VAB of VWB?

Zoals bijna elke fiscalist zal weten, is het de bedoeling dat de Wet werkelijk rendement box 3 per 1 januari 2028 in werking treedt. Aan de wet ligt wetsvoorstel 36 748 ten grondslag dat momenteel bij de Eerste Kamer aanhangig is. De Wet werkelijk rendement box 3 voorziet in een belasting op het directe en indirecte rendement van vermogensbestanddelen in box 3. Het directe rendement bestaat uit reguliere inkomsten (zoals rente, dividend, en huur) verminderd met aftrekbare kosten. Het indirecte rendement bestaat uit de waardemutatie van het vermogensbestanddeel. Bij onroerende zaken en aandelen in startende ondernemingen wordt de belastingheffing over de waardemutatie uitgesteld tot het moment van vervreemding van het vermogensbestanddeel (vermogenswinstbelasting, hierna: VWB).2 Bij de overige bezittingen wordt de waardemutatie die in het kalenderjaar is opgetreden in dat jaar belast (vermogensaanwasbelasting, hierna: VAB).3

Dertien dagen na de aanvaarding van wetsvoorstel 36 748 door de Tweede Kamer kondigde de Minister van Financiën tijdens een overleg met journalisten aan dat het wetsvoorstel terug naar de tekentafel zou gaan. Volgens NRC van 8 maart 2026, die met 26 bronnen rond het kabinet heeft gesproken, was Heinens aankondiging niet in de coalitie afgesproken. Directe aanleiding voor Heinens uitspraken was ‘de brede ophef’ die was ontstaan ‘over de veronderstelde gevolgen van de wet, zowel in het binnen- als buitenland’, zo liet Heinen via zijn woordvoerder aan NRC weten. Inmiddels heeft staatssecretaris Eerenberg in een brief van 6 maart 2026 aan de Tweede Kamer laten weten dat het kabinet zal ‘inzetten op een doorontwikkeling van box 3 naar een vermogenswinstbelasting, zo snel mogelijk na 2028’.4 Mede gelet op dit voornemen, vergelijk ik in deze bijdrage de voor- en nadelen van een VWB en een VAB. Ik heb het niet onderzocht, maar ik vermoed dat de meeste fiscalisten maar weinig voelen voor een VAB en de voorkeur geven aan een VWB. Ik behoorde ook tot die groep. Totdat ik het artikel van Aart Gerritsen had gelezen in WFR 2026/59.5 Ik zal de VAB en VWB vergelijken op:

Voordat ik op bovenstaande punten inga, lijkt het mij nuttig eerst aandacht te besteden aan de context van wetsvoorstel 36 748 (par. 2 en 3) en aan de wijze waarop de VAB wordt berekend, namelijk door middel van een vermogensvergelijking (par. 4).

Nadat de wetgever twee waarschuwingen van de Hoge Raad in de wind had geslagen – zie BNB 2016/1776 en BNB 2019/1617 – gaf de Hoge Raad in het Kerstarrest de doodsteek aan box 3.8 Hij wees er daarbij met enige ironie op

Zoals het zich nu laat aanzien, zal heffing op basis van werkelijk rendement met ingang van 1 januari 2028 ingaan. Er is dus 13 jaar gewerkt aan ‘een spoedige invoering’. Waarom moet het zo lang duren, terwijl de basisconceptie toch eenvoudig is? Die basisconceptie is als volgt. Een belastingplichtige die een belegging bezit (bijvoorbeeld effecten of onroerend goed), betaalt belasting over de inkomsten uit die belegging (dividend, huur, pacht), verminderd met de kosten, alsmede over de waardemutatie van de belegging. Ervan uitgaande dat men een inkomstenbelastingheffing naar draagkracht redelijk vindt, valt er toch niets aan te merken op de basisconceptie? En is deze toch gemakkelijk uitlegbaar? Hoe is het dan toch mogelijk dat de invoering van de Wet werkelijk rendement box 3 meer tijd vraagt dan de bouw van een kerncentrale? En de invoering had nog langer op zich kunnen laten wachten. De algemene conclusie van de Afdeling advisering van de Raad van State (hierna: RvS) over het onderliggende wetsvoorstel luidde namelijk als volgt:9

De RvS beoordeelt het hybride stelsel (deels VAB, deels VWB) als complex. Dat zie ik anders, omdat beide systemen in de kern eenvoudig zijn en er geen onduidelijkheid bestaat of een vermogensbestanddeel onder de VAB valt of onder de VWB.

