RvS, 12-02-2026, nr. BRS.25.000423

De voor deze uitspraak belangrijkste overwegingen uit het arrest Adrar en het wettelijk kader zijn opgenomen in de bijlage die deel uitmaakt van deze uitspraak. De Afdeling zal in de beoordeling van het hoger beroep nationaalrechtelijke terminologie gebruiken en verwijzen naar de overwegingen van het Hof waar zij zich op baseert.

De Afdeling zal onder 6 tot en met 6.2 eerst kort weergeven wat het Hof heeft overwogen in het arrest Adrar.

Daarna legt zij onder 7 tot en met 7.7 van deze uitspraak uit welke gevolgen het arrest Adrar heeft voor de beoordeling van het vereiste van zicht op uitzetting binnen een redelijke termijn door de minister en de motivering daarvan in de maatregel van bewaring met het oog op uitzetting op grond van artikel 59, eerste lid, aanhef en onder a, van de Vw 2000.

Vervolgens legt zij onder 8 tot en met 10 uit dat het oordeel van het Hof gevolgen heeft voor de toetsing door de nationale rechter van de in artikel 15 van de Terugkeerrichtlijn bedoelde bewaring, naar nationaal recht omgezet in artikel 59, eerste lid, aanhef en onder a, van de Vw 2000. De bewaringsrechter moet binnen het kader van zicht op uitzetting ook ambtshalve toetsen of het beginsel van non-refoulement zich niet tegen de uitzetting van een vreemdeling verzet op grond van artikel 5, in samenhang gelezen met artikel 15, vierde lid, van de Terugkeerrichtlijn.

Onder 11 tot en met 13.1 legt de Afdeling uit hoe de bewaringsrechter om moet gaan met een terugkeerbesluit dat een vereiste is voor het opleggen van een maatregel van bewaring met het oog op uitzetting.

Tot slot zal de Afdeling onder 14 tot en met 14.2 uiteenzetten welke gevolgen het arrest Adrar heeft voor de beoordeling en de werkwijze in hoger beroep.

Hierna, onder 15 tot en met 15.3, volgt een individuele beoordeling van het hoger beroep in deze zaak.

Het Hof heeft in de punten 53 tot en met 76 van het arrest Adrar onder meer het volgende overwogen. Op grond van artikel 15, eerste lid, van de Terugkeerrichtlijn kan een derdelander tegen wie een terugkeerprocedure loopt, in bewaring gehouden worden om zijn terugkeer voor te bereiden en/of om de uitzettingsprocedure uit te voeren. Overeenkomstig artikel 15, vierde lid, van de Terugkeerrichtlijn moet de rechter erop toezien dat op het tijdstip waarop de rechtmatigheid van de bewaring door hem wordt beoordeeld een werkelijk vooruitzicht bestaat dat de uitzetting kan slagen en ‘juridische overwegingen’ zich daar niet tegen verzetten. Een van die ‘juridische overwegingen’ die het zicht op uitzetting binnen een redelijke termijn kunnen belemmeren, is artikel 5 van de Terugkeerrichtlijn, dat de bevoegde nationale autoriteit met name verplicht om in alle stadia van de terugkeerprocedure het beginsel van non-refoulement te eerbiedigen, dat als grondrecht is gewaarborgd in artikel 18 van het EU Handvest, gelezen in samenhang met artikel 33 van het Vluchtelingenverdrag, en daarnaast in artikel 19, tweede lid, van het EU Handvest. Uit artikel 19, tweede lid, in samenhang gelezen met artikel 4 van het EU Handvest volgt in absolute bewoordingen dat een lidstaat een vreemdeling niet mag verwijderen, uitzetten of uitleveren wanneer er zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat hij in het land van bestemming een reëel risico zal lopen op behandelingen die door deze artikelen verboden zijn.

