Kavelruil (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2014/1.II.A.1.b:b. Varkenspest en reconstructie

Kavelruil (Publicaties vanwege het Centrum voor Notarieel Recht) 2014/1.II.A.1.b

b. Varkenspest en reconstructie

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Vanaf 1997 tot 2003 eisten verschillende epidemieën in de Nederlandse veehouderij hun tol. In 1997 sloeg de varkenspest toe, in 2001 was er de MKZ-crisis, in 2003 de vogelpest en tussen de bedrijven door was er nog de voor mensen gevaarlijke gekkekoeienziekte. Deze epidemieën resulteerden in een brede discussie over (de wenselijkheid van) de intensieve veehouderij in Nederland.1 De concentratie van grote aantallen dieren dicht bij elkaar vergrootte de kwetsbaarheid. Daarnaast lieten verzuring en verdroging als gevolg van de intensieve veehouderij hun sporen na in de natuur. Daarom ontwikkelde de overheid plannen voor een reconstructie van de intensieve veehouderij. Naast de problemen in de varkenshouderij zorgde ook de reeds gememoreerde Herijkingsoperatie2 voor een impuls voor deze plannen. 3

Eind 1998 werd dan ook een wetsvoorstel ‘Regels inzake de reconstructie van de concentratiegebieden’ aan de Tweede Kamer aangeboden.4 Na parlementaire behandeling leidde dit wetsvoorstel op 1 april 2002 tot invoering van de Reconstructiewet Concentratiegebieden.5 Deze wet, die te kenmerken is als een bijzondere inrichtingswet, beoogt de integrale herinrichting van intensieve veehouderijgebieden6 en tracht daarmee een oplossing te bieden voor ruimtelijke problemen en voor de problemen met betrekking tot de diergezondheid binnen de concentratiegebieden. Aanvankelijk was de wet enkel bedoeld voor het oplossen van problemen binnen de varkenshouderij, 7 maar later heeft een verbreding naar de concentratiegebieden als zodanig plaatsgevonden.8 Ook de (mogelijke) problemen van de intensieve veehouderij als zodanig en de realisering van natuurdoeleinden als de Ecologische Hoofdstructuur9 vallen daarmee onder het bereik van de RCC.

Voor twaalf gebieden in Oost- en Zuid-Nederland, de zogenaamde concentratiegebieden, 10 zoals begrensd in bijlage B van de Wet herstructurering varkenshouderij, 11 zijn plannen opgesteld voor de reconstructie.

Een reconstructieplan kent een meervoudige doelstelling: het gaat zowel om het bevorderen van een goede ruimtelijke structuur als om verbetering van een goed woon-, werk-, en leefklimaat en van de economische structuur.12 Men streeft daarbij bovenal naar duurzame landbouw: door de ruimtelijke structuur te verbeteren, milieuproblemen aan te pakken en te zorgen voor voldoende economische en maatschappelijke ontwikkelingsmogelijkheden zal op den duur een duurzaam en leefbaar platteland ontstaan, zo was de gedachte.13

De reconstructie vangt dus aan met het opstellen van het reconstructieplan. De wet bevat regels omtrent de inhoud en de vaststelling van het reconstructieplan en over de rechtsgevolgen daarvan. Overigens kent de wet geen verzoek tot reconstructie: reconstructie binnen de concentratiegebieden vindt de iure, op grond van deze wet plaats.14

Ter voorbereiding van een reconstructieplan moeten twee zaken geregeld te zijn. Ten eerste schrijft de wet voor dat Provinciale Staten voor elk concentratiegebied êên of meer reconstructiecommissies instelt.15 De wet geeft wel enkele regels voor de samenstelling van de commissies, maar de provincie heeft een grote vrijheid om taken en bevoegdheden van deze commissies nader te regelen.16 In de commissie participeren in elk geval vertegenwoordigers van gemeenten, waterschappen, rijk, landbouw, natuur en landschap, milieu en recreatie.17

Ten tweede dienen Gedeputeerde Staten voorafgaand aan het opstellen van het ontwerpreconstructieplan een bestuursovereenkomst te sluiten met de besturen van de betrokken gemeenten en waterschappen.18 In deze overeenkomst19 worden afspraken gemaakt over de rol van gemeenten en waterschappen bij het opstellen en uitvoeren van het reconstructieplan, maar ook over de afstemming met de procedures van de ruimtelijke ordeningsplannen.

Vervolgens kan overgegaan worden tot het opstellen van het reconstructieplan. De wet bepaalt uitputtend wat er allemaal in het plan moet worden opgenomen.20 Zo moet het plan onder meer de begrenzing, 21 een beschrijving van de bestaande toestand, 22 de aanduiding van de meest gewenste ontwikkeling van het reconstructiegebied23 en een weergave van de te treffen maatregelen en voorzieningen24 en de te verwachten gevolgen daarvan25 bevatten. Ook de globale raming van de kosten en een tijdschema voor de uitvoering van die maatregelen en voorzieningen26 horen in het reconstructieplan thuis. Verder moeten de te verwerven onroerende zaken27 en de te onteigenen percelen of opstallen28 aan de orde komen. Bovendien bevat het plan kaarten waarop onder meer de verschillende soorten andere gebiedscategorieën worden weergegeven.

