2.1.11 De rechtszekerheid

Of een zaak na de verbinding een wezenlijk dan wel een onwezenlijk bestanddeel is, hangt van de omstandigheden van het geval af. Een inbouwkeuken die uit standaardonderdelen bestaat, is geen wezenlijk bestanddeel van het gebouw.1 De onderdelen zijn gemakkelijk los te maken en opnieuw te gebruiken op een andere plek. Daarentegen is een speciaal voor de ruimte ontworpen en gemaakte keuken, die met hoge kosten ingebouwd is wel een wezenlijk bestanddeel van het gebouw geworden.2 Hetzelfde geldt voor een sauna, een machine en een badkamerinrichting.3 Het is ondoenlijk om een algemene indeling te geven wanneer bestanddelen wezenlijk dan wel onwezenlijk zijn, omdat de feitelijke omstandigheden en de verkeersopvattingen bepalend zijn bij deze kwalificatie.

Het feit dat een zaak verschillende eigenaren kan hebben, kan problemen opleveren voor de rechtszekerheid, naast de continuïteitsgedachte, een ander belangrijk vereiste voor het zakenrecht. De rechtszekerheid brengt mee dat bijvoorbeeld een koper van een zaak ervan uit moet kunnen gaan dat hij na de overdracht eigenaar wordt van de gehele zaak en niet alleen van de wezenlijke bestanddelen. De hoofdregel luidt dan ook dat de beschikkingshandelingen in beginsel gelden voor de gehele zaak. Zo wordt de gehele zaak, inclusief haar eventuele onwezenlijke bestanddelen, bezwaard met een zekerheidsrecht. Een koopovereenkomst heeft bijvoorbeeld betrekking op de gehele eenheidszaak, dus ook op de onwezenlijke bestanddelen.4 Dit is alleen anders als de onwezenlijke bestanddelen niet toebehoren aan de vervreemder.

Krijgt een koper dan rechtsbescherming? Indien A een auto koopt van B, dan verwacht hij eigenaar te worden van de gehele auto, inclusief de motor, de banden en de radio. Maar wat als de motor van de auto toebehoort aan C? De rechtsbescherming van de verkrijger van een roerende (bewegliche) zaak wordt ingevuld door de §932 e.v. BGB.5 Daarin is opgenomen dat de verkrijger van een zaak te goeder trouw moet zijn.6 Deze regels stellen dat de koper het eigendomsrecht van de gehele auto (inclusief de motor) verkrijgt, als is voldaan aan de maatstaven van §932 e.v. BGB.7 De koper is in ieder geval niet te goeder trouw wanneer hij weet dat het onwezenlijke bestanddeel niet van de verkoper is of wanneer hij door grote onachtzaamheid (grober Fahrlässigkeit) niet weet dat de motor niet toebehoort aan de verkoper.8 Toegepast op de casus betekent §932 BGB voor koper A dat hij de eigendom van de gehele auto verkrijgt, als hij niet wist of niet behoorde te weten dat de motor van C was. De paragrafen over derdenbescherming bij roerende zaken zijn ook van toepassing wanneer een zaak een onwezenlijk bestanddeel van een onroerende zaak is. Het onwezenlijke bestanddeel is immers te beschouwen als een zelfstandige zaak.