Einde inhoudsopgave
Intellectuele eigendom in het conflictenrecht (R&P nr. IE1) 2009/2.2.3.b
2.2.3.b Uitzondering 2: beschermingsduur
mr. S.J. Schaafsma, datum 25-06-2009
- Datum
25-06-2009
- Auteur
mr. S.J. Schaafsma
- JCDI
JCDI:ADS468834:1
- Vakgebied(en)
Intellectuele-eigendomsrecht / Algemeen
Internationaal privaatrecht / Conflictenrecht
Voetnoten
Voetnoten
Actes BC 1884, p. 30 (Procès-verbaux, opmerking Duitse gedelegeerden Meyer en Reichardt): 'Avec le système du traitement national, tel qu'il est proposé par le Conseil fédéral, il peut arriver qu'une oeuvre soit protégée plus longtemps dans un pays étranger que dans le pays d'origine de l'auteur, (...).' Zie ook Actes BC 1884, p. 42-43 (Procès-verbaux, opmerking Zweedse gedelegeerde Lagerheim).
Zie ook Droz 1884, p. 448-449.
Zie Actes BC 1884, p. 30 (Procès-verbaux) en p. 42 (Rapport de la Commission, verklaring Franse gedelegeerde Ulbach). De Franse opstelling was genereus omdat Frankrijk een royale beschermingsduur kende: 'nous offrions aux auteurs étrangers plus que nous ne recevions de leur pays.' Toen nationale behandeling voor de beschermingsduur werd verworpen sprak de Franse gedelegeerde Ulbach dan ook van een 'mécompte de notre générosité' (Actes BC 1884, p. 42).
Droz 1884, p. 449.
Art. 2 lid 2 van de ontwerp-conventie van 1884, Actes BC 1884, p. 77 (Textes adoptés); zie ook Actes BC 1884, p. 42 (Rapport de la Commission). Dit was het mechanisme 'actuellement consacré par la plupart des conventions', Actes BC 1884, p. 30 (Procès-verbaux, opmerking Duitse gedelegeerden Meyer en Reichardt).
Actes BC 1885, p. 41 (Rapport de la Commission), cursiveringen overgenomen uit Actes.
Zie alinea's 141 e.v. hiervoor.
Droz 1884, p. 448-449. Onjuist is dus d'Orelli 1889, p. 2, die nog uitgaat van de 'pendant l'existence'-formule. Deze reductie van de beschermingsduur werd overigens niet verplicht gesteld, zij was facultatief, zie Soldan 1887, p. 409. Tijdens de Parijse conferentie van 1896 werd dit met zoveel woorden benadrukt, zie Actes BC 1896, p. 112 (Procès-verbaux, opmerking Zwitserse gedelegeerde Lardy) en p. 161 (Rapport de la Commission).
Art. 2 lid 2 van de Berner Conventie van 1886 (onderstreping toegevoegd). Zie ook Actes BC 1885, p. 42 (Rapport de la Commission). In het Verenigd Koninkrijk bleek de ruime uitleg niettemin realiteit: Röthlisberger 1906, p. 36 meldt dat de Engelse implementatiewet van de Berner Conventie abusievelijk uitging van de versie van 1884 (zie ook Bureau de l'Union, DdA 1895, p. 165), waardoor de Engelse rechter een vreemde Unie-auteur in Engeland 'any greater right' dan hem in het land van oorsprong werd toegekend, ontzegde. Zie bijvoorbeeld DdA 1894, p. 76 e.v. en p. 117 e.v.; DdA 1895, p. 8 e.v. en p. 105 e.v.; JDI 1896, p. 185 e.v. Zie ook MacGillivray 1902, p. 201, p. 354, en p. 371. Deze praktijk werd zwaar bekritiseerd door het Bureau van de Berner Unie in Bureau de l'Union, DdA 1895, p. 162 e.v.
212. Besluitvorming. De Zwitserse Bondsraad stelde voor om het bij de uitzondering inzake formaliteiten te laten. In zijn ontwerp-conventie, die in Bern ter tafel lag, werd op het beginsel van nationale behandeling alléén deze uitzondering gemaakt. Dat was een zeer vooruitstrevende stap ten opzichte van de bestaande praktijk in de bilaterale verdragen — te vooruitstrevend, zo bleek. Deze stap zette men niet (tot op heden zelfs nog niet). Een onoverkomelijk pijnpunt, waar met name de Duitse delegatie op hamerde, was de beschermingsduur. Het beginsel van nationale behandeling kon meebrengen dat vreemde werken of auteurs langer moesten worden beschermd dan in hun land van oorsprong, en dat vonden de Duitsers, gesteund door onder meer de Zweden, onverteerbaar.1 Een fraaie oplossing, zo realiseerde men zich, is een uniforme beschermingsduur. Dat bleek evenwel niet haalbaar. Gegeven de onhaalbaarheid van een uniforme beschermingsduur kon men nog twee kanten uit: ofwel (toch) nationale behandeling, ofwel een materiële-reciprociteitsuitzondering waardoor de beschermingsduur wordt bijgesteld naar die van een inferieure lex originis.2 De Franse delegatie verkoos het eerste — dat was genereus —, de Duitse delegatie stelde het tweede voor.3 In eerste instantie staakten de stemmen over het Duitse voorstel, maar uiteindelijk werd gekozen voor een materiële-reciprociteitsuitzondering. Voorzitter Droz noemde het een "décision d'opportunité".4 Deze uitzondering werd vervolgens uitgeschreven in de eerder besproken 'pendant l'existence'-formule, die ook figureerde in vele bilaterale verdragen:
"Toutefois ces avantages ne leur seront réciproquement assurés que pendant l'existence de leurs droits dans leur pays d'origine." 5
213. Tijdens de conferentie van 1885 kwam men echter terug van deze formule:
"D'autre part, la Commission a estimé que les mots pendant l'existence de leurs droits dans leur pays d'origine étaient trop absolus, puisqu'on pourrait en conclure que, même en dehors de ce qui a trait à la durée de la protection, les tribunaux seraient toujours obligés d'appliquer à un auteur le droit du pays d'origine, lorsque ce droit lui est moins favorable que celui du pays ou la protection est réclamée. Or, un tel système aurait le grave inconvénient d'exiger soit des tribunaux, soit des éditeurs, wie connaissance approfondie de toutes les législations particulières, et serait ainsi contraire à la notion même de l'Union qu'on veut créer. La Commission a, en conséquence, précisé la rédaction de l'article, en disant que la durée de la protection ne pourrait, dans les autres pays de l'Union, être supérieure à celle accordée dans le pays d'origine." 6
214. Men vreesde dat, aldus geformuleerd, de uitzondering te ruim zou kunnen worden uitgelegd. Die vrees was niet onterecht. Wij zagen reeds eerder dat de `pendant l'existence'-formule in de praktijk zo werd uitgelegd dat zij betrekking had op duur, bestaan en omvang van de bescherming, hetgeen neerkwam op een moeizame, vrijwel integrale vergelijking van twee rechtsstelsels.7 Dat moeras wilde men voorkomen. Men schrapte de 'pendant l'existence'-formule en koos voor een redactie die duidelijk moest maken dat het alléén om de duur van de bescherming ging: de beschermingsduur kan de in het land van oorsprong toegekende duur niet overschrijden.8 Samen met de andere lex originis-uitzondering werd zij opgenomen in artikel 2 lid 2:
"La jouissance de ces droits est subordonnée à l'accomplissement des conditions et formalités prescrites par la législation du pays d'origine de l'ceuvre; elle ne peut excéder, dans les autres pays, la durée de la protection accordée dans ledit pays d'origine." 9
215. Beschermingsduur. Zo werd voor de beschermingsduur ook een lex originisuitzondering gemaakt: de (door de conflictregel in het beginsel van nationale behandeling aangewezen) wet van het land van import mocht haar beschermingsduur voor een vreemd werk inkorten tot een kortere duur van de lex originis. Deze lex originis-uitzondering — een materiële-reciprociteitstoets — trof derhalve het non-discriminatiebeginsel in het beginsel van nationale behandeling.
216. Zo waren de verdragsopstellers er niet in geslaagd om te komen tot nationale behandeling `pur et simple', het beginsel waarvoor verschillende congressen hadden gepleit. Toch hadden zij vooruitgang geboekt. Zij hadden de materiëlereciprociteitsuitzondering immers beteugeld: de gebruikelijke ruime 'pendant l'existence'-formule, die leidde tot een moeizame vrijwel integrale vergelijking van twee rechtsstelsels, was geschrapt; de speelruimte van de materiële-reciprociteitsuitzondering was teruggebracht tot enkel de beschermingsduur. Aldus was de inbreuk op het beginsel van nationale behandeling aanzienlijk verkleind.