2.2 Een pensioenstelsel als referentiekader

In dit onderdeel is het tweede deel van de deelvraag aan de orde zodat de voorkeurskenmerken van een pensioenstelsel hierna worden uitgewerkt.

Pensioensystemen verschillen in grote mate van land tot land. Zo verschilt de verdeling tussen de pijlers, de fiscale behandeling, de verhouding tussen kapitaaldekking en omslagstelsel, de mate waarin pensioenopbouw verplicht dan wel vrijwillig is, de instanties waarbij het pensioen opgebouwd wordt (externe partijen als pensioenfondsen en verzekeraars dan wel op de balans van de werkgever), de mogelijkheid tot waardeoverdracht et cetera. Al deze verschillen zijn direct en indirect van invloed op de verdeling van heffingsrechten over internationale pensioenuitkeringen tussen landen. Immers, landen die geen kapitaalgedekt pensioenstelsel hebben dat met toepassing van het EET-systeem is ontstaan, hechten hoogstwaarschijnlijk minder waarde aan het hebben van een heffingsrecht over de pensioenuitkeringen (bronlandbeginsel) dan landen die wel een groot kapitaalgedekt pensioenstelsel hebben dat door middel van het EET-systeem tot stand is gekomen. Immers, een veelgebruikt argument is dat juist vanwege het EET-systeem een bronlandheffing gewenst is.1 Tegelijkertijd stimuleren organisaties als de Wereldbank en de Europese Unie landen om hun pensioenstelsel (financieel) toekomstbestendiger te maken.2 Vanwege de Europese Monetaire Unie en het gezamenlijke belang van de Eurolanden in het op orde houden van de openbare financiën, wordt gestreefd naar meer kapitaalgedekte pensioenstelsels.3 Hoewel de genoemde organisaties geen eenduidig ideaal pensioensysteem voor ogen hebben, is een gemeenschappelijke deler waarneembaar. Anders gezegd: er is internationaal brede consensus over elementen en kenmerken waaraan pensioensystemen idealiter moeten voldoen, zo zal in de volgende onderdelen blijken. Welnu, in dit onderdeel wordt een adequaat, houdbaar en zeker pensioenstelsel beschreven dat als voorbeeld kan dienen voor landen. Het doel hiervan is niet om dit genoemde pensioensysteem als zodanig te propageren; het is bedoeld als referentiekader voor een systeem van verdeling van heffingsrechten over grensoverschrijdende pensioenuitkeringen. Dit betekent dat geen aandacht wordt besteed aan de kenmerken van het pensioenstelsel die niet zozeer van invloed zijn op de verdeling van heffingsrechten over grensoverschrijdende pensioenuitkeringen zoals de exacte pensioenrichtleeftijd en de gewenste hoogte van een pensioen.

Zoals gezegd is de EU van grote invloed op de ontwikkeling van pensioenstelsels. Daarom komen de pensioenontwikkelingen in de EU hierna aan de orde.