Het probleem van de Wet werkelijk rendement box 3 zit volgens mij niet in de complexiteit van de wetgeving, maar in de uitvoering. Wetstechnisch is de eigenwoningregeling naar mijn mening aanzienlijk complexer. Bij de uitvoering gaat het om het geordend vastleggen (en vervolgens bewaren) van de gegevens die nodig zijn om het werkelijke rendement te bepalen. Die geordende vastlegging vraagt de nodige kennis, vaardigheid en discipline van de belastingplichtige. Zijn belastingplichtigen wel tot zo’n geordende vastlegging in staat? Op die vraag ga ik in de volgende paragraaf in aan de hand van cijfers over box 3, die ik aan de parlementaire toelichting heb ontleend.

In de parlementaire toelichting op wetsvoorstel 36 748 (Wet werkelijk rendement box 3) staat de hierna opgenomen tabel met de volgende toelichting: ‘Onderstaande tabel toont de verwachte gemiddelde belasting voor verschillende vermogensgroepen in de structurele situatie in prijzen 2025.’10

Tabel 1

Uit de derde kolom van de tabel blijkt dat box 3 vooral van belang is voor 85.700 belastingplichtigen (belastingplichtigen met een box 3-vermogen > € 1 mln; 3,6% van de box 3-populatie). Zij nemen een box 3-heffing van € 3.803.250.000 voor hun rekening (= 43% van de totale box 3-opbrengst). En 243.300 belastingplichtigen nemen 62% van de belastingopbrengst in box 3 voor hun rekening (belastingplichtigen met een box 3-vermogen > € 500.000; 10,3% van de populatie). En 1.568.200 belastingplichtigen nemen 95,8% van de belastingopbrengst in box 3 voor hun rekening (belastingplichtigen met een box 3-vermogen > € 100.000; 66,7% van de populatie).

De administratieplicht die box 3 met zich meebrengt, zal voor de belastingplichtigen in de bovenste rijen van de tabel doorgaans beperkt zijn, omdat zij enkel (of hoofdzakelijk) spaargeld hebben. Dat leid ik af uit de volgende cijfers uit de memorie van toelichting. Op 1 januari 2022 waren er € 849 mld bezittingen in box 3, verdeeld over de volgende categorieën:11

De memorie van toelichting vermeldt:

De administratieplicht is vooral van belang voor belastingplichtigen met onroerende zaken, effecten en, afhankelijk van de aard van die bezittingen, overige bezittingen.12 Het zal gaan om grofweg 1,5 mln belastingplichtigen. Ter vergelijking: er zijn grofweg zo’n 2 mln belastingplichtigen, die een administratieplicht hebben (IB-ondernemers) of ermee bekend zijn (aanmerkelijkbelanghouders).13 Ik beschik niet over empirische gegevens, maar het lijkt mij aannemelijk dat de belastingplichtigen die met een serieuze administratieplicht in box 3 te maken krijgen, hoofdzakelijk bestaan uit personen die daaraan gewend zijn (IB-ondernemers en aanmerkelijkbelanghouders) en die de administratie veelal uitbesteden. Daarbij komt dat ik verwacht dat velen van hen door de Wet tegenbewijsregeling box 3 al zijn voorbereid op een box 3-administratie.

De bepaling van het box 3-inkomen14 zal mede aan de hand van een vermogensvergelijking plaatsvinden. De memorie van toelichting vermeldt:15

Een vermogensvergelijking houdt het volgende in: eindvermogen -/- beginvermogen -/- stortingen + onttrekkingen = fiscaal relevante vermogensvermeerdering. Een voorbeeld ter toelichting.

Volgens mij is het inzichtelijk wanneer het box 3-vermogen dat onder het vermogenswinstregime valt, ‘meeloopt’ in de vermogensvergelijking (eindvermogen -/- beginvermogen -/- stortingen + onttrekkingen).17 Voor de bepaling van het begin- en eindvermogen is het gebruikelijk een balans op te stellen. Het voorbeeld leidt tot de volgende box 3-balansen.

Tabel 2

Tabel 3

Tabel 4

Het box 3-inkomen in 2028 kan als volgt worden berekend.

