5.4.4.3 Proportionele aansprakelijkheid

Soms komt het voor dat onduidelijk is waardoor schade precies is veroorzaakt. Mogelijk kan het leerstuk van proportionele aansprakelijkheid dan uitkomst bieden. Proportionele aansprakelijkheid kan aan de orde komen indien sprake is van onzekerheid over het csqn-verband, welke onzekerheid voortkomt uit het feit dat de schade kan zijn veroorzaakt (i) door de aansprakelijkheid scheppende gebeurtenis, of (ii) door een voor risico van de benadeelde komende omstandigheid, of (iii) door een combinatie van beide oorzaken.1 Bij proportionele aansprakelijkheid is sprake van aansprakelijkheid ‘naar rato van veroorzakingswaarschijnlijkheid’.2 Oftewel, de schade wordt verdeeld naar rato van waarschijnlijkheid (kans) dat de gebeurtenis of fout de schade heeft veroorzaakt, in plaats van de schade in zijn geheel voor risico van een van beide partijen te laten komen.3 Wat het leerstuk bijzonder maakt, is dat de rechter schade toewijst zonder dat het csqn-verband vaststaat.4 De grondslag voor proportionele aansprakelijkheid is volgens de Hoge Raad een combinatie van de artikelen 6:99 BW (alternatieve veroorzaking/causaliteit) en 6:101 BW (eigen schuld).5 Het leerstuk van eigen schuld bespreek ik in 5.6.1.

Er is veel geschreven over proportionele aansprakelijkheid, en de meningen zijn sterk verdeeld.6 In het kader van de accountantsaansprakelijkheid is relevant dat uit het arrest Fortis/Bourgonje7 volgt dat de Hoge Raad mogelijkheden ziet voor proportionele aansprakelijkheid van een beroepsbeoefenaar (in casu een bank).8 Het arrest betrof de zorgplicht van de bank en haar waarschuwingsplicht. De Hoge Raad overweegt echter nadrukkelijk dat het leerstuk zeer terughoudend dient te worden toegepast en dat er slechts in uitzonderlijke omstandigheden ruimte voor is. Er zijn de nodige kanttekeningen bij het arrest te plaatsen, zie hierover bijvoorbeeld Klaassen.9 Ik volsta met de volgende beschouwing. De informatie- en waarschuwingsplicht van financiële ondernemingen in verband met beleggingsproducten is veel omvangrijker dan de informatie- en waarschuwingsplicht van accountants10 (zie hierover tevens paragraaf 3.10). De accountant heeft vooral een informatie- en waarschuwingsplicht jegens zijn cliënt en niet jegens derden (zie paragraaf 4.4.4). Daarin verschilt de accountant met financiële ondernemingen. Aangezien het leerstuk van proportionele aansprakelijkheid bij financiële ondernemingen nog in de kinderschoenen staat, voert het in dit licht te ver om uitvoerig in te gaan op het leerstuk van proportionele aansprakelijkheid en de positie van de accountant die zijn -veel minder vergaande- informatie- en waarschuwings plicht heeft geschonden. Ik sluit echter niet uit dat een accountant in de toekomst geconfronteerd kan worden met proportionele aansprakelijkheid jegens zijn opdrachtgever bij verzuim van informatie- en/of waarschuwingsplichten. Bij aansprakelijkheid jegens derden zal proportionele aansprakelijkheid mijns inziens (vooralsnog) niet aan de orde zijn. In paragraaf 4.4.4 heb ik namelijk geconcludeerd dat er (vooralsnog) geen sprake is van informatieverplichtingen en een waarschuwingsplicht jegens derden.

Met betrekking tot een schending van de zorgverplichting ‘inzet van deskundigheid’ merk ik op dat op dit moment proportionele aansprakelijkheid aldaar niet aan de orde lijkt te zijn. Mijns inziens rechtvaardigen de strekking van de geschonden norm en de aard van de normschending niet de toepassing van proportionele aansprakelijkheid.