De nationale rechter die de rechtmatigheid moet beoordelen van een bewaringsmaatregel met het oog op de uitzetting van een vreemdeling, moet daarom beoordelen of er zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat de betrokken vreemdeling in het land van bestemming een reëel risico zal lopen op de door artikel 4 en artikel 19, tweede lid, van het EU Handvest verboden behandelingen.

Indien de bewaringsrechter op basis van zijn beoordeling tot de conclusie komt dat het beginsel van non-refoulement zich verzet tegen de uitzetting, ontbreekt het vereiste zicht op uitzetting en is hij overeenkomstig artikel 15, tweede lid, vierde alinea, en vierde lid, van de Terugkeerrichtlijn verplicht de betrokken vreemdeling onmiddellijk in vrijheid te stellen.

Het Hof heeft in de punten 65 en 66 van het arrest Adrar overwogen dat de bevoegde nationale autoriteit, voordat zij een betrokken derdelander in bewaring stelt of voordat zij besluit de duur van de bewaring te verlengen, moet nagaan of het beginsel van non-refoulement zich niet tegen zijn uitzetting verzet. Daarvoor moet deze derdelander de mogelijkheid worden geboden om zich op dat beginsel te beroepen. Naar het Hof in de punten 74 en 75 heeft overwogen, mag niet worden verlangd dat hij of zij een aanvraag voor een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd indient om de volledige eerbiediging van het beginsel van non-refoulement tot gelding te laten komen op grond van artikel 5 van de Terugkeerrichtlijn, in samenhang gelezen met artikel 19, tweede lid, van het EU Handvest.

Naar nationaal recht wordt een vreemdeling gehoord voordat hij of zij in bewaring wordt gesteld (artikel 5.2, eerste lid, van het Vb 2000). Het recht om te worden gehoord maakt volgens het arrest van het Hof van 18 december 2008, Sopropé, ECLI:EU:C:2008:746, punten 36 en 37, integraal deel uit van het beginsel van de eerbiediging van de rechten van de verdediging. Het Hof heeft verder in het arrest van 5 november 2014, Mukarubega, ECLI:EU:C:2014:2336, punten 47 en 48, overwogen dat het horen tot doel heeft de bevoegde autoriteit in staat te stellen naar behoren rekening te houden met alle relevante elementen en met de nodige aandacht kennis te nemen van de opmerkingen van de betrokkene door alle relevante gegevens van het geval zorgvuldig en onpartijdig te onderzoeken.

Met het horen van een vreemdeling kan de minister onderzoeken of zij een besluit tot het opleggen van bewaring kan nemen en kan zij dat besluit zorgvuldig voorbereiden. Om te voldoen aan wat het Hof in het arrest Adrar in de punten 65 en 66 heeft overwogen, moet de minister een vreemdeling daarom in het gehoor voorafgaand aan de bewaring actief concrete vragen stellen om binnen het kader van het zicht op uitzetting binnen een redelijke termijn te onderzoeken en te kunnen beoordelen of het beginsel van non-refoulement zich tegen zijn of haar uitzetting verzet.

Het resultaat van dit onderzoek en van de zorgvuldige voorbereiding moet blijken uit de motivering van het besluit tot bewaring, gelet op het vereiste dat de inbewaringstelling schriftelijk wordt gelast met opgave van de feitelijke en juridische gronden op grond van artikel 15, tweede lid, van de Terugkeerrichtlijn. Alleen dan eerbiedigt de minister kenbaar het beginsel van non-refoulement bij de tenuitvoerlegging van de Terugkeerrichtlijn en kan de rechter die motivering in zijn beoordeling betrekken wanneer hij binnen het kader van zicht op uitzetting ambtshalve toetst of het beginsel van non-refoulement zich tegen de uitzetting van de betrokken vreemdeling verzet.

Als naar aanleiding van de door de minister gestelde vragen in het gehoor voorafgaand aan de bewaring, de verklaringen van een vreemdeling geen grond bieden voor het oordeel dat hij of zij zich beroept op het beginsel van non-refoulement, kan de minister hem of haar in bewaring stellen op grond van artikel 59, eerste lid, aanhef en onder a, van de Vw 2000. De minister mag in dat geval in de maatregel in het kader van het zicht op uitzetting volstaan met de motivering dat niet is gebleken dat het beginsel van non-refoulement zich tegen de uitzetting verzet.

