VII.4.1 Stem- en besluitgebod

Dikwijls zal niet zozeer de behoefte bestaan besluiten tegen te houden of te schorsen, als wel aan het afdwingen van besluiten. Het geldend recht biedt enkele mogelijkheden, maar hoever de rechter kan gaan is niet geheel onomstreden.1

Allereerst valt te denken aan een gebod om in bepaalde zin te stemmen. Uitspraken in deze trant zijn schaars – maar ze zijn er wel. Zo gebood de president van de Rechtbank Middelburg een aandeelhouder in te stemmen met een besluit tot de verkoop van een door de vennootschap gehouden deelneming.2 De materiële grondslag ligt ook hier in de redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW. Evenals bij een verbod past de rechter terughoudendheid. Slechts onder bijzondere omstandigheden schrijft de redelijkheid en billijkheid bepaald stemgedrag voor. Te denken valt aan het geval waarin de vennootschap door de weigering van een aandeelhouder in deconfiture dreigt te geraken; de voorzieningenrechter zou dan een gebod kunnen uitspreken om mee te werken aan de uitgifte van aandelen.3 Ook voorstelbaar is dat de rechter een aandeelhouder gebiedt om de vaststelling van de jaarrekening niet zonder reden te frustreren.4 Een precieze maatstaf laat zich moeilijk formuleren, maar mijns inziens is voor een stemgebod slechts plaats waar de belangen van andere in de vennootschap betrokkenen onevenredig zwaar wegen. Dat is dus niet veel anders dan bij een verbod (dat ik boven in § 2.1 besprak). Zowel de bodemrechter als de voorzieningenrechter kan een gebod uitspreken.

Een andere, naar het lijkt wat minder gebruikelijke route is het vorderen van een besluitgebod. Het is dan niet zozeer een mede-aandeelhouder die moet stemmen, maar de rechtspersoon die bevolen wordt een door de rechter omschreven besluit tot stand te brengen. De bodemrechter kan zo’n gebod uitspreken, al dan niet nadat hij een eerder genomen besluit nietig heeft geacht of heeft vernietigd. Dat laatste kan de voorzieningenrechter niet, maar hij kan daaraan een mouw passen door de rechtspersoon te bevelen een nieuw besluit te nemen met intrekking van het eerdere besluit.5 Wat hiervan ook zij, een besluitgebod komt erop neer dat het daartoe bevoegde orgaan moet besluiten. Heel soms verplicht de wet tot besluitvorming,6 maar doorgaans zal ook een besluitgebod steunen op de redelijkheid en billijkheid van art. 2:8 BW. Een precieze maatstaf is er niet. Wel lijkt een besluitverplichting naar geldend recht niet licht te moeten worden aangenomen, met name niet als de rechter een bepaald besluit voorschrijft, daarmee de ‘besluitvrijheid’ van het orgaan tot nihil terugbrengt en – clichématig uitgedrukt – op de stoel van het orgaan plaatsneemt. Uit de materiële grondslag moet dan min of meer dat specifieke besluit volgen, hetgeen bij open normen als de redelijkheid en billijkheid niet snel het geval zal zijn. Tenslotte is de bodemrechter noch de voorzieningenrechter bevoegd om voorzieningen te treffen enkel op grond van een belangenafweging, zonder dat daarvoor een grondslag aan te wijzen valt.7