Tabel 5

Volgens mij zou de uitvoerbaarheid een belangrijk criterium moeten zijn bij de keuze tussen een VAB en een VWB. Op een ondergeschikt administratief punt geniet een VWB de voorkeur boven een VAB. Bij een VAB moeten (anders dan bij een VWB) alle vermogensbestanddelen per 31 december op de waarde in het economische verkeer worden gesteld. Voor beursaandelen en crypto’s zal dat geen probleem zijn. Geldleningen tussen natuurlijke personen worden gewaardeerd op de nominale waarde.18 Maar er zullen vermogensbestanddelen zijn waarvan de waarde in het economische verkeer op 31 december slechts bij wijze van schatting bepaald kan worden. Dat lijkt mij niet ernstig. Bovendien is dat schattingsprobleem niet nieuw; het bestaat al sinds 1 januari 2001 (toen de huidige box 3-heffing werd ingevoerd).

Dat een VAB op het criterium uitvoerbaarheid (eenvoud) beter scoort dan een VWB licht ik toe aan de hand van het voorbeeld van par. 4. Daarin is sprake van een effectenportefeuille (‘effecten in diverse beursfondsen’). Stel dat de effectenportefeuille bestaat uit zes beursfondsen (ASML, Shell, KPN, Ahold, DSM en Unilever). In een VAB gaat het om de waarde opportefeuilleniveau. Voor de stortingen is het niet van belang welke effecten zijn aangekocht en voor de onttrekkingen is het niet van belang welke effecten zijn verkocht. Bij een VWB moeten per beursfonds de kostprijs en verkoopprijs worden bijgehouden. Dat is administratief bewerkelijk, mede als gevolg van regelmatig komende gebeurtenissen als de uitgifte van bonusaandelen, afsplitsingen, fusies en wijziging van de coupures. Bij verkoop moet per beursfonds de winst worden bepaald, waarbij een keuze moet worden gemaakt tussen het LIFO- en FIFO-stelsel.19 Uit het oogpunt van administratieve eenvoud is een VAB daarom superieur aan een VWB. Daarbij komt dat een VAB voor de ‘ketenpartners’ veel hanteerbaarder is dan een VWB. Een VWB vereist (in tegenstelling tot een VAB) een lange bewaarplicht voor ketenpartners van allerhande financiële gegevens. Is het redelijk die ketenpartners daarmee op te zadelen?

De NOB ziet de nodige principiële risico’s aan de keuze voor een VAB in plaats van een VWB.20 Van principiële risico’s is naar mijn mening geen sprake. De kans dat de Hoge Raad inkomstenbelastingheffing over een ongerealiseerde waardemutatie in strijd zal achten met het EVRM is (vrijwel) nihil, omdat:

Wat onder het draagkrachtbeginsel wordt verstaan, heeft Wijtvliet als volgt verwoord (met weglating van voetnoten):25

Voorts schrijft Wijtvliet:

Draagkracht is iets anders dan liquiditeit. Als je een lening opneemt, stijgt je liquiditeit, maar niet je draagkracht. Als je vermogen aan het einde van het jaar hoger is dan aan het begin van het jaar, is je draagkracht gestegen. Maar die stijging zegt niets over de beschikbaarheid van liquide middelen. Een voorbeeld ter toelichting.

De draagkracht van X is gelijk gebleven. Zijn liquide middelen zijn met 4 gestegen. Bij een VAB zou X geen box 3-inkomen hoeven verantwoorden, bij een VWB wel (4 dividend). Uit het oogpunt van draagkracht verdient een VAB de voorkeur boven een VWB.

Volgens de RvS zal het ‘moeten betalen van belasting over ongerealiseerde waardemutaties naar verwachting niet aansluiten bij de belevingswereld van belastingplichtigen en daardoor lastig te begrijpen zijn’.26 Voorstanders van een VWB kunnen zich van een sterk frame bedienen: het mag toch niet zo zijn dat een belasting (i.c. een VAB) tot een gedwongen verkoop van bezittingen kan leiden? Hoe serieus is het probleem dat bij een VAB ongerealiseerde waardestijgingen tot de heffingsgrondslag behoren?27 Ik roep de verdeling van de box 3-bezittingen in herinnering (zie par. 3):

