Rb. Limburg, 17-02-2023, nr. C/03/311743 / HA RK 22-293

[verzoekster] verzoekt op grond van artikel 474g lid 1 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (Rv) te bepalen dat en binnen welke termijn tot verkoop en overdracht van de aandelen kan worden overgegaan.

[verweerster] verzet zich tegen toewijzing van het verzoek. Zij stelt dat de koopovereenkomst ten aanzien van de aandelen tot stand is gekomen onder invloed van een geestelijke stoornis van [persoon 2] , dan wel dat er sprake is van misbruik van omstandigheden door (of namens) [verzoekster] bij de totstandkoming van de overeenkomst, dan wel dat [verweerster] gedwaald heeft bij de totstandkoming van de overeenkomst. Dit brengt mee dat de overeenkomst vernietigbaar is. [verweerster] is voornemens om de vernietiging van de overeenkomst in rechte in te roepen. Als de overeenkomst in een bodemprocedure vernietigd wordt, heeft [verzoekster] geen vordering (meer) op [verweerster] . Met het oog daarop is het op dit moment onvoldoende zeker dat [verzoekster] een vorderingsrecht heeft op [verweerster] en weegt het belang van [verweerster] bij afwijzing van het verzoek zwaarder dan het belang van [verzoekster] bij toewijzing. [verzoekster] maakt volgens [verweerster] daarom misbruik van haar bevoegdheid door reeds nu over te gaan tot verkoop en overdracht van de aandelen.

goede procesorde / artikel 21 Rv

Als meest verstrekkende verweer voert [verweerster] aan dat [verzoekster] relevante informatie voor de rechtbank heeft achtergehouden door in het verzoekschrift niet in te gaan op de – aan [verzoekster] bekende – verweren van [verweerster] die zien op de vernietigbaarheid van de overeenkomst. Ook heeft [verzoekster] het verzoekschrift laten betekenen aan een oud vestigingsadres van [verweerster] , terwijl zij volgens [verweerster] wist dat [verweerster] inmiddels was verhuisd en heeft zij de rechtbank niet bekendgemaakt dat [verweerster] wordt bijgestaan door

mr. Kampschreur. Hierdoor is [verweerster] pas zeer laat op de hoogte geraakt van de datum van de mondelinge behandeling van het verzoekschrift en is zij in haar verdedigingsbelangen geschaad. [verweerster] is daarom van mening dat de rechtbank wegens strijd met de goede procesorde en artikel 21 Rv daaraan het gevolg moet verbinden dat [verzoekster] niet-ontvankelijk is in haar verzoek, dan wel dat de rechtbank het verzoek om die reden afwijst.

De rechtbank overweegt als volgt. Uit artikel 21 Rv vloeit voor partijen de verplichting voort alle voor de beslissing van belang zijnde feiten volledig en naar waarheid aan te voeren. Wordt deze verplichting niet nageleefd, dan kan de rechter daaruit de gevolgtrekking maken die hij geraden acht. [verweerster] verwijt [verzoekster] dat zij aan de rechtbank niet heeft kenbaar gemaakt dat [verweerster] zich op het standpunt stelt dat de aandelenkoopovereenkomst vernietigbaar is. [verzoekster] stelt zich op het standpunt dat de materiële verweren van [verweerster] tegen de vordering geen plaats hebben in deze procedure, maar slechts via een executiegeschil ex artikel 438 Rv dan wel een bodemprocedure aan de orde kunnen worden gesteld. Hoewel dit standpunt, zoals hierna zal blijken, rechtens niet houdbaar is, is vanuit die invalshoek begrijpelijk dat [verzoekster] de materiële verweren van [verweerster] niet heeft genoemd. In dat licht bezien, levert de handelwijze van [verzoekster] naar het oordeel van de rechtbank geen schending op van artikel 21 Rv. [verzoekster] betwist voorts dat zij wist dat [verweerster] was verhuisd en stelt dat zij per abuis de betrokkenheid van mr. Kampschreur onvermeld heeft gelaten. Nu mr. Kampschreur reeds op 24 november 2022 bekend was met het verzoekschrift in concept, is de rechtbank van oordeel dat [verweerster] niet op onredelijke wijze belemmerd is in haar mogelijkheid om verweer te voeren.