Uit de uitspraak van de Afdeling van 3 december 2014, ECLI:NL:RVS:2014:4533, onder 2.1, volgt dat, wanneer een vreemdeling verklaart dat hij of zij bij terugkeer gevaar loopt, dit niet anders kan worden opgevat dan als een verzoek om internationale bescherming als bedoeld in artikel 2, aanhef en onder b, van de Procedurerichtlijn.

Over deze situatie heeft de minister zich in haar nadere schriftelijke inlichtingen op het standpunt gesteld dat een vreemdeling allereerst een termijn gegund zal worden om te bezien of hij of zij dit verzoek via een aanvraag om een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd wil toelichten. Gedurende deze termijn zal nog niet aan terugkeer gewerkt worden en de maatregel zal gelet op de beschermingswens dan ook in eerste instantie op grond van artikel 59b, eerste lid, van de Vw 2000 opgelegd worden, aldus de minister. Zolang een vreemdeling als verzoeker wordt beschouwd, heeft hij of zij namelijk rechtmatig verblijf. De minister zal de bewaring op grond van artikel 59b, eerste lid, van de Vw 2000 moeten opheffen als een vreemdeling heeft besloten om geen aanvraag in te dienen om hem of haar een verblijfsvergunning asiel voor bepaalde tijd te verlenen.

Als een vreemdeling eerder een asielprocedure heeft doorlopen en de minister besluit om deze vreemdeling op grond van artikel 59, eerste lid, aanhef en onder a, van de Vw 2000 in bewaring te stellen, zal zij in de maatregel van bewaring vooral moeten motiveren dat en waarom zij van oordeel is dat wat een vreemdeling tijdens het gehoor voorafgaand aan de inbewaringstelling heeft aangevoerd geen gewijzigde omstandigheden of nieuwe elementen zijn, zodat er geen zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat een vreemdeling in zijn of haar land van bestemming een reëel risico zal lopen op een behandeling verboden door artikel 4 en artikel 19, tweede lid, van het EU Handvest.

In het geval dat een vreemdeling eerder een asielprocedure heeft doorlopen, is de minister als bestuursorgaan op grond van artikel 8:42 van de Awb bovendien verplicht om in het dossier over de bewaring de op de zaak betrekking hebbende stukken over de eerdere asielprocedure van deze vreemdeling te voegen. Dat stelt de bewaringsrechter in staat om binnen het kader van zicht op uitzetting, zo nodig ambtshalve, te toetsen of het beginsel van non-refoulement zich tegen de uitzetting van de betrokken vreemdeling verzet.

Als een vreemdeling niet eerder een asielprocedure heeft doorlopen, en de minister na het in artikel 5.2 van het Vb 2000 bedoelde gehoor waarin een vreemdeling zijn of haar vrees heeft geuit voor terugkeer naar het land van bestemming, besluit om gelijktijdig een separaat terugkeerbesluit te nemen en deze vreemdeling op grond van artikel 59, eerste lid, aanhef en onder a, van de Vw 2000 in bewaring te stellen, dan zal zij zowel in het terugkeerbesluit als in de maatregel van bewaring moeten motiveren waarom zij van oordeel is dat wat een vreemdeling heeft aangevoerd geen zwaarwegende en op feiten berustende gronden zijn om aan te nemen dat een vreemdeling in zijn of haar land van bestemming een reëel risico zal lopen op een behandeling verboden door artikel 4 en artikel 19, tweede lid, van het EU Handvest.

