (familieleden of bekenden van) de medeverdachten. In totaal ontving de verdachte in de ten laste gelegde periode een bedrag van ongeveer € 32.237,00 via 17 money transfers. In dezelfde periode maakte de verdachte vanuit Suriname en Nederland een bedrag van ongeveer € 4.457,00 via zeven money transfers over aan personen in Qatar, Curaçao, Sint Maarten en Colombia.

Op 28 juni 2011 heeft de verdachte voor € 20.000,00 contant de zeilboot [bootnaam 5] gekocht van [betrokkene 7] , zo blijkt uit de verkoopovereenkomst van de ANWB die in het kader van een aanvraag voor een Internationaal Certificaat voor Pleziervaartuigen (ICP) werd verstrekt. Voor de [bootnaam 5] is op 13 juli 2013 door de ANWB een Internationaal Certificaat voor Pleziervaartuigen (ICP) afgegeven op naam van de verdachte als eigenaar. Bij de door de ANWB verstrekte gegevens bevindt zich niet alleen voornoemde koopovereenkomst maar ook een “Aanvraag vaardocument ICP" van 28 juni 2011 met de gegevens van de verdachte als eigenaar en een kopie van het paspoort van de verdachte. [betrokkene 7] verklaarde dat hij de [bootnaam 5] had verkocht aan een blanke man van ongeveer 50 a 55 jaar oud die uit het noorden kwam.

Uit dit alles leidt het hof af dat de verdachte en [medeverdachte 1] de [bootnaam 5] samen hebben gekocht voor € 20.000,00. Daarbij betrekt het hof dat de verdachte, ook in hoger beroep, geen inhoudelijke vragen heeft willen beantwoorden, waardoor hij de redengevendheid van de genoemde feiten en omstandigheden niet heeft ontzenuwd. De betrokkenheid van [medeverdachte 1] wordt nog bevestigd door een door de ANWB verstrekte kopie van het rijbewijs van [medeverdachte 1] met daarop met de hand geschreven het verzoek om het verschuldigde bedrag (het hof begrijpt: voor de afgifte van het ICP) van een op zijn naam gestelde bankrekening af te schrijven.

Het hof heeft eerder in dit arrest vastgesteld dat de verdachte samen met [medeverdachte 1] op 8 februari 2013 [bootnaam 1] heeft aangeschaft en verwijst in dit verband naar wat daarover in de bewijsoverwegingen en verdere bewijsvoering ten aanzien van het onder 1 bewezen verklaarde is overwogen.

De aankoop van de [bootnaam 2] vond plaats, zoals ook reeds eerder in dit arrest door het hof vastgesteld, op 23 oktober 2013 in Oostenrijk. [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] hebben daar samen contant € 87.000,00 aan [betrokkene 3] betaald en het koopcontract is op naam van [medeverdachte 2] gezet. Het hof verwijst in dit verband naar wat daarover in de bewijsoverwegingen en verdere bewijsvoering ten aanzien van het onder 1 bewezen verklaarde is overwogen.

Het hof leidt uit een overzicht van de financiële positie van de verdachte over periode 2009 tot en met 2013 af dat de hij in de genoemde jaren beschikte over het volgende inkomen en vermogen:

2009 € 9.507

2010 € 13.518,00

2011 € 7

2012 € 4.392,00 - € 4

2013 € 346,00

Dit betekent dat de verdachte over deze vijf jaren een gemiddeld bruto-inkomen had van ongeveer € 5.554,00 per jaar.

6.3.2 Witwasvermoeden

Het hof is, anders dan de advocaat-generaal heeft betoogd, van oordeel dat op grond van feiten en omstandigheden zoals blijkend uit de bewijsmiddelen voor iedere afzonderlijke money transfer beoordeeld moet worden of het vermoeden is gerechtvaardigd dat het niet anders kan zijn dan dat het geldbedrag dat met de transactie is gemoeid uit enig misdrijf afkomstig is.

Ten aanzien van de volgende door de verdachte via money transfers overgeboekte bedragen geldt geen gerechtvaardigd vermoeden van witwassen:

- De money transfers (i) aan [medeverdachte 1] op 16 april 2013 van € 200,00, (ii) aan [betrokkene 8] op 13 februari 2014 en 27 februari 2014 van respectievelijk € 121,51 en € 100,00 en (iii) aan [medeverdachte 3] op 25 februari 2014 van € 236,00. Bij deze stortingen gaat het niet om zodanig hoge bedragen dat op grond daarvan, ook niet in het licht van de beperkte inkomsten van de verdachte (waarbij overigens over het jaar 2014 geen inkomensgegevens van de verdachte bekend zijn), een vermoeden van witwassen is gerechtvaardigd.

- De door de verdachte ontvangen money transfers van [betrokkene 6] op 21 maart 2013, 25 maart 2013, 28 maart 2013 en 9 april 2013 van respectievelijk € 1.200,00, € 250,00, € 500,00 en € 300,00. [betrokkene 6] is de moeder van de verdachte en heeft over de herkomst van de stortingen verklaard dat het haar eigen geld betrof, maar dat ze niet meer weet of het afkomstig was van spaargeld of van een bedrag van € 60.000,00 tot € 70.000,00 dat zij rond die tijd van [medeverdachte 6] had gekregen in verband met het eerste deel van haar uitkoop na hun scheiding. Gelet op de inhoud van deze verklaring, in combinatie met de relatief geringe hoogte van de gestorte bedragen, leveren de stortingen door [betrokkene 6] geen vermoeden van witwassen op.

- De money transfer van € 900,00 van [betrokkene 9] op 17 maart 2014. [betrokkene 9] heeft verklaard dat hij met dit geld de verdachte alsnog betaalde voor een klus die zij samen hadden gedaan. Gelet op deze verklaring ziet het hof onvoldoende omstandigheden die van dien aard zijn dat zij het vermoeden rechtvaardigen dat het niet anders kan zijn dan dat dit geldbedrag uit enig misdrijf afkomstig is.

- De money transfers aan de verdachte door [betrokkene 5] van € 200,00, € 221,00 en € 100,00 op respectievelijk 26 april 2013, 29 mei 2014 en 23 juni 2014. Deze bedragen zijn niet zodanig hoog dat op grond daarvan een vermoeden van witwassen is gerechtvaardigd.

Dit alles betekent dat de verdachte van witwassen van voornoemde geldbedragen moet worden vrijgesproken.

Ten aanzien van de overige money transfers neemt het hof wel een vermoeden van witwassen aan:

- De storting van € 3,000,00 door de verdachte aan [medeverdachte 1] op 6 september 2012. Dit bedrag kan niet worden verklaard uit het bekende legale inkomen van de verdachte. Het hof neemt daarbij in aanmerking dat van de verdachte over het jaar 2011 geen legaal inkomen bekend is en het gestorte bedrag het leeuwendeel van zijn netto-jaarinkomen over 2012 betreft.

