5.5.2 Verzwaarde stelplicht

In tuchtprocedures van accountants wordt gebruik gemaakt van een verzwaarde stelplicht. Van belang hierbij is dat voornoemde hoofdregel van de stelplicht en bewijslast niet geldt in het tuchtrecht (zie paragraaf 3.6).5 Klagers hoeven het gestelde slechts aannemelijk te maken. De tuchtrechter heeft vervolgens grote vrijheid in het waarderen van het bewijs. De tuchtrechter knoopt echter geregeld aan bij de civielrechtelijke bewijslastverdeling. Een voorbeeld hiervan is de Econcern uitspraak. In de procedure stelde de accountantskamer allereerst voorop dat de stelplicht en bewijslast bij klaagster ligt. De accountantskamer overweegt in deze zaak vervolgens dat als er sprake is van een goed onderbouwde, gesubstantieerde en niet op voorhand onaannemelijke klacht over controlewerkzaamheden, de accountant niet kan volstaan met ‘de mededeling dat hij gecontroleerd heeft’. Vanwege zijn deskundigheid en de beschikbaarheid van gegevens, moet de accountant aan de hand van zijn dossier laten zien dat hij goed gecontroleerd heeft.6 Mijns inziens is hier sprake van een verzwaarde stelplicht.7 Een verzwaarde stelplicht is in een tuchtzaak aanvaardbaar, indien sprake is van de volgende omstandigheden. Een klager maakt een duidelijk en toegespitst verwijt ter zake (de uitvoering van) een controle-opdracht en de klager heeft het verwijt naar beste kunnen onderbouwd. De klager beschikt echter niet over het dossier van de accountant en is dus in een zekere mate van ‘bewijsnood’. De accountant stelt op zijn beurt dat hij de controlewerkzaamheden naar behoren heeft gedaan, maar laat evenwel niet (dan wel onvoldoende) zien wat hij gedaan heeft dan wel welke controle-informatie hij heeft. Aangezien de accountant de controlewerkzaamheden adequaat dient te hebben gedocumenteerd, maar hier geen inzage in geeft, is er in een dergelijke zaak ruimte voor een verzwaring van de stelplicht. Het betekent in feite dat de accountant openheid van zaken moet geven. Deze openheid is redelijk, want de benadeelde heeft deze informatie niet.8 Mijns inziens zou deze tuchtrechtelijke ‘omstandighedencatalogus’ met betrekking tot de verzwaarde stelplicht tevens toegepast kunnen worden bij een procedure betreffende de civielrechtelijke aansprakelijkheid van de accountant voor een onjuiste uitvoering van de wettelijke controle.

In een beroepsaansprakelijkheidsprocedure jegens zowel een notaris als een accountant, heeft het hof Leeuwarden9 een verzwaarde stelplicht van de accountant afgewezen. Er was in het aan de procedure ten grondslag liggende geschil sprake van een adviesopdracht. Het hof overweegt dat bij een adviesopdracht niet de verplichting op de accountant rust om alles wat hij met cliënten heeft besproken schriftelijk vast te leggen en wijst daarom het beroep op een verzwaarde stelplicht af. Hieruit zou afgeleid kunnen worden dat indien sprake was geweest van een wettelijke controleopdracht, het hof anders zou hebben beslist. Bij een wettelijke controle dient de accountant immers door middel van het controledossier (vergaande) verantwoording af te leggen over de uitgevoerde controle jegens de opdrachtgever (zie paragraaf 1.4.2.8). Een verzwaarde stelplicht jegens een opdrachtgever is bij een wettelijke controle-opdracht naar mijn mening ook op zijn plaats.10 Een opdrachtgever dient inzage te hebben in een controledossier, de accountant moet mijns inziens met betrekking tot deze informatie ‘met de billen bloot’.