Uit het arrest Adrar zoals weergegeven onder 6 tot en met 6.2 van deze uitspraak, in samenhang gelezen met de in deze overweging aangehaalde rechtspraak van de Afdeling, vloeit voort dat de bewaringsrechter naar nationaal recht binnen het kader van het zicht op uitzetting binnen een redelijke termijn ambtshalve moet toetsen of het beginsel van non-refoulement zich tegen de uitzetting verzet. Uit de uitspraak van de Afdeling van 26 juli 2023, ECLI:NL:RVS:2023:2829, onder 4 tot en met 7.2, volgt namelijk dat de rechtbank verplicht is om de vereisten voor een rechtmatige bewaring ambtshalve te toetsen. Zicht op uitzetting is een dergelijk vereiste dat direct leidt tot onrechtmatigheid van de bewaring als er niet aan wordt voldaan. Zie de uitspraak van de Afdeling van 28 augustus 2023, ECLI:NL:RVS:2023:3265, onder 2.1.

Uit punt 72 van het arrest Adrar volgt dat de ernst van de inmenging in het recht op vrijheid door een bewaringsmaatregel en het recht op effectieve rechtsbescherming de rechter tot een actieve houding verplichten. De rechter die langs deze weg een dergelijk vereiste als zicht op uitzetting ambtshalve aan de orde stelt, zal elk van de partijen moeten uitnodigen om hun mening over dit vereiste kenbaar te maken overeenkomstig het beginsel van hoor en wederhoor.

Als een vreemdeling eerder een asielprocedure heeft doorlopen, moet de bewaringsrechter nagaan of er sprake is van gewijzigde omstandigheden of nieuwe elementen in wat een vreemdeling in het gehoor voorafgaand aan de inbewaringstelling heeft aangevoerd. De ambtshalve toets leidt er ook toe dat een vreemdeling in beroep alsnog nieuwe feiten en omstandigheden kan aanvoeren of nieuwe stukken kan overleggen, ook al heeft hij of zij deze feiten en omstandigheden en deze stukken niet in het gehoor voorafgaand aan de bewaring aangevoerd of overgelegd. Zie punt 71 van het arrest Adrar. Natuurlijk moet de minister dan wel in staat worden gesteld om te reageren op de door een vreemdeling in beroep aangevoerde feiten en omstandigheden en overgelegde stukken.

De Afdeling benadrukt dat het voldoen aan het vereiste voor een rechtmatige bewaring dat er zicht op uitzetting bestaat, naar nationaal recht een kwestie van openbare orde is. Om die reden rust op de bewaringsrechter de verplichting om ambtshalve aan dat vereiste te toetsen. Dat is anders wanneer de rechter in een procedure over een terugkeerbesluit moet beoordelen of het beginsel van non-refoulement is geëerbiedigd. Zie de uitspraak van de Afdeling van 2 september 2025, ECLI:NL:RVS:2025:4178, onder 13.6, naar aanleiding van het arrest Ararat. Dit verschil in toetsing vloeit voort uit het feit dat een maatregel van bewaring, anders dan een terugkeerbesluit, een ernstige inmenging is in het recht op vrijheid van een vreemdeling en dus een vergaande dwangmaatregel in de terugkeerprocedure is. Zie de uitspraak van de Afdeling van 26 juli 2023, ECLI:NL:RVS:2023:2829, onder 5.2. Om die reden moet de bewaringsrechter, indien hij tot de conclusie komt dat het beginsel van

non-refoulement zich verzet tegen de uitzetting en daarmee het vereiste zicht op uitzetting ontbreekt, de betrokken vreemdeling onmiddellijk in vrijheid stellen overeenkomstig artikel 15, tweede lid, vierde alinea, en vierde lid, van de Terugkeerrichtlijn. Zie het arrest Adrar, punt 74.

De bewaringsrechter zal in zijn uitspraak vervolgens ook moeten opnemen welke al dan niet voorlopige gevolgen hij aan de belemmering van het zicht op uitzetting verbindt overeenkomstig artikel 9 van de Terugkeerrichtlijn.