Bij spaargeld doen zich geen waardemutaties voor. Bij onroerende zaken wel, maar die vallen niet onder de VAB. Bij effecten zal regelmatig sprake zijn van ongerealiseerde waardemutaties, maar dat lijkt mij niet van belang als het om beursgenoteerde effecten gaat, omdat beursgenoteerde effecten bijna even liquide zijn als spaargeld. De memorie van toelichting vermeldt over de restcategorie: “Deze overige bezittingen bestaan voor een relatief groot deel uit vorderingen, maar omvatten ook kapitaalverzekeringen, cryptovaluta, aandelen in reservefondsen van verenigingen van eigenaren (VvE’s) en andere bezittingen.” Van de relatief kleine restcategorie (7,8%) zullen zich bij vorderingen geen liquiditeitsproblemen voordoen (want die zullen normaal gesproken niet in waarde stijgen). Bij cryptovaluta zal, net als bij effecten, regelmatig van ongerealiseerde waardemutaties sprake zijn, maar dat is geen punt, want cryptovaluta zijn eenvoudig in euro’s om te zetten.

Het liquiditeitsprobleem van de VAB wordt volgens mij sterk overdreven. Het is niet waarschijnlijk dat een belegger vrijwel zijn gehele vermogen belegt in moeilijk liquide te maken vermogensbestanddelen (andere dan onroerende zaken) die geen direct rendement opleveren. Belastingplichtigen zullen in het algemeen over voldoende liquiditeiten beschikken om de VAB te voldoen, bijvoorbeeld omdat zij in het belastingjaar vermogensbestanddelen hebben vervreemd, direct rendement hebben ontvangen (huur, pacht, rente, dividend), box 1- of box 2-inkomen hebben genoten of over een spaarrekening beschikken. De belangrijkste vermogensbestanddelen die onder de VAB vallen, zijn effecten, vorderingen en crypto’s. Vorderingen hebben vooral een direct rendement, dus die zijn voor een VAB van weinig belang. Voor beursgenoteerde effecten en crypto’s is dat anders, maar die zijn gemakkelijk liquide te maken. Het lijkt mij niet ernstig, als er inderdaad te weinig liquiditeiten zouden zijn, dat de belastingplichtige een deel van zijn beursgenoteerde effecten en crypto’s zou moeten verkopen. Weinigen zouden er begrip voor hebben als een burger weigert om zijn kinderalimentatie te voldoen, omdat zijn vermogen vastzit in effecten en crypto’s. Ook zal het in het algemeen mogelijk zijn een lening op te nemen of betalingsuitstel bij de ontvanger te vragen. Om dat betalingsuitstel te vergemakkelijken verdient het overweging de Invorderingswet 1990 uit te breiden met een betalingsregeling voor het box 3-deel van een aanslag inkomstenbelasting, wanneer de VAB tot liquiditeitsproblemen leidt. Dat een VAB naar verwachting in de praktijk nauwelijks liquiditeitsproblemen zal opleveren, wordt bevestigd in een memo van het Ministerie van Financiën van 23 augustus 2022, getiteld ‘Onderzoek betalingsproblemen box 3’.28

Budgettaire redenen vormen een belangrijk argument om voor een VAB te kiezen in plaats van voor een VWB. De NOB vindt het budgettaire argument niet overtuigend:29

Dat er geen verschil in opbrengst is tussen een VAB en een VWB is onjuist, uitgaande van een gelijk tarief (en dat is het geval, namelijk 36%). Onder een VAB wordt de belastingopbrengst eerder in de tijd gerealiseerd. Bij een VWB moet de overheid langer op de belastingopbrengst wachten. Dat moet door een hogere staatsschuld worden opgevangen, zodat de staat extra rente is verschuldigd. Daarom kan bij gelijke budgettaire opbrengst het VAB-tarief lager zijn dan het VWB-tarief.30 Zie onderstaande tabel.

Tabel 6

Het VAB-tarief dat gelijkwaardig is aan een VWB-tarief van 36% (bij verschillende rendementspercentages en verschillende uitstelduren)

De inhoud van de (vetgedrukte) cel rechtsboven (31,81%) kan als volgt worden toegelicht.

Voor de andere cellen in de tabel geldt (m.m.) hetzelfde. Dus, om een tweede voorbeeld te geven, bij een rendement van 6% en een uitstelduur van 15 jaar is een VWB-tarief van 36% equivalent aan een VAB-tarief van 27,51%.31

Een VWB leidt dus tot een lagere opbrengst dan een VAB, zelfs als een belastingplichtige het belastinguitstel niet opzoekt, maar tot vervreemding van het vermogensbestanddeel overgaat op het moment dat hij dat passend vindt. En ook al zou het zo zijn dat een individuele belegger de verkoop van (bijvoorbeeld) zijn beursaandelen niet uitstelt vanwege een latente belastingclaim, dan nog zal zich zonder VAB een forse belastingderving voordoen. Er is immers maar weinig fantasie voor nodig om te bedenken dat grote aantallen belastingplichtigen het belastinguitstel zullen opzoeken en, net als onder de Wet IB 1964, reguliere inkomsten (rente en dividend) zullen omzetten in vermogenswinsten die tegen een effectief lager tarief worden belast (zie de tabel).32 De financiële sector zal die belastingplichtigen graag van dienst zijn met het aanbieden van ‘vermogensgroeifondsen’.33 Bovendien bestaat de kans dat er op grote schaal met geleend geld zal worden belegd (de rente leidt onmiddellijk tot een lagere grondslag, terwijl de winst wordt uitgesteld).

Conclusie. Om budgettaire redenen (beperken van belastinguitstel) verdient een VAB de voorkeur boven een VWB. Budgettaire neutraliteit zou tot een hoger VWB-tarief moeten leiden dan 36%.

Van den Dool schrijft:34

De opinie van Ruud van den Dool, Aart Gerritsen en Bas Jacobs in het FD van 26 februari 2026 (getiteld ‘De vermogensaanwasbelasting krijgt veel kritiek, maar is beste keuze voor box 3’) vermeldt:35

Maar los van de vraag of de belegger zijn beleggingsbeslissingen door fiscale overwegingen laat beïnvloeden, is een belastingplichtige bij een VWB effectief minder belasting verschuldigd dan bij een VAB, indien hij het vermogensbestanddeel langer dan één jaar aanhoudt (zie de tabel in par. 9).

Schending van het gelijkheidsbeginsel is aan de orde bij:37

Ad a. Voor het feit dat een belegger in onroerend goed (VWB) gunstiger wordt behandeld dan (bijvoorbeeld) een belegger in effecten (VAB) bestaat mijns inziens een rechtvaardigingsgrond, namelijk dat onroerend goed lastig liquide is te maken. Voor het openstellen van de VWB voor andere vermogensbestanddelen die moeilijk liquide zijn te maken, valt daarom iets te zeggen. Maar dat zou de wetgeving naar mijn mening te zeer compliceren.

Ad b. Als voor alle vermogensbestanddelen in box 3 een VWB gaat gelden, ontstaat spanning met het gelijkheidsbeginsel. De belegger die belegt in effecten is namelijk aan een lagere belastingdruk onderworpen dan de belastingplichtige met een spaarrekening (zie de tabel in par. 9). Bij een algehele VWB betalen spaarders het gelag, terwijl hun reële rendement door inflatie (en belastingheffing) al jaren negatief is.

De RvS wijst erop dat in box 1 en box 2 wordt uitgegaan van een VWB, terwijl box 3 als hoofdregel een VAB kent. Vermogensaanwas wordt als een draagkrachtvermeerdering gezien (zie par. 7). Dan is het onlogisch of niet consistent dat in box 1 en box 2 vermogensaanwas niet als draagkrachtvermeerdering wordt aangemerkt, aldus de RvS. Verder constateert de RvS:38 “Dit kan leiden tot boxarbitrage: het door een andere vormgeving opzoeken van belastingheffing op basis van vermogenswinst in plaats van vermogensaanwas.”

Het verschil in systematiek tussen box 1 (VWB) en box 3 (VAB) is verklaarbaar. Voor ondernemers geldt een VWB op grond van het voorzichtigheidsbeginsel dat aan goed koopmansgebruik ten grondslag ligt. De wetgever zou goed koopmansgebruik ook voor beleggers kunnen laten gelden, maar dat lijkt mij niet wenselijk. De continuïteit van een onderneming is belangrijker dan de continuïteit van een belegging. Tussen box 1 en box 3 zal zich niet snel boxarbitrage voordoen.