executoriale kracht notariële akte

[verzoekster] beschikt over een executoriale titel in de vorm van de grosse van de notariële akte. Dit betekent dat [verzoekster] in beginsel het recht heeft om executiemaatregelen te treffen ter incassering van haar vordering (artikel 430 Rv). Aan de grosse van een authentieke akte komt slechts executoriale kracht toe met betrekking tot op het tijdstip van het verlijden van de akte reeds bestaande en in de akte omschreven vorderingen alsmede met betrekking tot toekomstige vorderingen die hun onmiddellijke grondslag vinden in een op het tijdstip van het verlijden van de akte reeds bestaande en in de akte omschreven rechtsverhouding (ECLI:NL:HR:1992:ZZC0646).

De rechtbank is van oordeel dat op grond van de notariële akte voldoende kan worden vastgesteld dat [verzoekster] een vordering heeft op [verweerster] en wat de hoogte is van die vordering. In deze akte is omschreven dat [verzoekster] € 1.500.000,-- uitleent aan [verweerster] en dat vanaf 2019 jaarlijks uiterlijk op 1 september een bedrag van € 300.000,-- afgelost dient te worden. Dit betekent dat is voldaan aan de eisen van artikel 156 lid 2 Rv in samenhang met artikel 430 lid 1 Rv en aan de notariële akte executoriale kracht toekomt.

beoordeling materiële verweren

[verzoekster] stelt zich op het standpunt dat voor beoordeling van de (materiële) verweren in deze – op artikel 474g Rv gebaseerde – procedure geen plaats is. Zij stelt dat [verweerster] daarvoor een bodemprocedure dient te entameren, dan wel een executiegeschil aanhangig dient te maken om executie te staken.

De rechtbank sluit zich aan bij het oordeel van het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden van 13 februari 2015 (ECLI:NL:GHARL:2015:1001) en oordeelt in navolging daarvan als volgt.

Artikel 474g Rv bepaalt dat aan de rechtbank kan worden verzocht te bepalen "dat en binnen welke termijn tot verkoop en overdracht van de in beslag genomen aandelen kan worden overgegaan". Uit die bewoordingen volgt niet dat de rechter zich bij de beoordeling van een zodanig verzoek heeft te beperken tot een toetsing aan uitsluitend formele voorschriften en dat materiële verweren slechts kunnen worden opgeworpen in een afzonderlijk te voeren executiegeschil als bedoeld in artikel 438 Rv. Uit proceseconomisch oogpunt verdient deze benadering de voorkeur, zodat de rechtbank de door [verweerster] gevoerde materiële verweren in haar beoordeling zal betrekken. De rechtbank komt daarbij geen discretionaire bevoegdheid toe het verzoek ex artikel 474g lid 1 Rv te weigeren. Nu [verzoekster] reeds in het bezit is van een executoriale titel, zal de rechtbank de gevraagde beschikking alleen kunnen weigeren op gronden, die ook in een procedure tot verzet tegen executie afdoende zouden zijn.

maatstaf bij executie op basis van notariële akte

De vraag is wat, bij verzet tegen de executie van een authentieke akte, het door de executierechter te hanteren toetsingskader is. Onder verwijzing naar het arrest van het hof Arnhem-Leeuwarden van 18 mei 2021 (ECLI:NL:GHARL:2021:4769), overweegt de rechtbank als volgt.

De rechtbank sluit voor de beoordeling van de executie op basis van een authentieke akte aan bij de executie op basis van een toewijzend vonnis waartegen nog een rechtsmiddel openstaat. Bij de executie op basis van een authentieke akte kan de geëxecuteerde immers aan de rechter nog voorleggen dat, zijns inziens, de onderliggende rechtsverhouding niet (meer) bestaat dan wel – zoals in deze zaak – vernietigd moet worden. De bij de beoordeling van de rechtmatigheid van de executie op basis van een authentieke akte te hanteren maatstaf luidt als volgt (ECLI:NL:HR:2019:2026).

Ten eerste dient de schuldeiser belang te hebben bij (het doorzetten van) de executie.

Ten tweede moeten de belangen van de executerende schuldeiser en de geëxecuteerde worden afgewogen in het licht van de omstandigheden van het geval. Het belang van de schuldeiser bij uitwinning moet zwaarder wegen dan dat van de schuldenaar bij het achterwege laten van de executie.

Ten derde weegt in belangrijke mate mee dat de wetgever aan de schuldeiser wiens vordering is gebaseerd op een authentieke akte het recht van executie heeft willen verlenen.

Ten vierde dient de kans van het slagen van een procedure waarin het bestaan van de vordering wordt bestreden in het executiegeding buiten beschouwing te blijven, tenzij sprake is van een kennelijke misslag van feitelijke of juridische aard.

Uitgangspunt is dus dat de executie op basis van een authentieke akte in beginsel uitvoerbaar is en dat afwijking daarvan slechts gerechtvaardigd is door omstandigheden die meebrengen dat het belang van de geëxecuteerde bij het behoud van de bestaande toestand, ondanks dit uitgangspunt, zwaarder weegt dan het belang van de executerende schuldeiser bij (het doorzetten van) de executie. De daarbij aan te voeren feiten hoeven geen nieuwe feiten en omstandigheden te zijn.

toepassing maatstaf

Het belang van [verzoekster] bij executie van de notariële akte is gelegen in het feit dat zij een aanzienlijke vordering heeft op [verweerster] die al geruime tijd onbetaald is gebleven. Door verkoop en overdracht van de aandelen kan zij (een deel van) deze vordering verhalen.

[verweerster] omschrijft haar belang bij het achterwege blijven van executie als volgt.

De koopovereenkomst is tot stand gekomen als gevolg van onrechtmatig handelen door [verzoekster] :

[verweerster] wil op bovenstaande gronden in een nog te entameren bodemprocedure een beroep doen op vernietiging van de koopovereenkomst. Aangezien een vernietigingsactie terugwerkende kracht heeft, stelt [verweerster] zich op het standpunt dat vanwege de mogelijkheid van vernietiging van de overeenkomst op dit moment onvoldoende duidelijk is dat [verzoekster] een vordering op [verweerster] heeft.

Toewijzing van het verzoek in deze procedure belemmert vernietigingsacties van de zijde van [verweerster] . Zij heeft er belang bij dat executie achterwege blijft totdat in een bodemprocedure is beslist over haar vordering tot vernietiging van de koopovereenkomst.

[verweerster] loopt een groot restitutierisico: aangezien [verzoekster] niet langer commercieel actief is als onderneming, bestaat de kans dat [verzoekster] niet in staat zal zijn de schade van een onterechte executie wegens vernietiging van de koopovereenkomst aan [verweerster] te vergoeden.

Daarnaast voert [verweerster] nog aan dat zij [verzoekster] een onvoorwaardelijke vervangende zekerheid heeft geboden in de vorm van een depotstorting van € 600.000,-- bij een notaris, in afwachting van de uitkomst van een door haar te entameren bodemprocedure. Onder die omstandigheden is de verhaalspositie van [verzoekster] gewaarborgd en heeft zij onvoldoende belang bij toewijzing van het verzoek.

Gelet op het uitgangspunt dat aan [verzoekster] bij notariële akte een recht van executie is verleend (r.o. 4.10.3.), is de rechtbank is van oordeel dat het belang van [verzoekster] bij executie zwaarder weegt dan het belang van [verweerster] bij het achterwege blijven daarvan.

Zoals hiervoor is overwogen, dient de kans van slagen van een procedure waarin het (voort)bestaan van de vordering wordt bestreden in het executiegeding buiten beschouwing te blijven, tenzij sprake is van een kennelijke misslag van feitelijke of juridische aard. De rechtbank vat het uitvoerige betoog van [verweerster] dat de koopovereenkomst vernietigbaar is en [verzoekster] niets van haar te vorderen heeft op grond van de notariële akte op als een beroep op een dergelijke misslag.

Van een kennelijke juridische of feitelijke misslag is sprake indien deze misslag evident, direct duidelijk en redelijkerwijs niet voor discussie vatbaar is. Voor een kennelijke misslag is in deze situatie nodig dat zo evident is dat de overeenkomst in bodemprocedure geen stand kan houden, dat daarover geen redelijke twijfel kan bestaan. De rechtbank is van oordeel dat daarvan in dit geval geen sprake is. Tegenover de – uitgebreid gemotiveerde – stellingen van [verweerster] met betrekking tot de geestelijke stoornis van [persoon 2] , het gestelde misbruik daarvan door [verzoekster] en de gestelde onjuiste voorstelling van zaken omtrent de waarde van de aandelen, staat het – eveneens uitgebreid gemotiveerde – verweer daartegen van [verzoekster] . Zonder nader onderzoek naar feiten en omstandigheden, waartoe deze procedure zich niet leent, kan niet geconcludeerd worden dat reeds op dit moment geen redelijke twijfel kan bestaan dat de overeenkomst in een bodemprocedure vernietigd zal worden.

Ook voor zover eventuele vernietigingsacties van [verweerster] in een nog te entameren bodemprocedure zouden worden belemmerd door de verkoop en overdracht van de aandelen, ziet de rechtbank daarin onvoldoende reden om het verzoek af te wijzen. [verweerster] heeft aangevoerd dat zij ten tijde van het sluiten van de overeenkomst meerdere andere rechtshandelingen van [persoon 2] ongedaan heeft gemaakt omdat deze zouden zijn verricht onder invloed van een geestelijke stoornis. Zij heeft dus sinds september 2018 ruim vier jaar de gelegenheid gehad om een bodemprocedure te starten en vernietiging van de koopovereenkomst te vorderen. Nu zij dat tot op heden heeft nagelaten, kan daarin thans geen (voldoende) belang gelegen zijn het verzoek af te wijzen.

[verweerster] heeft vervangende zekerheid aangeboden. [verzoekster] is van mening dat de door [verweerster] aangeboden vorm van zekerheid haar onvoldoende solide zekerheid biedt, met name in geval van een eventueel faillissement. De rechtbank is van oordeel dat het aanbod van [verweerster] , mede gelet op het gemotiveerde verweer van [verzoekster] , onvoldoende reële vervangende zekerheid biedt. Ook een eventueel door [verweerster] te lopen restitutierisico maakt, tegenover het sterke recht van [verzoekster] , niet dat het verzoek afgewezen moet worden. Daarbij komt dat [verweerster] onvoldoende heeft onderbouwd dat sprake is van een reëel restitutierisico.

conclusie

Het belang van [verweerster] bij het achterwege blijven van executie door verkoop en overdracht van haar aandelen is onvoldoende zwaarwegend om afwijking van het uitgangspunt dat executie op basis van de notariële akte uitvoerbaar is, te rechtvaardigen.

[verzoekster] heeft verder voldoende onderbouwd dat [verweerster] niet vrijwillig tot betaling van de vordering overgaat en dat aan de formele vereisten voor een rechtsgeldige beslaglegging op de aandelen is voldaan. Het verzoek tot verkoop en overdracht van de in beslag genomen aandelen is daarmee toewijsbaar.

Gelet op het hiervoor onder 4.16. overwogene en het feit dat de rechtbank een deurwaarder zal belasten met het toezicht op de executie, ziet de rechtbank geen aanleiding om de door [verweerster] verzochte voorwaarden – voor zover afwijkend van het verzoek van [verzoekster] – aan toewijzing van het verzoek te verbinden.

Het verzoek wordt toegewezen als hierna onder de beslissing vermeld.