4.5.6 De mate van transparantie

Een bijzonder relevante factor voor het bestaan van mededingingsrisico’s op een markt is de mate van transparantie. Daarmee wordt bedoeld hoe gemakkelijk het voor ondernemingen op een markt is om elkaars marktgedrag te volgen en op die manier tot onderlinge (heimelijke) overeenstemming te komen. In hoeverre een markt transparant is, hangt af van het aantal aanbieders en de aard van de transacties (openbaar of vertrouwelijk). Maar ook informatie-uitwisseling tussen concurrenten kan de transparantie op een markt vergroten en daarmee leiden tot heimelijke verstandhouding. Indien informatie-uitwisseling tot gevolg heeft dat de onzekerheid over concurrentieparameters (prijzen, output, de vraag of kosten) tussen concurrenten vermindert, zal dat de mededinging beperken. Er bestaat dus een risico op mededingingsbeperkend gedrag (stilzwijgende verstandhouding of collusie) op transparantere markten.1 Markten waarop gedurende lange tijd dezelfde ondernemingen actief zijn of markten met een symmetrische structuur (dat wil zeggen: concurrenten hebben ongeveer dezelfde kosten, vraag, marktaandelen, productassortiment en capaciteit) leveren, volgens de Europese Commissie, méér risico op voor collusie (dat wil zeggen: samenspanning).2

De coassurantiemarkt is in die zin een transparante markt. Makelaars en verzekeraars kennen elkaar en, meer dan op de provinciale markt, zijn er volgens de NMa (thans: ACM) bij coassurantie intensieve contacten tussen verzekeraars al dan niet door tussenkomst van een makelaar.3 Een verklaring daarvoor is dat het verzekeren ‘ter beurze’ is gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Zo zal een volgende verzekeraar in diens beslissing mee te tekenen in coassurantie vertrouwen hebben in de leidende verzekeraar. Ook een makelaar zal zaken doen met verzekeraars die hij kan vertrouwen. Via de makelaar krijgen de verschillende verzekeraars immers informatie over een klant en bij de schadebehandeling zullen verzekeraars die hebben getekend op een polis moeten samenwerken.4 Vanuit dat perspectief vergroot de samenwerking ten aanzien van het opstellen van standaardbeursvoorwaarden de markttransparantie. Ook de uitwisseling van statistische gegevens ten behoeve van het berekenen van risicopremies vergroot de markttransparantie. Juist daarom stelde de Europese Commissie in de voorheen geldende groepsvrijstellingsverordening randvoorwaarden voor de toelaatbaarheid van deze vormen van informatie-uitwisseling. Zeker in het groot-zakelijk ‘beurscircuit’ is het aantal deelnemers, zoals ik in de paragraaf hierboven besprak, vaak klein en wordt herhaaldelijk met dezelfde partijen zaken gedaan. Vanuit mededingingstheorie zijn dat factoren die de kans op mededingingsbeperkende gedragingen tussen ondernemingen vergroten.

Hierboven besprak ik de marktkenmerken van de coassurantiemarkt in Nederland. Ik behandelde de volgende kenmerken van een markt: het soort product, het aantal aanbieders, de marktmacht, de aard van het product, de toetredingsdrempels en de mate van transparantie. Zoals in deel II van dit boek nadrukkelijk naar voren zal komen, zijn dergelijke kenmerken relevant voor een beoordeling onder het mededingingsrecht bij de toepassing van de mededingingsrechtelijke verboden. Alvorens dat nader uit te werken, sta ik voor de bredere context van coassurantie stil bij de organisatie van de zakelijke verzekeringsmarkt in het buitenland. Ik doe dat in de volgende paragraaf.