15.4.2.3 Werknemer en procespartij

Naar analogie van de Afdelingen 3 en 4 zou de werknemer zelf moeten optreden als procespartij om de bescherming van Afdeling 5 te genieten.1 Dat laatste volgt echter, anders dan bij art. 16 EEX-V°/14 Verdrag, niet expliciet uit de tekst van art. 19 EEX-V° aanhef dat slechts spreekt over het oproepen van een werkgever zonder aan te geven of de werknemer dat zelf moet doen.2 Mogelijk anders dan voor de verzekeringnemer c.s. en de consument, is dus een afwijkend element in de definitie dat de werknemer niet zelf procespartij moet zijn. Dat zou betekenen dat de werknemer zijn vordering kan overdragen (bijv. aan een vakbond of een verzekeraar (na een arbeidsongeval). Het Hof van Justitie heeft zich voor de consumentenovereenkomst expliciet gebaseerd op de tekst van art. 14 EEX, maar zich nog niet uitgelaten over art. 19 EEX-V°.3 Anderzijds is de ratio en structuur van Afdeling 5 gelijk aan die van de Afdelingen 3 en 4, hetgeen een rol kan spelen bij een toekomstig standpunt van het Hof van Justitie. Het Hof van Justitie laat immers naast het tekstuele argument meewegen dat Afdeling 4 beoogt een zwakke partij te beschermen en dat een andere procespartij dan de zwakke partij hiermee niet is te rijmen.4 Voor Afdeling 5 is dat niet anders: ook deze afdeling beoogt de werknemer als sociaal-economisch zwakke partij te beschermen. De uitkomst van een eventueel arrest van het Hof van Justitie over Afdeling 5 is daarom dan ook onzeker. Mijns inziens zouden de gelijke doelstellingen van de Afdelingen 4 en 5 de doorslag moeten geven om aan te nemen dat de werknemer zijn vordering niet mag overdragen.

Aannemende dat het Hof van Justitie eenzelfde standpunt inneemt als voor Afdeling 4, betekent zulks niet dat de overdracht van een vordering van een werknemer op grond van een arbeidsovereenkomst steeds tot gevolg heeft dat Afdeling 5 niet meer van toepassing is. Allereerst staat het standpunt van het Hof van Justitie niet in de weg aan de overdracht (met behoud van toepasselijkheid van Afdeling 5) van de vordering aan een andere werknemer. Dat lijkt op gespannen voet te staan met art. 18 EEX-V°/17 lid 5 Verdrag. Dat is echter niet het geval, omdat de andere werknemer — als deze al geen bescherming toekomt op grond van de overdracht zelf ook een beschermde positie heeft in de zin van Afdeling 5. Ook de verkrijger-werknemer van de vordering is in dat geval beschermd door de toepasselijkheid van Afdeling 5, tenzij de overdracht plaatsvindt op grond van bedrijfs- of beroepsactiviteiten van zijn werkgever (bijv. een incassobureau).

Slechts overdracht aan een derde-niet-werknemer heeft tot gevolg dat de toepasselijkheid van Afdeling 5 eindigt. De derden/niet werknemers kunnen dus op art. 21 EEX-V°/17 lid 5 Verdrag geen beroep doen om de toelaatbaarheid van een forumkeuze te betwisten, hoewel zij in de rechten van een werknemer zijn getreden. Ik denk met name aan vakbonden en andere organisaties voor het behartigen van belangen van werknemers. Ook bij collectieve acties (staking) over individuele verbintenissen uit arbeidsovereenkomsten is Afdeling 5/art. 17 lid 5 Verdrag niet van toepassing. Het omgekeerde is evenzeer juist: indien een werkgever de vordering (bijv. op een derde in verband met een arbeidsongeval) overdraagt aan een werknemer, kan de laatste voor deze vordering geen beroep doen op Afdeling 5. Bij een wederkerige overeenkomst kan één van de partijen niet eenzijdig de forumkeuze ongeldig doen zijn door een overdracht van de rechten en verplichtingen uit de overeenkomst zonder instemming van de wederpartij. De derdenwerking van een forumkeuze is daardoor mogelijk een andere dan volgens de gewone regels inzake derdenwerking.

Ik meen dat slechts een uitzondering bestaat voor het geval dat sprake is van een begunstiging van de werknemer op grond van art. 21 sub 2 EEX-V°/17 sub 4 Verdrag (zie hierna par. 15.5.3).5 De forumkeuze werkt in zoverre ten gunste van de derden.