Dit betekent naar nationaal recht dat hij op grond van artikel 8:72, vierde lid, van de Awb kan bepalen dat de minister de betrokken vreemdeling uitstel van verwijdering zal moeten verlenen en dat hij bepaalt wanneer en onder welke voorwaarden of omstandigheden de belemmering ophoudt te bestaan.

Bij een gelijktijdig of nagenoeg gelijktijdig ingesteld beroep tegen een separaat terugkeerbesluit, kan de bewaringsrechter deze bevoegdheden alleen aanwenden als de rechtbank in dat beroep het separate terugkeerbesluit niet vernietigt, of wel vernietigt maar de rechtsgevolgen in stand laat.

De verhouding tussen het recht om gehoord te worden door de rechtbank, het absolute verbod op refoulement en de verplichting om de bewaring zo kort mogelijk te laten duren

Over de rol van de rechter in een bewaringsprocedure overweegt de Afdeling verder dat het in de praktijk regelmatig voorkomt dat de minister het voornemen heeft een vreemdeling tijdens het beroep tegen de maatregel van bewaring of tijdens het hoger beroep tegen de uitspraak van de rechtbank over deze maatregel uit te zetten.

Omdat tijdens dat beroep of hoger beroep op grond van het arrest Adrar nu ook moet worden getoetst of het beginsel van non-refoulement zich ertegen verzet dat de minister gebruikmaakt van haar bevoegdheid om een vreemdeling uit te zetten, heeft dat arrest ook gevolgen voor de voorheen vaste rechtspraak over het recht van een vreemdeling om te worden gehoord op een door hem of haar ingesteld beroep tegen een maatregel van bewaring.

Dat recht kan onder omstandigheden worden beperkt, bijvoorbeeld in het geval dat de uitzetting van deze vreemdeling voor of op de dag van de hoorzitting bij de rechtbank is gepland. Zie de uitspraak van de Afdeling van 15 januari 2025, ECLI:NL:RVS:2025:86, en van 25 juli 2025, ECLI:NL:RVS:2025:3939. In deze uitspraken heeft de Afdeling voor de afweging of het recht om te worden gehoord kan worden beperkt, gewezen op twee arresten van het Hof, die over verschillende algemene regels gaan. Op grond van het arrest van 22 juni 2021, Ordre des barreaux francophones et germanophone e.a., ECLI:EU:C:2021:505, punten 66 tot en met 71, is de minister verplicht om de duur van de bewaring zo kort mogelijk houden en op grond van het arrest van 8 november 2022, C, B en X, ECLI:EU:C:2022:858, punten 72 en 88, vormt elke bewaring een ernstige inmenging in het recht op vrijheid, waardoor de rechtsbescherming van een vreemdeling van hoog niveau moet zijn. Het belang van deze laatste algemene regel wordt door het Hof in het arrest Adrar in wezen benadrukt door voor recht te verklaren dat de artikelen 5 en 15 van de Terugkeerrichtlijn, gelezen in samenhang met de artikelen 6, 19, tweede lid, en 47 van het EU Handvest, zo moeten worden uitgelegd dat een nationale rechter die de rechtmatigheid moet beoordelen van een inbewaringstelling van een illegaal verblijvende onderdaan van een derde land met het oog op diens uitzetting binnen het kader van zicht op uitzetting, zo nodig ambtshalve, moet nagaan of het beginsel van non-refoulement zich tegen de uitzetting verzet.

Gelet op de verplichting om een vreemdeling in bewaring in een daartegen ingesteld beroep te horen en de termijn waarbinnen dat horen moet plaatsvinden, mag een vreemdeling ook nog voor het eerst op de zitting bij de rechtbank concrete beroepsgronden tegen de bewaring aanvoeren en toelichten. Zie de uitspraak van de Afdeling van 24 januari 2014, ECLI:NL:RVS:2014:206, onder 3.2.2. De rechtbank moet immers de rechtmatigheid van het besluit tot opleggen van de bewaring toetsen naar de feiten zoals die zich voordoen en het recht dat geldt ten tijde van de toetsing. Vergelijk de uitspraak van de Afdeling van 23 februari 2006 in zaak nr. 200600509/1, onder 2.2.

