2.1 Inleiding

Alvorens een antwoord kan worden gegeven op de vraag welke rechtsregels in de Duitse winstbelasting van lichamen aanbevelenswaardig zijn voor de vennootschapsbelasting in Nederland baken ik eerst het “(fiscale) krachtenveld’’ af. In welk (fiscaal) perspectief kan de Nederlandse vennootschapsbelasting worden geplaatst en in welk (fiscaal) perspectief de Duitse winstbelasting van lichamen. Met andere woorden, wat waren of zijn de belangrijkste factoren die van invloed kunnen zijn op de huidige winstbelasting van lichamen in Nederland en Duitsland. Het doel van het vaststellen van het fiscale krachtenveld is om recht te doen aan het feit dat bestaande juridische regelingen zijn ingebed in een ruimer geheel en niet zonder meer (door alleen naar de afzonderlijke regeling te kijken) kunnen worden geïmplementeerd in een andere jurisdictie. Het in kaart brengen van door mij relevant geachte factoren die van invloed kunnen zijn op de rechtsregels in de winstbelasting van lichamen in Nederland en Duitsland heeft als uiteindelijke doel om mede te kunnen beoordelen of een Duitse rechtsregel als aanbevelenswaardig kan worden aangemerkt. Ik toets met andere woorden of een Duitse rechtsregel überhaupt kan worden ingepast in de Nederlandse vennootschapsbelasting. Dit komt overeen met de fiscaal-juridische toets uit mijn toetsingskader (als concretisering van de “onderlinge afstemming toets’’ uit de nota Zicht op Wetgeving en de “inpassing in het bestaande recht’’ toets als onderdeel van de juridische toets die de Raad van State hanteert). Daarnaast kan aan de hand van dit hoofdstuk mogelijk een verklaring worden gegeven waarom de bestaande rechtsregels in de winstbelasting van lichamen in Nederland en Duitsland zijn zoals ze zijn.

In dit hoofdstuk ga ik in op enkele demografische, staatsrechtelijke en bestuurlijke gegevens over beide landen (hoofdstuk 2.2), economische factoren (hoofdstuk 2.3), maatschappelijke ontwikkelingen (hoofdstuk 2.4), culturele invloeden (hoofdstuk 2.5), politieke invloeden (hoofdstuk 2.6), Europese fiscale ontwikkelingen (hoofdstuk 2.7), internationale fiscale ontwikkelingen (hoofdstuk 2.8), het ontstaan en toetsing van fiscale wetgeving (hoofdstuk 2.9), de uitvoering van fiscale wetgeving (hoofdstuk 2.10) en (mogelijke) invloeden van andere rechtsgebieden (hoofdstuk 2.11). De genoemde factoren, invloeden en ontwikkelingen kunnen niet als uitputtend worden gezien. Voor zover ook nog andere factoren of ontwikkelingen (zoals andere rechtsgebieden of belastingsoorten) van invloed kunnen zijn op een bepaalde rechtsregel zal ik deze in het desbetreffende hoofdstuk bespreken.