- De money transfer van € 4.000,00 van [medeverdachte 3] aan de verdachte op 31 januari 2013. [medeverdachte 3] heeft over de herkomst van dit bedrag geen verklaring willen afleggen. Dit bedrag kan niet worden verklaard uit het bekende legale inkomen van [medeverdachte 3] over de jaren 2009 tot en met 2013. In dit verband wijst het hof nog op het sms-contact tussen [medeverdachte 3] en [medeverdachte 5] op 31 januari 2013 waarin [medeverdachte 3] zegt dat ze daar ‘naar een andere auto (het hof begrijpt: boot) gaan kijken’ en ze ‘die papieren (het hof begrijpt: het geld)’ daar moeten zien te krijgen. Op 1 februari 2013 is door de verdachte een aanbetaling van € 4.000,00 gedaan voor de aanschaf van [bootnaam 1] . Ook deze omstandigheden dragen bij aan het witwasvermoeden.

- De bedragen die de verdachte ontving van [medeverdachte 9] op 27 en 28 februari 2013 van telkens € 5.000,00 en van [medeverdachte 6] op diezelfde data van respectievelijk € 2.000,00 en € 5.000,00. Deze stortingen vonden plaats in een kort tijdsbestek, op twee achtereenvolgende dagen en hiermee werd [bootnaam 1] verder gefinancierd. Het hof wijst in dit verband nog op de door [medeverdachte 3] aan [medeverdachte 5] verstuurde sms-berichten van 27 februari 2013 waarin het gaat over geldoverboekingen via ‘wes u’ (het hof begrijpt: Western Union) en ‘zoveel mogelijk pap’ (het hof begrijpt: papier, dus geld) overmaken voor de betaling van dat ding, waarmee als reeds eerder overwogen [bootnaam 1] wordt bedoeld. [medeverdachte 9] heeft verklaard dat hij meermalen op verzoek van [medeverdachte 6] € 5.000,00 aan de verdachte heeft overgemaakt. Hij kreeg het geld van de [medeverdachte 6] , bij diens snackbar. Het hof heeft geen aanleiding te twijfelen aan de verklaring van [medeverdachte 9] . [medeverdachte 6] heeft zich als getuige ten overstaan de rechter-commissaris op zijn verschoningsrecht beroepen en derhalve geen verklaring afgelegd over deze overboekingen. Ter terechtzitting in hoger beroep heeft [medeverdachte 6] in zijn eigen zaak – waarbij het proces-verbaal evenwel ook in deze zaak is gevoegd – verklaard dat hij beschikte over geld uit zijn cafetaria en over een bedrag van € 15.000,00 van de verkoop van de sloep van zijn moeder op 25 september 2011; de door hem gedane stortingen (€ 7.000,00) zouden grotendeels zijn gedaan met geld uit zijn cafetaria. Het legale inkomen van [medeverdachte 6] was echter over de jaren 2009 tot en met 2013 onvoldoende om, met ook nog de kosten voor het dagelijks levensonderhoud, in twee dagen tijd de genoemde stortingen (het ‘grootste deel’ van € 7.000,00 en het bedrag van € 10.000,00 via [medeverdachte 9] ) te kunnen doen. Deze overstijgen namelijk zijn gemiddelde netto-jaarinkomen. Onder voornoemde omstandigheden leveren de stortingen door [medeverdachte 6] een vermoeden van witwassen op.

- De storting door [medeverdachte 1] aan de verdachte van € 3.841,00 op 24 juni 2013. Over de herkomst van dit bedrag heeft [medeverdachte 1] geen verklaring willen afleggen. Gelet hierop is een vermoeden van witwassen gerechtvaardigd, temeer omdat [medeverdachte 1] moest rondkomen van een AOW-uitkering, aangevuld met een zorgtoeslag (in 2012 een bedrag van € 837,00 en in 2013 een bedrag van € 1.059,00).

- De storting van € 800,00 door de verdachte aan [medeverdachte 4] op 7 november 2013. Dit bedrag kan niet worden verklaard uit de bekende legale inkomsten van de verdachte, in aanmerking genomen dat het netto-jaarinkomen van de verdachte over het jaar 2013 een bedrag van € 346,00 bedroeg en over de twee jaren ervoor gemiddeld € 2.196,00 was waarvan de verdachte ook nog in zijn dagelijks levensonderhoud zou moeten voorzien.

- De storting door [medeverdachte 10] aan de verdachte van € 1.000,00 op 10 februari 2014. [medeverdachte 10] heeft bij de politie verklaard dat zij [verdachte] niet kende. Zij had het geld overgemaakt voor een vrouw die zij op straat tegenkwam en kende uit haar kapperszaak. [medeverdachte 10] dacht dat de voornaam van de vrouw [betrokkene 10] is, maar ze heeft de vrouw nooit meer gezien en geen verdere gegevens van haar. Deze vage verklaring, in aanmerking genomen de hoogte van het bedrag, rechtvaardigt het vermoeden dat het niet anders kan zijn dan dat de verdachte geld heeft ontvangen dat uit enig misdrijf afkomstig is.

- De storting door [medeverdachte 11] aan de verdachte op 15 maart 2014 van € 1.763,00. De verdachte verbleef op dat moment op Curaçao, samen met [medeverdachte 3] , die een dag eerder ook een bedrag van € 1.763,00 van [medeverdachte 11] ontving. [medeverdachte 11] is over deze stortingen gehoord door de politie. Hij beriep zich op zijn zwijgrecht. Later, ten overstaan van de rechter-commissaris, heeft [medeverdachte 11] verklaard dat [verdachte] en [medeverdachte 3] goede vrienden van hem zijn. Zij hadden hem gebeld omdat ze geld nodig hadden. Het geld had hij thuis liggen. Het was afkomstig van zijn werk als zzp-er in de steigerbouw. [verdachte] en [medeverdachte 3] hadden hem niet verteld waar het geld voor was en [medeverdachte 11] had dat ook niet aan hen gevraagd. Het hof acht deze verklaring onaannemelijk, in aanmerking genomen dat deze verklaring zou betekenen dat hij dan zonder verdere vragen op twee achtereenvolgende dagen hoge geldbedragen aan [verdachte] en [medeverdachte 3] zou hebben gestuurd, zonder gebruik te maken van het reguliere financiële verkeer, maar via money transfers waarvoor – naar algemeen bekend is – kosten moeten worden gemaakt die aanzienlijk hoger zijn dan voor een bancaire overboeking, naar twee ontvangers in het Caribisch gebied van waaruit – naar algemeen bekend is – grote hoeveelheden cocaïne Nederland worden ingevoerd, wat veelal gepaard gaat met het genereren van grote contante geldbedragen die terugvloeien in omgekeerde richting. Onder deze omstandigheden, in onderling verband en samenhang bezien, leveren deze stortingen een redelijk vermoeden van witwassen op.

- De storting door [medeverdachte 1] aan de verdachte op 5 juni 2014 van € 962,00. Dit bedrag kan niet worden verklaard uit het bekende legale inkomsten van [medeverdachte 1] over de jaren 2009 tot en met 2013. Weliswaar bevat het dossier geen inkomensgegevens van [medeverdachte 1] over het jaar 2014, maar hij verbleef in detentie van 29 oktober 2013 tot 11 februari 2014 en gesteld noch gebleken is dat hij vanaf zijn moment van vrijlating tot 5 juni 2014 opeens meer te besteden had dan zijn AOW-uitkering. Daarbij komt dat [medeverdachte 1] geen verklaring over deze transactie heeft willen afleggen.

