2. Rechtssociologie

Sociologie en rechtswetenschap zijn geen volledig van elkaar geschieden gebieden. Sterker nog: tussen beide ‘werelden’ is wederzijdse communicatie aanwezig en noodzakelijk.1 Recht heeft een sociale functie en rechtsregels dienen derhalve (mede) uit sociologisch perspectief te worden beschouwd en onderzocht. Recht is een factor die het gedrag beïnvloedt. Wij betreden hier het terrein van de rechtssociologie, als bijzonder onderdeel van de (traditionele) sociologie.2 Dikwijls wordt dit terrein ongemerkt en onbewust betreden. De maatschappelijke dimensie van het recht is immers alomtegenwoordig.3

De rechtssociologie is, als zelfstandige discipline, jonger dan de sociologie, waaraan zij ontsproten is.4 In zekere zin kan hier een parallel met de ‘geboorte’ van de kavelruil uit de moederschoot ruilverkaveling worden ontwaard. De rechtssociologische ontwikkeling startte in de oudheid, bij Aristoteles, 5 terwijl Montesquieu6 als belangrijkste exponent van de beoefening van de rechtssociologie in de ‘moderne’ tijd heeft te gelden.7

Binnen de rechtssociologie zijn diverse richtingen te onderscheiden, waarbij een (enigszins grove) onderverdeling in het kritisch rationalisme en andere richtingen, zoals het logisch positivisme en het symbolisch interactionisme mogelijk is.8 Het kritisch rationalisme is gestoeld op de idee dat er geen fundering van kennis mogelijk is. Alle kennis is feilbaar.9 Feiten zijn geen feiten. Kennis en normen dienen derhalve op rationele wijze, met inachtneming van de feilbaarheidsnotie, te worden bestudeerd. Deze benadering geldt als de heersende leer binnen de rechtssociologie en zal derhalve ook het uitgangspunt vormen voor het te verrichten onderzoek naar de (rechts) sociologische dimensie van landinrichting en kavelruil. Ook de kennis op het gebied van landinrichting en kavelruil is immers feilbaar, zo hebben de diverse (civielrechtelijke en fiscale) koerswijzigingen op kavelruilgebied in mijn opinie wel bewezen.10