10.3 Het voorstel van Engelen c.s.

Op 28 augustus 2008 is door Engelen, Vording en Van Weeghel een voorstel gedaan dat beoogt om de uitholling van de belastinggrondslag door middle van de aftrek van rente tegen te gaan en het vestigingsklimaat te verbeteren.1 Het plan introduceert twee nieuwe aftrekbeperkingen van de rente. In de eerste plaats wordt voorgesteld om de groepsrente te defiscaliseren. De rente op een lening van een verbonden lichaam is dan niet langer aftrekbaar. Daar staat tegenover dat de rente die is ontvangen van een verbonden lichaam niet meer wordt belast.2 In de tweede plaats suggereren Engelen c.s. om renten en kosten ter zake van schulden die verband houden met een deelneming in een verbonden lichaam bij het bepalen van de winst buiten aanmerking te laten. Of sprake is van een dergelijk verband wordt vastgesteld aan de hand van een forfaitaire methode. Daarbij wordt het eigen vermogen van de belastingplichtige zoveel mogelijk toegerekend aan de deelnemingen in een verbonden lichaam. Hieruit volgt dat de deelnemingen in verbonden lichamen slechts geacht worden met vreemd vermogen te zijn gefinancierd, indien en voor zover de schulden de overige bezittingen van de belastingplichtige overtreffen (volgens de terminologie van het voorgestelde art. 13a is dan sprake van een tekort aan eigen vermogen). De budgettaire opbrengst van deze maatregelen wordt ingezet om de dividendbelasting af te schaffen en het tarief van de vennootschapsbelasting te verlagen naar 20%. Daarnaast wordt de deelnemingsvrijstelling versoepeld. In deze paragraaf wordt de beperking van de aftrek van de rente terzake van schulden die verband houden met een deelneming in een verbonden lichaam beoordeeld.

Engelen c.s. constateren dat het huidige systeem tot ongelijkheid leidt tussen bedrijven die internationaal actief zijn en bedrijven die voornamelijk in Nederland hun activiteiten ontplooien. Deze laatste categorie heeft namelijk nauwelijks mogelijkheden de belastingpositie te optimaliseren, terwijl de eerste categorie, mede als gevolg van het Bosal-arrest, nauwelijks nog beperkingen ondervindt.3 Om deze reden stellen zij voor om derdenrente die verband houdt met een deelneming in een verbonden lichaam niet langer in aftrek toe te laten.4

Wordt de ongelijkheid tussen het binnenlandse en het internationale bedrijfsleven hiermee volledig weggenomen? Een internationaal opererend bedrijf kan zijn Nederlandse activiteiten in het voorstel van Engelen c.s. voor 100% financieren met extern vreemd vermogen zonder te worden geconfronteerd met de aftrekbeperking van artikel 13a. Een onderneming die alleen in Nederland actief is, heeft deze mogelijkheid niet: er is immers geen financiële instelling te vinden die een dergelijk bedrijf volledig met vreemd vermogen zal willen financieren.

Ter illustratie moge het volgende voorbeeld dienen. Daarin is de moedervennootschap in Nederland gevestigd en de dochtervennootschap daarbuiten. Hun balansen luiden als volgt:

De moedervennootschap heeft in dit voorbeeld geen tekort aan eigen vermogen omdat het eigen vermogen gelijk is aan de boekwaarde van de deelneming in de dochter. De moedervennootschap kan haar overige activa dus volledig met vreemd vermogen financieren zonder te worden geconfronteerd met een aftrekbeperking van de rente. Een nationaal opererend bedrijf dat dezelfde overige activa bezit maar geen dochtervennootschap heeft, zal zijn bezittingen echter niet volledig met vreemd vermogen kunnen financieren. Deze onevenwichtigheid is het gevolg van het feit dat het eigen vermogen in het voorgestelde art. 13a volledig aan de deelneming in de dochter mag worden toegerekend.

De volgende bedenking tegen het voorstel van Engelen c.s. is de ongelijkheid die wordt gecreëerd tussen een buitenlandse dochteronderneming en een vaste inrichting. Bij de berekening van het tekort aan eigen vermogen komt de boekwaarde van een deelneming namelijk wel in mindering op het eigen vermogen terwijl het eigen vermogen dat toerekenbaar is aan een vaste inrichting daarvan niet hoeft te worden afgetrokken.

Dit bezwaar kan worden toegelicht aan de hand van het volgende voorbeeld. Daarin heeft een Nederlandse moedervennootschap twee buitenlandse dochtervennootschappen. Hun balansen luiden als volgt:

De moedervennootschap heeft een tekort aan eigen vermogen van 150 (namelijk het eigen vermogen van 250 verminderd met de boekwaarde van de dochtervennootschappen van 150 respectievelijk 250). Wordt de onderneming van dochtervennootschap 1 gedreven in de vorm van een vaste inrichting dan zien de balansen van de moedervennootschap en dochtervennootschap 2 er als volgt uit:

De moedervennootschap heeft nu geen tekort aan eigen vermogen. Het eigen vermogen dat toerekenbaar is aan de vaste inrichting (van 150) blijft immers buiten aanmerking bij de berekening van het tekort.5

In de inleiding is aan een aftrekbeperking de eis gesteld dat zij betrekking moet hebben op de rente op de schulden waarmee ondernemingsactiviteiten zijn gefinancierd van andere groepsvennootschappen. Als gevolg van de hierboven gesignaleerde bezwaren voldoet het voorstel van Engelen c.s. naar mijn mening niet aan dit criterium.