Voor de [bootnaam 5] , [bootnaam 1] en de [bootnaam 2] is contant betaald. Dat is, in aanmerking genomen de hoogte van de betaalde bedragen, ongebruikelijk en levert op zichzelf genomen al een vermoeden van witwassen op. Bij [bootnaam 1] zijn bovendien aan de deelbetalingen contante stortingen via money transfers voorafgegaan die de verdachte en [medeverdachte 1] daarvoor hebben gebruikt. Ten behoeve van de aankoop van de [bootnaam 2] is [medeverdachte 1] met [medeverdachte 2] naar Oostenrijk gereisd en zij hebben daar het aankoopbedrag van € 87.000,00 contant voldaan. Het fysiek vervoeren van een dergelijk groot contant bedrag brengt een aanzienlijk veiligheidsrisico met zich. In de koopovereenkomst is voorts op verzoek van [medeverdachte 1] een onjuist, veel lager aankoopbedrag van € 25.000,00 opgenomen. Dit alles rechtvaardigt een vermoeden van witwassen ten aanzien van de drie boten, in aanmerking genomen dat [verdachte] de [bootnaam 2] voorhanden heeft gehad en gebruikt.

Uitgaande van al het voorgaande, mag van de verdachte worden verlangd dat hij een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring geeft voor de herkomst van het contante geld waarmee de [bootnaam 5] is gekocht, de desbetreffende stortingen zijn gedaan waarmee [bootnaam 1] is gekocht en tenslotte het voorhanden hebben van een boot die eveneens met crimineel geld is gefinancierd.

6.3.3 Verklaring van de verdachte

De verdachte heeft over de herkomst van het geld waarmee de overboekingen aan hem zijn gedaan, ook in hoger beroep, geen inhoudelijke verklaring willen afleggen. Ook op vragen over de herkomst van de door hem verstuurde bedragen heeft de verdachte gezwegen.

Dit brengt het hof tot het oordeel dat het niet anders kan zijn dan dat de contante geldbedragen van

- € 3.000,00 (op 6 september 2012 aan [medeverdachte 1] ),

- € 4.000,00 (op 31 januari 2013 van [medeverdachte 3] ),

- € 5.000,00 (op 27 februari 2013) en € 5.000,00 (op 28 februari 2013, telkens van [medeverdachte 9] ),

- € 2.000,00 (op 27 februari 2013) en € 5.000,00 (op 28 februari 2013, telkens van [medeverdachte 6] ),

- € 3.841,24 (op 24 juni 2013 van [medeverdachte 1] ),

- € 800,00 (op 7 november 2013 aan [medeverdachte 4] ),

- € 1.000,00 (op 10 februari 2014 van [medeverdachte 10] ),

- € 1.763,00 (op 15 maart 2014 van [medeverdachte 11] ),

- € 962,00 (op 23 juni 2014 van [medeverdachte 1] ),

uit enig misdrijf afkomstig zijn en dat de verdachte dit wist.

Met een deel van voornoemde geldbedragen is [bootnaam 1] aangeschaft. Het gaat om de stortingen in de periode van 31 januari 2013 tot en met 28 februari 2013 van in totaal € 21.000,00. In zoverre heeft de verdachte die criminele gelden niet alleen overgedragen, maar tevens met een ander omgezet.

De verdachte heeft bij de politie en tijdens het onderzoek ter terechtzitting in twee instanties zich op zijn zwijgrecht beroepen. Aldus heeft de verdachte niet een concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand als hoogst onwaarschijnlijk aan te merken verklaring gegeven voor het contante geldbedrag waarmee hij en [medeverdachte 1] de [bootnaam 5] van [betrokkene 7] hebben gekocht. Naar het oordeel van het hof kan het daarom niet anders zijn dan dat dit onverklaarbaar contant vermogen, bij gebreke van een dergelijke verklaring, uit enig misdrijf afkomstig is en dat de verdachte dit wist. Aldus heeft de verdachte een zeilboot voorhanden gehad en gebruikt die van misdrijf afkomstig was.

De voor de aankoop van [bootnaam 1] gestorte bedragen kunnen worden geduid – zoals hiervoor reeds overwogen – als uit enig misdrijf verkregen gelden en het hof is van oordeel dat de verdachte dit wist. Dit geldt daarmee ook voor [bootnaam 1] , die met deze gelden is aangeschaft. Hiermee heeft de verdachte een zeilboot voorhanden gehad en gebruikt die van misdrijf afkomstig was.

De [bootnaam 2] is niet door de verdachte maar door [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] gekocht. Zij hebben over de herkomst van de contant betaalde koopsom van € 87.000,00 geen concrete, min of meer verifieerbare en niet op voorhand als hoogst onwaarschijnlijk aan te merken verklaring gegeven. Het kan daarom niet anders zijn dan dat dit onverklaarbaar contant vermogen, bij gebreke van een dergelijke verklaring, uit enig misdrijf afkomstig is. Dat geldt dus ook voor de [bootnaam 2] , die met dit geld is aangeschaft. Bij de beoordeling van de vraag of de verdachte wist dat (de aankoopsom van) deze boot van misdrijf afkomstig was, betrekt het hof (i) dat de verdachte samen met [medeverdachte 1] , zoals hiervoor is overwogen, [bootnaam 1] met crimineel geld heeft aangeschaft, (ii) met als doel om deze boot in te zetten voor cocaïnetransporten, (iii) de verdachte en [medeverdachte 1] , terwijl zij bezig waren om het benodigde geld voor [bootnaam 1] via money transfers op Trinidad en Tobago te krijgen, ook belangstelling hadden voor de aanschaf van de [bootnaam 2] , (iv) ook deze boot vervolgens door [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] , met wie de verdachte in het kader van de criminele organisatie samenwerkte, met crimineel geld is aangeschaft, (v) wederom met als doel om deze in te zetten voor cocaïnetransporten, (vi) bij welke inzet de verdachte opnieuw betrokken was en (vii) waarbij hij ook langere tijd op de [bootnaam 2] heeft verbleven en op welke boot een document aanwezig was waarop stond vermeld dat deze voor € 87.000,- contant was gekocht. Deze omstandigheden zijn naar het oordeel van het hof redengevend voor de conclusie dat de verdachte bij de overdracht van de [bootnaam 2] wist dat de boot was gefinancierd met crimineel geld en vervolgens van die boot gebruik heeft gemaakt. De verdachte heeft geen verklaring afgelegd die deze redengevendheid ontzenuwt.

6.3.4 Eindconclusie

Het verweer ten aanzien van de money transfers, de [bootnaam 5] , [bootnaam 1] en de [bootnaam 2] wordt verworpen. Het hof acht wettig en overtuigend bewezen dat de verdachte in zoverre zich schuldig heeft gemaakt aan witwassen.

6.3.5 Medeplegen

Uit de bewijsmiddelen blijkt dat met betrekking tot het witwassen van de geldbedragen via money transfers sprake is geweest van een nauwe en bewuste samenwerking tussen de verdachte en zijn medeverdachten die naar het oordeel van het hof inherent is aan deze vorm van money transfers, waarbij immers door de verzender bij een geldkantoor geld wordt overgeboekt dat vervolgens weer door de ontvanger bij een geldkantoor wordt opgehaald.

Uit de bewijsmiddelen volgt voorts dat sprake is geweest van medeplegen bij de witwashandelingen ten aanzien van de drie zeilboten.’

52. De bewijsmiddelenbijlage behorend bij het arrest houdt onder meer het volgende in:

‘33. Een geschrift, te weten een niet-ondertekend proces-verbaal van bevindingen van 7 december 2020, opgesteld door de opsporingsambtenaar [verbalisant] (…).

Dit geschrift houdt in, voor zover van belang en zakelijk weergegeven, als relaas van voornoemde verbalisant:

Op 3 december 2020 werd gevraagd te duiden wat er in de door iCOV verstrekte gegevens betreffende verdachte [medeverdachte 8] beschreven staat. De iCOV-gegevens (belastinggegevens) zien op de periode 2009 tot en met 2013.

In de periode 2009-2014 had [medeverdachte 8] als enig legaal inkomen uit arbeid, zijn eenmanszaak. De onderneming was net winstgevend. [medeverdachte 8] kon uit de onderneming inkomen onttrekken, maar teerde daarbij soms op het ondernemingsvermogen in. Zijn inkomen was:

Belastingdienst betreffende Netto besteedbaar

Jaar Daadwerkelijk Betaalde Hypotheekbetalingen netto te besteden

onttrokken inkomstenbelasting

2009 € 22 715 ? - € 9 824 € 12 891

2010 € 19 881 ? - € 9 342 € 10 539

2011 € 20 289 ? - € 9 342 € 10 947

2012 € 21 405 ? - € 9 657 € 11 748

2013 € 26 834 ? - € 8 560 € 18 274

In verband met het ontbreken van definitieve heffingen, is de betaalde inkomstenbelasting in het voordeel van verdachte op € 0 gesteld.

In de periode 2009-2014 had [medeverdachte 8] geen inkomen uit aanmerkelijk belang.

In de periode 2009-2014 had [medeverdachte 8] geen (forfaitair) inkomen uit vermogen. Het saldo van diens (vrijgestelde) box Ill-vermogen was:

Totaal vermogen uit bankspaargelden, effecten, buitenlandse rente en verzekeringen

2010 € 1.905

2011 € 808

2012 - € 5.979

2010-2012 vermogen is gerenseigneerd vermogen. In 2013 en 2014 deed hij daarvan geen belastingaangifte en ontbraken mij de gerenseigneerde gegevens. Zijn vermogen was in 2009-2014 ruim onder de vrijstellingen van die jaren.

Ook het rendement uit (legaal opgegeven) vermogen van [medeverdachte 8] wordt door de dienst Toeslagen meegenomen in de berekening van de toeslagen. Het (forfaitair) rendement was elk jaar echter nihil, daar het gerenseigneerde vermogen van [medeverdachte 8] nihil was in die jaren. Verdachte kon dus niet putten uit enig legaal gestald vermogen.

Van huurtoeslag of kinderopvangtoeslag was voor [medeverdachte 8] geen sprake. Er was wel sprake van zorg (premiebetaling) en door [medeverdachte 8] werd met succes een beroep gedaan op de zorgtoeslag:

Toeslagjaar Datum aanvang Datum einde Tegemoetkomingsbedrag

2012 1/1/2012 30/11/2012 € 1 596

2012 1/12/2012 31/12/2012 € 69

2013 1/1/2013 31/12/2013 € 1 059

Daarnaast ontving [medeverdachte 8] een kindgebonden budget:

Toeslagbedrag kind Jaar

€ 1 094 2013’

53. Het proces-verbaal van het onderzoek ter terechtzitting in hoger beroep, gehouden op 2, 3, 7 en 24 november 2022, houdt onder meer het volgende in:

‘De zaken worden gelijktijdig, maar niet gevoegd behandeld.

(…)

De voorzitter maakt melding van de volgende bij het hof binnengekomen stukken:

(…)

In de zaak [medeverdachte 8]

• een e-mail van mr. Gijsberts van 1 november 2022 aan het hof, betreffende de verkoop van een boot op 25 september 2011 door [medeverdachte 8] aan [betrokkene 11] voor een contant geldbedrag van € 15.000,-, met als bijlage:

- een Koopovereenkomst gebruikt pleziervaartuig d.d. 25 september 2011.

(…)

Proceshouding

De voorzitter deelt de planning mee en inventariseert de proceshouding van de verdachten.

Desgevraagd door de voorzitter delen de verdachten [verdachte] , [medeverdachte 2] en [medeverdachte 4] mee dat zij zich op hun zwijgrecht zullen beroepen.

De [medeverdachte 8] deelt mee dat hij een verklaring wil afleggen.

(…)

Zaak [medeverdachte 8]

De [medeverdachte 8] verklaart als volgt op vragen van het hof.

Waarom heeft u op 27 en 28 februari 2013 geldbedragen van respectievelijk € 2.000,00 en € 5.000,00 overgemaakt aan [verdachte] ? .

Ik blijf bij mijn eerdere verklaring. Ik weet niet meer wat ik toen heb verklaard. Het is lang geleden. Ik hoor u zeggen dat ik toen niet heb verklaard over de reden waarom ik geld aan [verdachte] heb overgemaakt. Waarschijnlijk heeft hij mij om geld gevraagd en heb ik dat vervolgens overgemaakt, maar ik weet niet meer precies hoe dat gegaan is. Ik weet niet waar [verdachte] zich op dat moment bevond. Ik kan mij niet herinneren of dit de eerste keer was dat [verdachte] mij had gevraagd om geld over te maken. Het klopt dat [verdachte] mijn zoon is. U vraagt mij of ik nog weet om hoeveel geld het ging. Ik hoorde u zojuist een bedrag van € 5.000,00 en een bedrag van € 2.000,00 noemen. Dat kan kloppen.

Wat was de herkomst van dat geld?

Het geld kwam uit mijn eenmanszaak. Ik had een cafetaria, [C] genaamd. Het merendeel van het geld kwam uit mijn zaak vandaan. Daarnaast heb ik in 2006 een boot gekregen van mijn inmiddels overleden moeder die ik in 2011 heb verkocht. Het klopt dat mijn raadsman stukken over de verkoop van de boot heeft overgelegd. De boot heb ik in 2011 aan een kennis van mij, [betrokkene 11] , verkocht voor € 15.000,00. Ik had nog een restantje over van de verkoop van de boot. Ik weet niet meer hoeveel dat was. Ik zou ook niet meer weten hoeveel het geld bedroeg dat uit mijn cafetaria afkomstig was.

Waarom is het document met betrekking tot de verkoop van de boot pas in hoger beroep ingebracht?

Enige tijd geleden kwam ik het document tegen bij het opruimen van een kast. Ik heb dat toen aan mijn raadsman gegeven om te kijken of we er iets mee kunnen. Ik hoor u zeggen dat ik niet eerder heb verklaard dat ik beschikte over geld vanwege de verkoop van een boot. De verkoop van de boot was een emotionele gebeurtenis. Dat kan daarmee te maken hebben. Vanwege financiële omstandigheden en onderhoudskosten moest ik de boot verkopen.

Uit verschillende stukken blijkt dat u geen rooskleurige financiële positie had. De rechtbank heeft geoordeeld dat u niet over genoeg geld beschikte om dergelijke geldbedragen over te kunnen boeken.

Het geldbedrag had ik contant in mijn kluis liggen.

Heeft u [medeverdachte 9] gevraagd om geld over te maken aan [verdachte] ?

Ik kan mij niet herinneren of ik [medeverdachte 9] heb gevraagd om geld over te maken. De verklaring van [medeverdachte 9] zegt mij niks. Ik heb volgens mij tweemaal via money transfers een geldbedrag aan [verdachte] overgemaakt, te weten een bedrag van € 5.000,00 en een bedrag van € 2.000,00. Volgens mij heb ik niet meer dan dat overgemaakt. Ik weet nog specifiek waar het geld van die twee betalingen vandaan kwam; voor een deel uit de zaak en voor een deel uit de verkoop van de boot. Bij mijn stiefvader lag een potje waarin geld zat van de verkoop van de boot en ik had zelf een potje liggen waarin ook contant geld zat dat elke week binnenkwam vanuit de zaak. Daar moet het geld vandaan zijn gekomen. Dat waren mijn enige geldbronnen.

U weet niet meer waarom u grote geldbedragen aan uw zoon heeft overgemaakt?

Als [verdachte] geld aan mij vraagt, krijgt hij dat als hij dat nodig heeft. Ik wist niet waarvoor hij het geld nodig had. Ik heb het gewoon overgemaakt. Ik vertrouw hem; hij is mijn zoon. Ik hoor u zeggen dat € 7.000,00 veel geld is gezien mijn financiële positie. Ik mag toch geld overmaken aan mijn zoon.

De boot die ik van mijn moeder heb gekregen, hebben we helemaal zelf opgebouwd. Mijn moeder heeft die bij leven aan mij gegeven, omdat ik veel werk aan de boot had verricht; Bij de politie heb ik niets gezegd. Het kwam eerder niet in mij op om te zeggen dat ik geld had uit verkoop van de boot. Ik weet niet meer of ik dat ben vergeten of heb verzwegen. Ik weet niet meer waarom ik de ene dag € 2.000,00 heb overgemaakt en de dag daarna € 5.000,00.

De [medeverdachte 8] verklaart als volgt op vragen van de advocaat-generaal.

Waarom heeft u de boot verkocht terwijl u daar emotioneel mee verbonden bent?

Ik heb de boot in 2011 verkocht, omdat ik de boot niet meer kon onderhouden. Er gaat veel tijd in zitten en het kost veel geld. Daarom wilde ik de boot kwijt. U vraagt mij waarom de koopovereenkomst van de boot pas gistermiddag is verstrekt. Ik heb dat document al eerder aan mijn raadsman gegeven. U vraagt mij wat de koopovereenkomst zegt en wat de bedoeling daarvan is. Ik kwam de koopovereenkomst tegen en die heb ik ingeleverd. Ik dacht: misschien kunnen we daar iets mee. Een deel van de verkoopopbrengst van de boot heb ik aan [verdachte] overgemaakt, maar hoeveel dat was weet ik niet meer.

Mr. Gijsberts merkt met betrekking tot het (niet-ondertekende) proces-verbaal van bevindingen van 7 december 2020, opgesteld door [verbalisant] , op dat niet alleen acht moet worden geslagen op de stelling van de verbalisant dat de onderneming net aan winstgevend was, maar ook op de daadwerkelijke privé-onttrekkingen uit de onderneming. Verder is de conclusie dat cliënt moest rondkomen van een bedrag onder het sociaal minimum te kort door de bocht, nu daarbij ook de betaling van woonlasten moet worden betrokken. In dat kader dient ook rekening te worden gehouden met de verdisconteerde hypotheekbetalingen door cliënt.

Desgevraagd door de voorzitter deelt de [medeverdachte 8] mee dat hij niet weet of de privé-onttrekkingen uit zijn eenmanszaak zijn opgegeven bij de belastingdienst. Mr. Gijsberts merkt op dat de privé-onttrekkingen blijkens de gegevens opgenomen in het niet-ondertekende proces-verbaal van bevindingen van 7 december 2020, opgesteld door [verbalisant] , bij de belastingdienst bekend zijn.

Mr. Canatan deelt mee dat de vermeende witwaskwestie ook speelt in de zaak van de [verdachte] , omdat dit als het medeplegen van witwassen is ten laste gelegd. De raadsman deelt mee dat hij zich op de zojuist geopenbaarde ontlastende informatie wil kunnen beroepen in de zaak van de [verdachte] en verzoekt het hof om:

(i) voeging van de Koopovereenkomst gebruikt pleziervaartuig d.d. 25 september 2011 in de zaak van de verdachte N, [verdachte] ;

(ii) voeging van (het nog op te maken extract proces-verbaal van de terechtzitting, inhoudende) de zojuist ter terechtzitting als verdachte in zijn eigen strafzaak afgelegde verklaring van [medeverdachte 8] , in de zaak van de [verdachte] .

De advocaat-generaal deelt mee dat zij bezwaar heeft tegen voeging van de als verdachte in zijn eigen strafzaak afgelegde verklaring van [medeverdachte 8] en merkt daarbij op dat de [medeverdachte 8] ter terechtzitting als getuige kan worden gehoord.

De voorzitter vraagt aan de [medeverdachte 8] of hij bereid is vragen te beantwoorden als getuige. Na gelegenheid voor beraad met zijn raadsman deelt de [medeverdachte 8] mee dat hij geen verklaring wil afleggen in de hoedanigheid van getuige.

Desgevraagd door de voorzitter deelt de advocaat-generaal mee dat zij bij deze stand van zaken geen bezwaar heeft tegen voeging van de ter terechtzitting als verdachte in zijn eigen strafzaak afgelegde verklaring van [medeverdachte 8] en de overgelegde koopovereenkomst van 25 september 2011 in de zaak van de [verdachte] , waarbij wordt opgemerkt dat twijfelachtig is welke waarde daaraan kan worden gehecht.

(…)

Het hof onderbreekt het onderzoek ter terechtzitting voor beraad in raadkamer. Na hervatting van het onderzoek deelt de voorzitter als overwegingen en beslissingen van het hof mee dat:

(i) Het verzoek tot voeging van de Koopovereenkomst gebruikt pleziervaartuig d.d. 25 september 2011 in de zaak van de [verdachte] wordt toegewezen. (…)

(ii) De raadslieden van de verdachten [verdachte] en [medeverdachte 2] hebben voeging verzocht van de zojuist ter terechtzitting als verdachte in zijn eigen strafzaak afgelegde verklaring van [medeverdachte 8] . Het hof overweegt dat de [medeverdachte 8] – evenals alle medeverdachten – ter terechtzitting in hoger beroep geen verklaring in de hoedanigheid van getuige heeft willen afleggen, waardoor behoedzaamheid is geboden bij de beoordeling van het verzoek. Niet alleen kan een toewijzende voegingsbeslissing ten aanzien van een verklaring van een verdachte precedentwerking hebben in andere zaken en het verschoningsrecht ondergraven, maar ook kan een dergelijke beslissing de bereidwilligheid van verdachten beïnvloeden om een verklaring in hun eigen strafzaak af leggen in de wetenschap dat deze in de zaak van een medeverdachte terecht kan komen. Desondanks is het hof in het onderhavige geval coulant omgesprongen met het noodzaakscriterium. Het voegingsverzoek wordt – gelet op de ontlastende strekking van de verklaring – in dit specifieke geval toegewezen. Een en ander met dien verstande dat het nog op te maken proces-verbaal van de terechtzitting, inhoudende de zojuist ter terechtzitting als verdachte in zijn eigen strafzaak afgelegde verklaring van [medeverdachte 8] , in de zaken van de verdachten [verdachte] en [medeverdachte 2] wordt gevoegd. Het hof zal dit proces-verbaal van de terechtzitting niet onmiddellijk vaststellen. Dit betekent dat de feitelijke voeging van het proces-verbaal wat de verklaring van de getuige [medeverdachte 8] betreft pas zal plaatsvinden wanneer het volledige proces-verbaal van de terechtzitting is vastgesteld. Dit laat onverlet dat de procespartijen zich desgewenst in hun zaak wel op de verklaring van de [medeverdachte 8] kunnen beroepen.

(…)

(…)

Mr. Canatan wordt in de gelegenheid gesteld het woord ter verdediging te voeren. Hij doet dit aan de hand van een op schrift gesteld pleidooi, waarvan de inhoud als hier ingelast geldt. Het pleidooi is aan het hof overgelegd en in het dossier gevoegd.’

54. De overgelegde pleitnota houdt inzake feit 3 het volgende in:

‘Witwassen (feit 3)

Ten aanzien van het witwassen maak ik onderscheid tussen de bedragen die cliënt zelf zou hebben verstuurd, de bedragen die hij zou hebben ontvangen en de drie boten. Ik meen dat cliënt integraal dient te worden vrijgesproken van dit feit.

Door cliënt ontvangen bedragen

Hiervoor geldt allereerst dat de theorie van verbalisanten dat het steeds gaat om eigen geld van cliënt dat aan hem wordt overgemaakt door derden niet gesteund wordt door enig bewijsmiddel. De vraag is dan of van alle bedragen die derden aan cliënt hebben overgemaakt kan worden vastgesteld of het niet anders kan dan dat het geld van misdrijf afkomstig is en zo ja, of cliënt dat wist of redelijkerwijs moest vermoeden. Ik meen dat het bewijs voor beide ontoereikend is.

Laat ik beginnen met dat laatste. Van geen van de ontvangen bedragen blijkt uit enig onderzoeksgegeven wat cliënt voor wetenschap over de herkomst had, dus ook niet of hij zou moeten weten of moeten vermoeden dat de verzender daarover niet op legale wijze had kunnen beschikken. En voor een bewezenverklaring is dat natuurlijk wel vereist.

Dat hij geld ontvangt van zijn ouders, waarvan vader een snackbar heeft waar hij blijkens de stukken in de periode 2009-2011 ca 60.000,- aan privé-onttrekkingen doet (en daarbij opgeteld de EUR 15.000,- uit de verkoop van de sloep in 2011, zie overgelegd stuk in hoger beroep) en van zijn moeder die hem slechts ca. 2.000,- stuurt, maakt toch ook niet dat cliënt daar vraagtekens bij had moeten zetten. Dat zij dat geld uit de zaak heeft gehaald zoals zij heeft verklaard, wordt ook niet weerlegd door bewijsmiddelen. [medeverdachte 9] heeft verklaard dat hij het geld van de vader van cliënt heeft gekregen en het op zijn verzoek heeft overgemaakt. Gezien de financiële positie van de vader van cliënt en de beperkingen op de bedragen die kunnen worden overgemaakt via money transfers kan ook van deze verklaring niet gezegd worden dat dit op voorhand hoogst onwaarschijnlijk is. Datzelfde geldt voor de verklaringen van [medeverdachte 11] bij de rechter-commissaris (geld verdiend uit inkomsten als zzp’er) en [betrokkene 9] (geld uit een gezamenlijke klus). Van al deze genoemde verklaringen blijkt ook niet uit onderzoek dat deze onwaar zijn of dat zij nooit over de bedragen konden beschikken die zij aan cliënt hebben overgemaakt. Daarvoor zijn de bedragen ook te laag. Ten aanzien van de bedragen die cliënt van zijn vader heeft ontvangen sluit ik me aan bij het pleidooi van zijn raadsman mr. Gijsberts. Ik verzoek u zijn pleitnotities aan te hechten en de inhoud als hier herhaald en ingelast te beschouwen.

De door cliënt verstuurde bedragen

De bedragen die cliënt aan [medeverdachte 3] en [betrokkene 8] heeft overgemaakt (resp. euro 236,-, 121,51 en 100,-) zijn zo laag dat daaruit geen witwasvermoeden is af leiden zodat daarvan in elk geval niet kan worden vastgesteld dat het niet anders kan dan dat het van misdrijf afkomstig is. Het bedrag van euro 3.000,- dat cliënt aan [medeverdachte 1] heeft overgemaakt is weliswaar hoger, maar nog steeds niet zodanig dat er, zonder andere witwastypologieën, alleen al daarom sprake is van een witwasvermoeden. Cliënt had over 2009-2013 in elk geval een bruto inkomen van ca. euro 20.000,- en onbekend is wat het vermogen was in 2013. Dat het inkomen verdeeld over vier jaren gemiddeld ca. euro 5.000,- bruto per jaar betreft betekent dat dit ook het netto inkomen was (immers lager dan de belastingvrije voet), maar vooral dat hij dus wel over euro 3.000,- kon beschikken (dan hou je nog altijd euro 17.000,- over). Er is pas sprake van een witwasvermoeden als iemand een inkomen heeft dat lager is dan het bedrag waar men over beschikt. Dat zou i.c. bijvoorbeeld kunnen als men van het inkomen de kosten van levensonderhoud aftrekt, maar dat is bij cliënt niet onderzocht terwijl hij bovendien in 2009-2013 juist geen kosten had, omdat hij toen nog thuis woonde. Overigens is alleen de periode vanaf 2009 onderzocht. Als je niet verder terugkijkt, dan weet je ook niet of het inkomen en vermogen daarvoor niet hoger was, nog even los van het feit dat je niet alleen door inkomen 3.000,- kan sparen. De bankafschriften van cliënts rekening(en) zijn niet gevoegd aan ons dossier zodat niet blijkt welke bedragen hij contant in de tenlastegelegde periode (of daaraan voorafgaand) heeft opgenomen. In elk geval is de conclusie niet gerechtvaardigd dat hij onmogelijk over een dergelijk bedrag kon beschikken zodat het niet anders kan dan dat sprake is van een criminele herkomst.

