3.2.2 De doelstelling(en) van het mededingingsrecht

Het mededingingsrecht wordt in verband gebracht met meerdere doelstellingen.1 In de literatuur is daar reeds uitgebreid aandacht aan geschonken.2 Over het algemeen wordt aangenomen dat de belangrijkste functie van het mededingingsrecht de bescherming van de concurrentie is. Door dat doel te verwezenlijken worden ook andere doelen bereikt, zoals de vergroting of maximalisatie van de consumentenwelvaart (consumer welfare) en de doelmatige allocatie van middelen (allocative efficiency).3 Dat zijn economische begrippen. Zij zijn van belang bij de interpretatie van het mededingingsrecht. Zo speelt het begrip ‘efficiëntie’ een belangrijke rol bij de vraag of een beroep op een uitzondering van het kartelverbod is gerechtvaardigd. Wat wordt bedoeld met welvaartsmaximalisatie en een doelmatige middelenallocatie?

Met de maximalisatie van de welvaart wordt bedoeld dat het mededingingsbeleid erop is gericht om de consumentenwelvaart te vergroten.4 Consumentenwelvaart ziet op het nut dat consumenten ontlenen aan het kopen van een product. Welvaart wordt daarom ook wel als nut aangeduid. Economen zien nut als alles wat de behoeften van mensen beïnvloedt en waarvoor schaarse, alternatief aanwendbare middelen nodig zijn.5 Als de (consumenten)welvaart wordt gemaximaliseerd wil dat dus zeggen dat de schaars beschikbare middelen zo worden ingezet dat de behoeften van de gebruikers/consumenten optimaal worden bevredigd.

Bij welvaartsmaximalisatie is ook sprake van een doelmatige middelenallocatie. Zoals gezegd worden bij de maximalisatie van welvaart de (schaars) beschikbare middelen namelijk optimaal ingezet/verdeeld. Economen spreken dan van een allocatieve efficiëntie. Geen van de spelers op een markt kan er bij een situatie van allocatieve efficiëntie op vooruit gaan zonder dat een ander erop achteruitgaat (Pareto-efficiënt).6 De productiemiddelen worden, met andere woorden, zo ingezet dat de behoeften optimaal worden bevredigd. Naast de allocatieve efficiëntie wordt er door economen ook gesproken van productieve en dynamische efficiëntie.7Dynamische efficiëntie ziet op de vermindering van het kwaliteitsbewustzijn en de prikkel tot innovatie. En bij productieve efficiëntie worden de producten tegen zo laag mogelijk kosten geproduceerd.8

Om deze begrippen beter te verduidelijken, verwijs ik naar een passage uit de memorie van toelichting gegeven bij de Mededingingswet waarin zowel de allocatieve als de dynamische efficiëntie te herkennen zijn:

Naast deze economische doelstellingen die aan het mededingingsrecht ten grondslag liggen, wordt het Europese mededingingsrecht ook in verband gebracht met de integratie van de Europese interne markt. Zeker binnen de Europese Unie geldt dat het mededingingsrecht ten dienste staat van de verwezenlijking van de Europese interne markt en de bevordering van handel tussen de lidstaten.10 Zo werd er door het Hof in het arrest Grundig/Consten overwogen dat een overeenkomst die de parallelle invoer tegenging en daardoor verschillende markten van elkaar scheidde in strijd was met de mededingingsregels.11

De functie van het mededingingsrecht om zorg te dragen voor efficiënt werkende markten is afkomstig uit mededingingstheorie. Het valt buiten het bestek van dit hoofdstuk om uitvoerig de verschillende mededingingstheorieën te behandelen.12 Toch is het nuttig om – als sluitstuk van deze paragraaf – een schets te geven van enkele belangrijke economische theorieën die aan het mededingingsrecht ten grondslag liggen. In de eerste plaats maakt dat duidelijk waarom het mededingingsrecht überhaupt bestaat en, in de tweede plaats, biedt het inzicht welke economische criteria bij toetsing aan het mededingingsrecht van belang zijn. In de volgende paragraaf staan enkele economische theorieën centraal die van invloed zijn (geweest) op het mededingingsrecht.