Tussen box 2 (VWB, tarief 31%) en box 3 (VAB, tarief 36%) zal zich daarentegen wel regelmatig boxarbitrage voordoen. Een bezit van 5% van de aandelen van een soort levert al een aanmerkelijk belang op (en de variatie in soorten is groot).39 Ter relativering van de mogelijkheid tot boxarbitrage kan worden opgemerkt dat een vermogende belastingplichtige altijd de allocatie van vermogen tussen box 2 en box 3 fiscaal zal ‘optimaliseren’, ongeacht of box 3 een VAB bevat of uitsluitend een VWB. Maar feit is dat een VAB in box 3 box 2 relatief aantrekkelijker maakt in vergelijking met de situatie dat box 3 uitsluitend uit een VWB zou bestaan. Maar dat is naar mijn mening geen reden om in box 3 voor een algehele VWB te kiezen. Het is wel een reden om de belastingheffing in box 2 nog eens goed tegen het licht te houden. Want naar analogie van de tabel in par. 9 is het werkelijke ab-tarief in de praktijk aanzienlijk lager dan 31%, zoals het onderstaande voorbeeld laat zien.

Mede gelet op het beperken van boxarbitrage verdient het overweging het waarderingsvoorschrift van art. 3.29a Wet IB 2001 (dat ingevolge art. 8 lid 1 Wet VPB 1969 ook voor bv’s geldt) uit te breiden naar beleggingen in financiële instrumenten.

In een nadere beschouwing over wetsvoorstel 36 748 van 11 maart 2026 van de Tax Policy Group van de NOB staat het volgende:

In de stelling dat de VAB voor emigranten tot dubbele belastingheffing leidt, ligt impliciet besloten dat een VWB voor emigranten niet tot dubbele belastingheffing leidt. Klopt dat? Een voorbeeld ter toelichting. Een belastingplichtige die onder de VAB emigreert (stel: naar Spanje), moet op emigratiedatum (stel: 1 juli 2029) over de waardemutatie tussen 1 januari 2029 en 1 juli 2029 afrekenen (stel: de waardemutatie heeft betrekking op een effectenportefeuille).41 Als diezelfde belastingplichtige onder een VWB zou emigreren, moet Nederland een conserverende aanslag opleggen over de waardemutatie tussen het tijdstip van verkrijging van de effectenportefeuille en 1 juli 2029.42 Bij vervreemding in de Spaanse periode zou Nederland de conserverende aanslag kunnen innen (hetgeen vanzelfsprekend tot praktische moeilijkheden kan leiden, bijvoorbeeld omdat de Belastingdienst niet op de hoogte geraakt van de vervreemding). Maar hoe zit het met de beweerde dubbele belastingheffing? Die doet zich voor als Spanje de vermogenswinst op de effectenportefeuille wil belasten en geen step-up verleent (dus de historische verkrijgingsprijs in aanmerking neemt en niet de waarde in het economische verkeer op 1 juli 2029). Nog afgezien van het feit dat de oorzaak van de dubbele belastingheffing in dat geval niet in Nederland ligt, maar in de Spaanse inkomstenbelastingwet, maakt het voor de (mogelijke) dubbele belastingheffing geen enkel verschil of Nederland een VAB heeft of een VWB.

Dan de spiegelbeeldsituatie (immigratie): een inwoner van Spanje emigreert naar Nederland met medeneming van een effectenportefeuille. In zo’n geval belast Nederland de waardemutatie van de portefeuille vanaf de immigratiedatum. Dat geldt zowel voor de VAB43 als de VWB.44

Conclusie. Er bestaat geen verband tussen internationale dubbele belastingheffing en de keuze voor een VAB of een VWB. Uit emigratie-oogpunt is een VAB te verkiezen boven een VWB.45 Een VWB is veel complexer dan een VAB (vanwege het moeten opleggen en innen van een conserverende aanslag). Bovendien is het risico dat de verschuldigde belasting niet wordt betaald, groter dan bij een VAB.