Zeilboot [bootnaam 5] / [bootnaam 5]

Uit de verklaringen van getuige Jenner is af te leiden dat hij de boot aan [medeverdachte 1] heeft verkocht. De verklaring van [medeverdachte 1] als verdachte dat cliënt de helft heeft betaald is, zoals eerder betoogd, niet bruikbaar voor het bewijs. Ook in het licht van de Vidgen-jurisprudentie is er voor dat onderdeel van zijn verklaring onvoldoende steunbewijs. Overige bewijsmiddelen die zien op wetenschap of vermoeden bij cliënt over de herkomst van het aankoopbedrag van deze boot ontbreken. Waarom de rechtbank dit feit heeft bewezen, is mij onduidelijk omdat er geen bewijsmiddelen zien op cliënts betrokkenheid bij deze boot.

Zeilboot [bootnaam 1]

Voor deze boot geldt dat als van de aan cliënt overgemaakte bedragen via de money transfer niet vaststaat dat deze van misdrijf afkomstig zijn, dat dus ook niet van de daarmee aangekochte boot kan worden gezegd.

Zeilboot Sabrina

Getuige [betrokkene 3] heeft verklaard deze boot aan [medeverdachte 1] te hebben verkocht. Ten aanzien van de verklaringen van [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2] op Martinique geldt hetzelfde als voor de [bootnaam 5] .

De conclusie luidt dan ook dat cliënt integraal van feit 3 dient te worden vrijgesproken.’

55. Het middel bevat de klacht dat het oordeel van het hof dat het geldbedrag van € 2.000,- van [medeverdachte 8] en het geldbedrag van € 5.000,- van [medeverdachte 8] uit enig misdrijf afkomstig zouden onbegrijpelijk, althans ontoereikend gemotiveerd is. Voor deze beide overboekingen zou een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring zijn gegeven, nu zij volgens [medeverdachte 8] ‘voor een deel uit de zaak en voor een deel uit de verkoop van de boot’ afkomstig zouden zijn.

56. Uw Raad heeft in een arrest van 10 september 2024 het volgende overwogen:17.

‘3.3 Dat een voorwerp “afkomstig is uit enig misdrijf” (als bedoeld in artikel 420bis en volgende van het Wetboek van Strafrecht), kan, als op grond van de beschikbare bewijsmiddelen geen rechtstreeks verband valt te leggen met een bepaald misdrijf, niettemin bewezen worden geacht als het op grond van de vastgestelde feiten en omstandigheden niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is. Het is aan het openbaar ministerie bewijs aan te dragen van dergelijke feiten en omstandigheden.

Als de door het openbaar ministerie aangedragen feiten en omstandigheden een vermoeden rechtvaardigen dat het niet anders kan zijn dan dat het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is, mag van de verdachte worden verlangd dat hij een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring geeft dat het voorwerp niet van misdrijf afkomstig is. De omstandigheid dat deze verklaring van de verdachte mag worden verlangd, houdt niet in dat het aan de verdachte is om aannemelijk te maken dat het voorwerp niet van misdrijf afkomstig is.

Als de verdachte zo’n verklaring geeft, ligt het op de weg van het openbaar ministerie nader onderzoek te doen naar die verklaring. De rechter zal dan mede op basis van de resultaten van dat onderzoek moeten beoordelen of ondanks de verklaring van de verdachte het witwassen bewezen kan worden op de grond dat (het niet anders kan zijn dan dat) het voorwerp uit enig misdrijf afkomstig is.

Als zo’n verklaring uitblijft, mag de rechter die omstandigheid betrekken in zijn overwegingen over het bewijs. (Vgl. HR 18 december 2018, ECLI:NL:HR:2018:2352.)’

57. Het hof heeft ten laste van de verdachte onder 3 onder meer bewezenverklaard dat hij tezamen en in vereniging met anderen ‘een geldbedrag van euro 2000,- (op 27 februari 2013 van [medeverdachte 8] ) en ‘een geldbedrag van euro 5000,- (op 28 februari 2013 van [medeverdachte 8] )’ heeft verworven, voorhanden gehad, overgedragen, omgezet en/of gebruikt terwijl hij en zijn mededader(s) wisten dat deze geldbedragen (on)middellijk afkomstig waren uit enig misdrijf. Het hof bespreekt deze bedragen en de bedragen die de verdachte op dezelfde dagen ontving van [medeverdachte 9] (twee keer € 5.000,-) in samenhang. Het hof overweegt dat [medeverdachte 9] heeft verklaard dat hij het geld op verzoek van [medeverdachte 6] heeft overgemaakt en dat hij het geld bij diens snackbar van hem kreeg.18.

58. Het hof vat de verklaring die [medeverdachte 6] ter terechtzitting in hoger beroep heeft afgelegd aldus samen dat hij beschikte over geld uit zijn cafetaria en over een bedrag van € 15.000,- van de verkoop van de sloep van zijn moeder; de door hem gedane stortingen (€ 7.000,-) zouden grotendeels zijn gedaan met geld uit zijn cafetaria. Het hof overweegt vervolgens dat het legale inkomen van [medeverdachte 6] over de jaren 2009 tot en met 2013 onvoldoende was om, ‘met ook nog de kosten voor het dagelijks levensonderhoud, in twee dagen tijd de genoemde stortingen (het ‘grootste deel’ van € 7.000,00 en het bedrag van € 10.000,- via [medeverdachte 9] ) te kunnen doen. Deze overstijgen namelijk zijn gemiddelde netto-jaarinkomen’. Het hof is van oordeel dat de stortingen van [medeverdachte 6] onder deze omstandigheden een vermoeden van witwassen opleveren. Het hof stelt voorts vast dat de verdachte over de herkomst van het geld geen verklaring heeft willen afleggen en op vragen over de herkomst van de door hem verstuurde bedragen heeft gezwegen. Dat brengt het hof tot het oordeel dat het niet anders kan zijn dan dat (onder meer) deze bedragen uit enig misdrijf afkomstig zijn en dat de verdachte dit wist.

59. De steller van het middel voert aan dat een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring is uitgebleven ten aanzien van de overboekingen van [medeverdachte 9] , maar dat dit niet geldt voor de twee money-transfers van [medeverdachte 8] . Daarmee ziet de steller van het middel eraan voorbij dat het hof de stortingen door [medeverdachte 9] en [medeverdachte 6] in het licht van de verklaring van [medeverdachte 9] in samenhang heeft beoordeeld. Het hof heeft geoordeeld dat het legale inkomen van [medeverdachte 6] over de jaren 2009 tot en met 2013 onvoldoende was om, ‘met ook nog de kosten voor het dagelijks levensonderhoud, in twee dagen tijd de genoemde stortingen ( het ‘grootste deel’ van € 7.000,00 en het bedrag van € 10.000,00 via [medeverdachte 9] ) te kunnen doen’. Mede in het licht van het tot het bewijs gebezigde proces-verbaal van bevindingen inzake het inkomen van [medeverdachte 8] (bewijsmiddel 33) begrijp ik deze overweging aldus dat dit inkomen niet toereikend was om een deel van deze stortingen te kunnen doen. Dat oordeel is niet onbegrijpelijk.