Daarnaast wordt in het reconstructieplan het reconstructiegebied in drie zones opgedeeld:29

1.

landbouwontwikkelingsgebieden (LOG’s): zones waar de intensieve veehouderij de mogelijkheid heeft om uit te breiden;

2.

verwevingsgebieden: zones waarbinnen groei mogelijk is, mits andere functies daar niet onder lijden, In deze zones dient derhalve een afweging te worden gemaakt tussen de verschillende functies in het landelijk gebied;

3.

extensiveringsgebieden: gebieden waar geen uitbreiding mag plaatsvinden. De intensieve veehouderij moet uit deze gebieden verdwijnen.30

Terzijde: binnen de laatste twee gebieden zouden zogenaamde ‘varkensvrije zones’ gecreëerd worden om een snelle verspreiding van dierziektes te voorkomen. Een veterinaire invalshoek derhalve.31 Dit idee, in 1997 bij de uitbraak van de varkenspest nog de belangrijkste aanleiding voor het opstellen van de wet, is vervolgens volledig losgelaten.32

De Reconstructiewet gaat ervan uit, dat het reconstructieplan in ieder geval de hoofdlijnen van de voorgenomen reconstructie bevat. Zo moet het plan de begrenzingen van de hiervoor omschreven landbouwontwikkelingsgebieden, verwevingsgebieden en extensiveringsgebieden zo nauwkeurig mogelijk aangeven. In geval van doorwerking van het plan naar de ruimtelijke ordening33 geeft het plan aan in hoeverre het afwijkt van de eventuele vigerende structuurvisie.34 Voor het overige kan het plan globaal blijven. De wet biedt namelijk de mogelijkheid om gecompliceerde kwesties en gedetailleerde besluiten naar een later moment door te schuiven. In het reconstructieplan kan namelijk worden bepaald dat, indien het belang van de reconstructie dit vordert, het reconstructieplan kan worden uitgewerkt met inachtneming van in het plan vervatte regelen. Deze bepaling biedt dus de mogelijkheid om te werken met uitwerkingsplannen.35 Dan kan de planvorming op perceelsniveau later plaatsvinden. Dit geeft de benodigde flexibiliteit in het planvormingsproces. Uitwerking moet in elk geval plaatsvinden als herverkaveling aan de orde is.36

Het plan richt zich op een periode van maximaal twaalf jaar.37 Wel moet de provincie iedere vier jaar beschouwen of aanpassing op beleidsprioriteiten nodig is.38

De verdere procedure van het reconstructieplan39 luidt – kort samengevat – als volgt:40 Gedeputeerde Staten stellen een ontwerp-reconstructieplan op.41 De reconstructiecommissie is bij de voorbereiding van het ontwerpplan betrokken. Het ontwerp-reconstructieplan wordt vier weken ter inzage gelegd en in die periode heeft eenieder de mogelijkheid om bedenkingen in te dienen.42 Provinciale Staten stellen het reconstructieplan vast.43 Indien zij dit niet binnen de gestelde termijn doen, kunnen de ministers van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij en van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer zelf het reconstructieplan vaststellen. Het reconstructieplan dient door beide ministers goedgekeurd te worden, en wel binnen vier weken.44 Na de goedkeuring door de minister staat er beroep open bij de Raad van State.45 Het vastgestelde plan kan echter ook worden gewijzigd door de genoemde ministers.46

Ten slotte is in de Reconstructiewet de mogelijkheid geschapen om tot herverkaveling van gronden binnen de concentratiegebieden over te gaan, op basis van het op te stellen ruilplan.47 Herverkaveling is vooral van belang voor het realiseren van doeleinden in het kader van natuur, landschap en recreatie.48 Bovendien is de herverkaveling beperkt tot gronden: gebouwen zijn uitgezonderd.49 De herverkaveling zoals die is vormgegeven in de RCC is echter niet geheel gelijk aan de ruilverkaveling uit de Landinrichtingswet. Diverse elementen en ideeën uit het nog lopende herijkingsproces zijn overgenomen in de ‘reconstructie-herverkaveling’.50 Dit heeft geleid tot een stroomlijning en vereenvoudiging van de procedure voor de herverkaveling ten opzichte van vergelijkbare bepalingen uit de Landinrichtingswet. Bruil geeft in zijn artikel uit 200151 een schematisch overzicht van de verschillen tussen de Landinrichtingswet en de RCC en concludeert dat de Reconstructiewet een soort ‘bijzondere’ Landinrichtingswet is, die tevens model staat voor een geheel nieuwe Landinrichtingswet.52 Daarnaast is de Reconstructiewet tot op zekere hoogte te rekenen tot de speciale herinrichtingswetten, zoals daar zijn de Reconstructiewet Midden-Delfland en de Herinrichtingswet Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën. Tezamen met de Landinrichtingswet boden deze wetten de basis voor de uitvoering van multisectoraal beleid in bepaalde gebieden.53

Door de integratie van de (herijkte) herverkaveling in de Reconstructiewet is er op dit punt een duidelijke parallel te trekken met de – op dat moment nog toekomstige – Wet inrichting landelijk gebied.54 De voorbereidingen voor de WILG zijn dan ook niet toevalligerwijs in 2002, het jaar van invoering van de RCC, gestart. De RCC heeft daarbij op het onderdeel ‘herverkaveling’ als ‘pilot’ voor de WILG gediend.55 De Reconstructiewet was op haar beurt in belangrijke mate geschoeid op de voorganger van de WILG, de Landinrichtingswet.56

De (in aantocht zijnde) WILG zou, voortbordurend op de ervaringen met de Reconstructiewet, een meer structurele oplossing moeten bieden om landinrichting eenvoudiger, sneller en flexibeler toe te kunnen passen.57

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.