In de eerdergenoemde nadere beschouwing van 11 maart 2026 schrijft de NOB het volgende:

Onder ‘level playing field’ wordt de situatie verstaan waarin alle betrokken partijen gelijke kansen en voorwaarden hebben, zodat eerlijke concurrentie mogelijk is. Het verband met de economische afhankelijkheid van het buitenland ontgaat mij, maar belangrijker, het verband met de keuze voor een VWB of een VAB zie ik al helemaal niet. Los daarvan, het verschil tussen een VAB en een VWB in box 3 is een klein onderdeel van onze inkomstenbelasting. De inkomstenbelastingstelsels van landen lopen erg uiteen. Ook de wijze waarop landen inkomsten uit vermogen belasten (waaronder de eigen woning), verschilt sterk.46 Die verschillen zijn aanmerkelijk groter dan het verschil tussen een VAB en een VWB. Ik vind het daarom overdreven om over het verschil tussen een VWB en een VAB in termen van ‘level playing field’ te spreken.

Omdat andere landen geen VAB hebben, vindt de NOB het verstandig dat Nederland geen VAB invoert. De afwijking zou leiden tot een ‘fragmentatie van de interne markt’. De heffing van inkomstenbelasting is in de EU niet geharmoniseerd. Het argument van ‘fragmentatie van de interne markt’ is daarom vergezocht. Dat neemt niet weg dat het nuttig is te weten waarom andere landen geen VAB kennen. Voor de verklaring verwijs ik naar Gerritsen.47 Een verschil in systeem ten opzichte van andere landen kan een argument zijn om dat systeem af te wijzen, indien het verschil tot (belangrijke) nadelen zou leiden. Van nadelen blijkt evenwel niets. Dan resteert slechts de constatering dat een verschil bestaat, maar dat is onvoldoende reden een VAB af te wijzen.

Volgens de NOB wordt Nederland ‘als (investerings)land op een achterstand gezet’ omdat andere landen geen VAB kennen.48 Ik begrijp dit argument aldus dat er in Nederland minder investeringen gaan plaatsvinden als gevolg van de VAB (of dat er in Nederland meer investeringen zullen plaatsvinden indien voor een VWB wordt gekozen in plaats van voor een VAB). Bij investeringen gaat het dan, naar ik aanneem, om leningen of kapitaalverstrekkingen aan bedrijven ten behoeve van in Nederland gedreven materiële ondernemingen (en niet om de aanschaf van beleggingen, zoals crypto’s en beursaandelen). Die geldverstrekking (lening of kapitaalverstrekking) kan plaatsvinden door:

Categorie c en d vallen af, omdat rechtspersonen niet onder de Wet IB 2001 vallen. Categorie a valt af, omdat er geen buitenlandse belastingplicht bestaat voor de vermogensbestanddelen waarvoor de VAB geldt. Blijft over categorie b: gaan inwoners van Nederland (natuurlijke personen) minder investeren in ondernemingen door invoering van de VAB, of, anders gezegd, zouden zij meer investeren bij een VWB? Los van de kwestie VAB-VWB, zal een particulier niet snel vanuit box 3 in een materiële onderneming investeren (wel vanuit box 1, als ondernemer of werknemer, of vanuit box 2, als ab-houder). De stelling van de NOB dat een VAB slecht is voor het investeringsklimaat is zonder onderbouwing (die ontbreekt) naar mijn mening moeilijk serieus te nemen. En zou een verhoging van het box 3-tarief tot (zeg) 42% om de budgettaire opbrengst gelijk te houden, minder schadelijk zijn?

Er bestaat, voor zover ik weet, geen verschil van mening over het feit dat invoering van een carrybackregeling in box 3 wenselijk is. Dat geldt overigens niet alleen voor een VAB, maar ook voor een VWB. De brief van 6 maart 2026 van staatssecretaris Eerenberg vermeldt:49

Uit liquiditeitsoogpunt geniet een VWB de voorkeur, maar het is aannemelijk dat een VAB in de praktijk nauwelijks tot liquiditeitsproblemen zal leiden (zie par. 8). De voordelen van een VAB zijn naar mijn mening beduidend groter dan die van een VWB. De twee belangrijkste zijn:

Zoals in par. 1 opgemerkt zal het kabinet ‘inzetten op een doorontwikkeling van box 3 naar een vermogenswinstbelasting, zo snel mogelijk na 2028’. Die overhaaste beslissing wegens ‘brede ophef in binnen- en buitenland’ is betreurenswaardig. Daarbij wijs ik op iets dat te vaak uit het oog wordt verloren. Belastingheffing is een verdelingsvraagstuk: wat de een minder betaalt, zal de ander meer moeten betalen.