Op grond van het vorenstaande komt de Afdeling tot het oordeel dat, als een vreemdeling heeft aangevoerd dat het beginsel van

non-refoulement zich tegen zijn of haar uitzetting verzet, de minister deze vreemdeling pas na de uitspraak van de rechtbank op het beroep tegen de maatregel van bewaring mag uitzetten, als de rechter tot de conclusie is gekomen dat er geen risico op refoulement dreigt. In deze situatie heeft het recht om te worden gehoord voorrang op de regel de duur van de bewaring zo kort mogelijk te houden, gegeven dat het beginsel van non-refoulement een absoluut karakter heeft. Zie de arresten Adrar, punt 61, en Ararat, punten 36 en 49.

De wijze waarop de bewaringsrechter de maatregel van bewaring beoordeelt op de eerbiediging van het beginsel van non-refoulement

Als de minister zijn standpunt in de maatregel van bewaring dat het beginsel van non-refoulement zich niet tegen de uitzetting van een vreemdeling verzet, niet of niet deugdelijk heeft gemotiveerd, moet de rechtbank het beroep tegen de maatregel van bewaring gegrond verklaren en de bewaring opheffen. Omdat zicht op uitzetting een onder punt 77 van het arrest van het Hof van 8 november 2022, C, B en X, ECLI:EU:C:2022:858, bedoelde algemene en abstracte regel is, vereist voor de rechtmatigheid van een maatregel van bewaring, moet een vreemdeling volgens punt 79 van dat arrest onmiddellijk worden vrijgelaten. Zie hierover de uitspraak van de Afdeling van 26 juli 2023, ECLI:NL:RVS:2023:2829, onder 5.2 en 6.

Het Hof overweegt in punt 42 van het arrest Adrar dat het arrest geen betrekking heeft op de rechtmatigheid van een terugkeerbesluit, maar alleen op de rechtmatigheid van een maatregel van bewaring met het oog op uitzetting. Dat neemt niet weg dat een terugkeerbesluit en de maatregel van bewaring nauw samenhangen. Zoals de Afdeling eerder heeft overwogen mag een maatregel van bewaring met het oog op uitzetting van een vreemdeling uitsluitend worden opgelegd indien de minister voorafgaand aan of gelijktijdig met die maatregel een terugkeerbesluit heeft genomen. Zie de uitspraak van 21 maart 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BP9280, onder 2.1.4. Het terugkeerbesluit is dus een vereiste voor het opleggen van een maatregel van bewaring met het oog op uitzetting.

De bewaringsrechter moet daarom controleren of voorafgaand aan dan wel gelijktijdig met de maatregel van bewaring een terugkeerbesluit is genomen. Er moet een besluit zijn dat als terugkeerbesluit is aan te merken en waarop de bewaring kan worden gebaseerd. Zoals de Afdeling, onder verwijzing naar haar uitspraak van 2 juni 2021, ECLI:NL:RVS:2021:1155, heeft overwogen in de uitspraak van 21 augustus 2023, ECLI:NL:RVS:2023:3187, komt deze toets erop neer dat de rechter controleert of het besluit voldoet aan de specifieke vereisten die aan een terugkeerbesluit worden gesteld, maar ook aan de algemene vereisten die aan elk besluit worden gesteld.

Uit vaste rechtspraak van de Afdeling, waaronder de uitspraak van 26 juli 2023, ECLI:NL:RVS:2023:2829, onder 5, volgt echter ook dat ambtshalve toetsing of beoordeling er niet toe mag leiden dat de rechter buiten de grenzen van het geding treedt. Zo'n situatie doet zich voor als de rechter de rechtmatigheid van een ander besluit toetst of beoordeelt dan van het besluit waartegen beroep is ingesteld. Dat betekent ook na het arrest Adrar nog altijd dat de bewaringsrechter niet mag oordelen over de rechtmatigheid van een terugkeerbesluit. Ook niet door te beoordelen of bij de vaststelling van het terugkeerbesluit voldoende rekening is gehouden met artikel 5 van de Terugkeerrichtlijn. Artikel 5 van de Terugkeerrichtlijn gaat niet over de specifieke vereisten om een besluit aan te kunnen merken als een terugkeerbesluit. Zie de uitspraak van de Afdeling van 12 december 2023, ECLI:NL:RVS:2023:4578, onder 3.1.

In de uitspraak van 17 april 2013, ECLI:NL:RVS:2013:BZ8388, heeft de Afdeling — in de situatie van een aan de betrokken vreemdeling opgelegde maatregel van bewaring en het over hem genomen separate terugkeerbesluit — onderzocht of de noodzaak om aparte procedures te voeren in strijd is met het in artikel 6 van het EU Handvest gewaarborgde recht op een doeltreffende voorziening in rechte tegen vrijheidsontnemende maatregelen. Zij is in die uitspraak tot de conclusie gekomen dat artikel 6 van het EU Handvest vergt dat de rechtbank gelijktijdig of nagenoeg gelijktijdig ingestelde beroepen tegen een separaat terugkeerbesluit en een maatregel van bewaring gelijktijdig behandelt, ook indien de desbetreffende vreemdeling daar niet uitdrukkelijk om heeft verzocht.

De Afdeling benadrukt dat het belang van deze vaste rechtspraak onverminderd blijft bestaan, ook omdat met deze werkwijze wordt voorkomen dat de rechtbank in de beroepen tegen het separate terugkeerbesluit en de maatregel van bewaring verschillend oordeelt over wat een vreemdeling heeft aangevoerd om te betogen dat het beginsel van non-refoulement zich tegen zijn of haar uitzetting verzet.

Indien de minister voor het beginsel van non-refoulement het separate terugkeerbesluit niet of niet deugdelijk heeft gemotiveerd, moet de rechtbank in de regel een tegen dit besluit ingesteld beroep gegrond verklaren als de betrokken vreemdeling daarover feiten en gronden heeft aangevoerd. Dit is ook het geval bij gelijktijdig behandelde beroepen als de minister in de maatregel van bewaring deugdelijk heeft gemotiveerd dat het beginsel van non-refoulement zich niet tegen de uitzetting van de betrokken vreemdeling verzet. In dat geval is echter niet aannemelijk dat een vreemdeling door het motiveringsgebrek in het terugkeerbesluit is benadeeld en kan het terugkeerbesluit worden vernietigd met instandlating van de rechtsgevolgen. Vergelijk de uitspraak van de Afdeling van 18 december 2025, ECLI:NL:RVS:2025:6114, onder 5 tot en met 6.2.

Doet deze uitzondering zich niet voor, dan moet de rechtbank het terugkeerbesluit vernietigen. Uit vaste rechtspraak van de Afdeling volgt dan dat de rechtbank moet onderzoeken of vanuit een oogpunt van proceseconomie aanleiding bestaat om met toepassing van artikel 8:72, derde lid, van de Awb de rechtsgevolgen van het vernietigde terugkeerbesluit in stand te laten als het bestuursorgaan vasthoudt aan zijn besluit en alsnog het besluit deugdelijk motiveert en de andere partijen zich daarover in voldoende mate hebben kunnen uitlaten. Daarbij is beslissend of de inhoud van het vernietigde besluit na de kenbaar gemaakte motivering de rechterlijke toets kan doorstaan en het genomen besluit kan dragen. Zie onder meer de uitspraak van de Afdeling van 30 september 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2325, onder 6.2.

De Afdeling heeft eerder onder 2.6 van de uitspraak van 27 maart 2014, ECLI:NL:RVS:2014:1190, overwogen dat en waarom de rechtbank een beroep tegen een maatregel van bewaring niet gelijktijdig met een beroep tegen een meeromvattende beschikking kan beoordelen. Zij ziet in het arrest Adrar geen aanleiding om deze vaste rechtspraak te wijzigen.

Ook indien de bewaringsrechter vanwege de verschillende termijnen eerder toekomt aan een beoordeling van het beginsel van non-refoulement dan de rechter in een procedure over een meeromvattende beschikking, mag dit hem niet beletten het risico op refoulement te beoordelen.

Hij kan echter ook met het oog op de procedure over een meeromvattende beschikking op grond van artikel 8:72, vierde lid, van de Awb bepalen dat de minister de betrokken vreemdeling uitstel van verwijdering zal moeten verlenen en bepalen wanneer en onder welke voorwaarden of omstandigheden de belemmering voor de uitzetting ophoudt te bestaan.

Voor de rechter in hoger beroep geldt dat hij binnen het kader van zicht op uitzetting op dezelfde wijze als de rechter in eerste aanleg ambtshalve erop moet toezien dat het beginsel van non-refoulement zich niet tegen de uitzetting verzet. De Afdeling verwijst daarvoor naar het kader zoals uiteengezet onder 8 tot en met 8.4 van deze uitspraak. Daarnaast verwijst zij naar de uitspraak van 26 juli 2023, ECLI:NL:RVS:2023:2829, onder 7 tot en met 8.2, waarin de Afdeling de motivering van de ambtshalve toets en haar verplichting tot ambtshalve toetsing uiteen heeft gezet. Die overwegingen zijn ook na het arrest Adrar onverkort van toepassing. Daaraan moet worden toegevoegd dat een vreemdeling in hoger beroep voor het antwoord op de vraag of het beginsel van non-refoulement zich tegen zijn of haar uitzetting verzet, nieuwe feiten en omstandigheden kan aanvoeren of nieuwe stukken kan overleggen.

Als een vreemdeling in hoger beroep nieuwe feiten en omstandigheden aanvoert of nieuwe stukken overlegt, zal de Afdeling in voorkomend geval in het procesverloop vermelden wanneer het onderzoek in hoger beroep is gesloten om een overlap tussen de toetsing in hoger beroep en een vervolgberoep (artikel 96 van de Vw 2000) te voorkomen.

Het instellen van hoger beroep tegen een uitspraak van de rechtbank op een beroep tegen een maatregel van bewaring leidt echter niet tot het oordeel dat de minister pas na een uitspraak op het hoger beroep de betrokken vreemdeling mag uitzetten, zoals uiteengezet onder 9 tot en met 9.2 van deze uitspraak, omdat de Terugkeerrichtlijn de nationale wetgever niet verplicht het instellen van hoger beroep mogelijk te maken. Vergelijk het arrest van het Hof van 26 september 2018, X&Y, ECLI:EU:C:2018:775, punten 23 tot en met 26.

Omdat de Afdeling, zo nodig ambtshalve, moet toetsen of de minister haar bevoegdheid om een vreemdeling uit te zetten mag gebruiken, kan een vreemdeling een verzoek tot het treffen van een voorlopige voorziening indienen tegen een voorgenomen uitzetting op een concreet bekend gemaakte datum gedurende het hoger beroep, gelet op wat hiervoor onder 14.1 is overwogen. Gelet hierop kan de voorzieningenrechter van de Afdeling dat verzoek niet meer afwijzen op de wijze zoals dat gebruikelijk was om te doen. Zie daarvoor bijvoorbeeld de uitspraak van de Afdeling van 21 augustus 2025, ECLI:NL:RVS:2025:4055. Het oordeel dat in de bewaringsprocedure alleen wordt getoetst of een vreemdeling zijn of haar vrijheid mocht worden ontnomen en niet of de minister bevoegd was hem of haar uit te zetten, is na het arrest Adrar niet meer houdbaar. Van deze rechtspraak komt de Afdeling dus terug.

Niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen

Richtlijn 2008/115/EG van het Europees Parlement en de Raad van 16 december 2008 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven

Bij de tenuitvoerlegging van deze richtlijn houden de lidstaten rekening met: