2.2.2.4.1 De wil van de oprichter

Als de stichting eenmaal rechtspersoonlijkheid bezit, ‘bestaat’ zij. Vanaf dat tijdstip kan de stichting subject van vermogensrechten zijn.1 Toch is zij in menig opzicht een vreemde eend in de bijt van Boek 2 BW. Alle andere in Boek 2 BW geregelde rechtspersonen hebben uiteindelijke rechthebbenden tot hun vermogens. Bij de NV en de BV zijn dat de aandeelhouders en bij de vereniging de leden. Bij de stichting is geen rechthebbende aan te wijzen, de stichting staat op zichzelf.2 Een ander aspect waarin de stichting ten principale verschilt van de andere Boek 2-rechtspersonen is de positie van de oprichter ten aanzien van de statuten. Bij de overige rechtspersonen is de invloed van de oprichter op de statuten in beginsel beperkt. Het is immers de algemene vergadering (of een ander orgaan dat daartoe krachtens de wet of de statuten bevoegd is) dat bepaalt of de statuten worden gewijzigd. Bij de stichting is dit anders. Daar blijft de wil van de oprichter onbeperkt van belang.3 Het is de oprichter die bepaalt of statutenwijziging mogelijk is, in het bijzonder de wijziging van het doel. Dit komt omdat de stichting niet bestaat ten behoeve van aanwijsbare personen (aandeelhouders, leden), maar vermogensrechtelijk voor zichzelf.4 De reden van dat bestaan wordt door de oprichter vastgelegd bij de oprichting. Dan wordt immers bepaald waarvoor de stichting bestaat; dan wordt haar doel vastgelegd.5 Dat doel bestaat niet uit het belang van de oprichter of de bestuurders, hoewel het, in elk geval in Nederland, mogelijk is dat de oprichter de stichting opricht om zijn eigen belang te dienen. Maar als het belang van de oprichter verandert, blijft het doel van de stichting ongewijzigd. Omdat het doel van de stichting haar karakter bepaalt, legt de oprichter de grondslagen van de stichting vast voor haar gehele bestaansduur.6

Zie in dat verband ook Rechtbank Noord-Nederland die bij een verzoek tot wijziging van de statuten als volgt oordeelde:

Hieruit blijkt het belang van de wil van de oprichter. De wil van de oprichter is leidend en moet in de eerste plaats worden afgeleid uit de statutaire doelstelling8 en de overige grondregels van de stichting (te bespreken in 4.4.1.1.2). Het is niet voor niets dat het doel van een stichting slechts onder bijzondere omstandigheden kan worden gewijzigd, zelfs als de statuten de mogelijkheid tot wijziging bevatten.9

Ten aanzien van het leidend zijn van de wil van de oprichter past echter ook een belangrijke relativering. Zoals blijkt uit het hiervoor opgenomen citaat uit de uitspraak van Rechtbank Noord-Nederland, hoeft de rechter geen gedetailleerd onderzoek te doen naar de oorspronkelijke wil van de oprichter, maar volstaat een marginale toetsing.

De vraag die openstaat, is of de wil van de oprichter objectief of subjectief moet worden uitgelegd. Omdat de bedoeling van de oprichter haar weerslag vindt in de statuten, zal de wil van de oprichter moeten worden uitgelegd op dezelfde wijze als waarop statuten moeten worden uitgelegd. In het algemeen moeten statutaire bepalingen objectief worden uitgelegd.10 Omdat statuten in de regel objectief moeten worden uitgelegd, moet de wil van de oprichter daarom worden opgevat als zijn geobjectiveerde wil.11