60. Het hof heeft niet gerespondeerd op het verweer voor zover daarin de mogelijkheid wordt geopperd dat het overblijvende deel van de storting van € 7.000,00 is voldaan uit geld dat resteerde van de verkoop van de sloep. De enkele omstandigheid dat niet de verdachte maar de raadsman deze verklaring naar voren heeft gebracht, doet er naar het mij voorkomt niet aan af dat van een ‘concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring’ van de verdachte sprake kan zijn. Ik meen evenwel dat aard en ernst van het bewezenverklaarde niet wordt aangetast als wordt aangenomen dat een beperkt deel van de geldbedragen van € 2.000,- en € 5.000,- van de verkoop van de sloep afkomstig zou zijn en daarmee een legale herkomst zou hebben.19.Dat brengt mee dat belang bij cassatie ontbreekt.

61. Het middel leidt niet tot cassatie.

62. Het middel bevat de klacht dat het oordeel van het hof dat het geldbedrag van € 1.763,00 op 15 maart van [medeverdachte 11] van enig misdrijf afkomstig zou zijn onbegrijpelijk, althans ontoereikend gemotiveerd is. [medeverdachte 11] zou een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring hebben gegeven dat het bedrag niet van misdrijf afkomstig is. Het Openbaar Ministerie zou hebben nagelaten nadien onderzoek te doen naar die verklaring hoewel het daar ruimschoots de tijd voor heeft gehad.

63. Het hof heeft ten laste van de verdachte onder 3 onder meer bewezenverklaard dat hij tezamen en in vereniging met anderen ‘een geldbedrag van euro 1763,- (op 15 maart 2014 van [medeverdachte 11] )’ heeft verworven, voorhanden gehad, overgedragen, omgezet en/of gebruikt terwijl hij en zijn mededader(s) wisten dat deze geldbedragen (on)middellijk afkomstig waren uit enig misdrijf. Het hof heeft in verband met deze storting onder meer overwogen dat [medeverdachte 11] zich bij de politie heeft beroepen op zijn zwijgrecht toen hij over deze en een andere storting van een identiek bedrag aan [medeverdachte 3] werd gehoord. En dat [medeverdachte 11] later, bij de rechter-commissaris, heeft verklaard dat de verdachte en [medeverdachte 3] goede vrienden van hem waren, dat ze hem hadden gebeld omdat ze geld nodig hadden, dat hij het geld thuis had liggen en dat het afkomstig was van zijn werk als zzp-er in de steigerbouw.

64. Het hof heeft overwogen dat het deze verklaring onaannemelijk acht en wijst erop dat dit zou betekenen ‘dat hij dan zonder verdere vragen op twee achtereenvolgende dagen hoge geldbedragen aan [verdachte] en [medeverdachte 3] zou hebben gestuurd, zonder gebruik te maken van het reguliere financiële verkeer, maar via money transfers waarvoor – naar algemeen bekend is – kosten moeten worden gemaakt die aanzienlijk hoger zijn dan voor een bancaire overboeking’. Het hof wijst er voorts op dat het gaat om ‘twee ontvangers in het Caribisch gebied van waaruit – naar algemeen bekend is – grote hoeveelheden cocaïne Nederland worden ingevoerd, wat veelal gepaard gaat met het genereren van grote contante geldbedragen die terugvloeien in omgekeerde richting’. Ik begrijp deze overweging aldus dat het hof de verklaring van [medeverdachte 11] niet als een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring dat het voorwerp niet van misdrijf afkomstig is, heeft aangemerkt.

65. Anders dan de steller van het middel meen ik dat het hof heeft kunnen oordelen dat de lezing van [medeverdachte 11] niet een concrete, verifieerbare en niet op voorhand hoogst onwaarschijnlijke verklaring betreft dat het bedrag niet van misdrijf afkomstig is. Niet alleen heeft de verdachte deze lezing pas later naar voren gebracht, het gaat ook om een groot bedrag aan geld dat de verdachte ‘thuis’ zou hebben liggen. Ook het sturen van geld via money transfers in plaats van via een bancaire overboeking is een aanwijzing. En het hof heeft aan de bestemming van het geld eveneens een aanwijzing voor de herkomst kunnen ontlenen.

66. Het middel faalt.

67. Ten overvloede wijs ik er nog op dat de bewezenverklaring van feit 3 op elf overboekingen ziet, van in totaal € 32.366,24 en daarnaast op drie zeilboten. Daarbij is ook het onder 1 en 2 tenlastegelegde bewezenverklaard. Aard en ernst van het bewezenverklaarde in zijn geheel beschouwd zou ook niet worden aangetast als de drie geldbedragen waar het derde en vierde middel op zien daaruit weg zouden vallen.20.Ook als het derde en vierde middel zouden slagen, kan cassatie derhalve achterwege blijven.

68. Het middel behelst de klacht dat de aanvulling op het verkorte arrest niet is ondertekend.

69. In het bestreden arrest is onder het kopje ‘7. Bewezenverklaring’ de volgende (laatste) zin opgenomen: ‘Het bewezen verklaarde is gegrond op de feiten en omstandigheden die in de bewijsmiddelen zijn vervat, zoals deze zijn opgenomen in de bij dit arrest behorende bewijsmiddelenbijlage.’

70. Uit deze zin leid ik af dat de ‘bewijsmiddelenbijlage’ die zich bij de stukken van het geding bevindt niet een aanvulling in de zin van de artikelen 365a en 365b Sv in verbinding met artikel 415, eerste lid, Sv is, die nadat cassatieberoep is ingesteld is opgemaakt en moet worden ondertekend door een van de raadsheren die het (verkorte) arrest gewezen hebben of bij hun ontstentenis door de voorzitter van het gerecht. De bijlage maakt onderdeel uit van het arrest, dat op de voorgeschreven wijze is ondertekend.

71. Dat brengt mee dat het middel, dat ervan uitgaat dat de bewijsmiddelenbijlage een aanvulling op het verkorte arrest betreft die op de voet van artikel 365b, eerste lid, Sv had moeten worden ondertekend, faalt bij gebrek aan feitelijke grondslag.

72. Het middel bevat de klacht dat ‘de stukken te laat door het hof zijn ingezonden na het instellen van het cassatieberoep’.

73. Namens de verdachte is op 9 december 2022 cassatieberoep ingesteld. De stukken van het geding zijn op 5 maart 2024 op de griffie van de Hoge Raad ontvangen. Dat brengt mee dat de inzendingstermijn van acht maanden met bijna zeven maanden is overschreden. Dat dient tot strafvermindering te leiden.

74. Het middel slaagt.

75. Het eerste tot en met vijfde middel falen en kunnen met de aan art. 81, eerste lid, RO ontleende formulering worden afgedaan. Het zesde middel slaagt. Ambtshalve merk ik op dat Uw Raad niet binnen twee jaren nadat het cassatieberoep is ingesteld uitspraak zal doen. Ook dat dient tot strafvermindering te leiden. Voor het overige heb ik geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven.

76. Deze conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden arrest, maar uitsluitend wat betreft de duur van de opgelegde gevangenisstraf, tot vermindering daarvan aan de hand van de gebruikelijke maatstaf, en tot verwerping van het beroep voor het overige.

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG