4.7.2 De dubbele rechtsbetrekking van de statutair bestuurder

Een natuurlijk persoon die tot bestuurder van een vennootschap is benoemd, verricht zijn werkzaamheden veelal krachtens een arbeidsovereenkomst.1 Reeds bij de totstandkoming van de Wet op de arbeidsovereenkomst in 1907 is er welbewust voor gekozen dat een directeur in de regel als werknemer kan worden aangemerkt.2 Hiermee is de basis gelegd voor de zgn. dubbele rechtsbetrekking: tussen de bestuurder en de vennootschap bestaat zowel een vennootschapsrechtelijke als een arbeidsrechtelijke band.3

De arbeidsrechtelijke positie van de bestuurder verschilt overigens wel van die van de gewone werknemer. De toestemming van UWV, zoals bedoeld in artikel 7:671/671a BW, is voor het ontslag niet nodig, zo vloeit voort uit met name artikel 7:671 lid 1 sub e BW, waar het een arbeidsovereenkomst betreft met een bestuurder van een rechtspersoon van wie herstel van de arbeidsovereenkomst niet mogelijk is.4 Herstel van de arbeidsovereenkomst ten aanzien van bestuurders van naamloze en besloten vennootschappen is uitgesloten, aldus artikel 2:134 en 244 lid 3 BW. Ten aanzien van de bestuurder van een vereniging zij verwezen naar artikel 2:37 lid 6 BW, waarin eveneens is geregeld dat herstel van de arbeidsovereenkomst tussen een vereniging en haar bestuurder niet kan worden uitgesproken, waardoor ook deze bestuurder gezien het gestelde in artikel 7:671 lid 1 sub e BW geen ontslagbescherming in de vorm van een preventieve toetsing geniet. Er werd aanvankelijk niet gekozen, ook niet bij de invoering van de Wwz, voor een wettelijke uitbreiding naar bestuurders van bijvoorbeeld de stichting.5 Niettemin lijkt daarin verandering te gaan komen, nu er een wetsvoorstel aanhangig is dat ook de positie van de stichtingsbestuurder (met een arbeidsovereenkomst) op gelijke wijze behandelt.6 Bij de beëindiging van de arbeidsovereenkomst met de bestuurder gelden verder wel de normale regels van het arbeidsrecht, waaronder de opzegverboden.7

Vervolgens is met de zgn. 15-april-arresten uit 2005 een volgende, belangrijke stap gezet in de ontwikkeling van de rechtsleer betreffende de dubbele rechtsbetrekking. Deze komt erop neer dat waar de Hoge Raad twee afzonderlijke rechtsbetrekkingen onderscheidt, dit nog niet betekent dat beide rechtsbetrekkingen telkens ook expliciet afzonderlijk moeten worden beëindigd.8 De Hoge Raad stelde in deze arresten vast dat door een besluit dat strekt tot beëindiging van de vennootschapsrechtelijke band tevens een einde wordt gemaakt aan de arbeidsrechtelijke verhouding. Een ontslagbesluit heeft in beginsel ook beëindiging van de dienstbetrekking van de bestuurder tot gevolg of dit nu een ontslagbesluit door de vennootschap (AvA of Raad van Commissarissen) of van de bestuurder zelf is. Een uitzondering op deze hoofdregel is er slechts als er een wettelijk opzegverbod van toepassing is of indien partijen anders zijn overeengekomen, aldus de Hoge Raad.

De 15-april-arresten hebben indertijd aanleiding gegeven tot een omvangrijk debat in de literatuur.9 Breed gedragen wordt thans de conclusie, dat: