HR, 31-03-2026, nr. 24/03850

Het middel keert zich tegen de verwerping door het hof van het door de verdediging gevoerde rechtmatigheidsverweer.

Aan de verdachte is tenlastegelegd dat:

“primair

hij op of omstreeks 22 mei 2022 te [plaats] grovelijk, althans aanmerkelijk onvoorzichtig, onachtzaam en/of nalatig de onder zijn gezag staande honden [naam hond 1] en [naam hond 2] , onvoldoende onder controle heeft gehad/gehouden, waardoor de honden [slachtoffer] - meermaals in zijn lichaam en/of gezicht hebben kunnen bijten en/of hebben gebeten en/of - meermaals ten val hebben kunnen brengen en/of hebben gebracht en/of - meermaals achterna hebben kunnen rennen en/of zijn gerend, immers heeft hij de honden niet aangelijnd en/of niet gemuilkorfd en/of niet onder strikte begeleiding op een openbare plaats laten lopen en/of de honden onvoldoende aangeroepen en weggetrokken, terwijl hij wist of redelijkerwijs moest vermoeden dat de honden zonder strikte begeleiding en/of controle een gevaar voor de omgeving vormen, waardoor het aan zijn schuld te wijten is geweest dat [slachtoffer] zwaar lichamelijk letsel, te weten een grote hoeveelheid bijtwonden en/of blijvende ontsierende littekens op zijn lichaam en/of in zijn gezicht, heeft bekomen, althans zodanig lichamelijk letsel dat daaruit tijdelijke ziekte en/of verhindering in de uitoefening van de ambts- of beroepsbezigheden van deze was ontstaan.

subsidiair

hij op of omstreeks 22 mei 2022 te [plaats] geen voldoende zorg heeft gedragen voor het onschadelijk houden van (een) onder zijn hoede staande gevaarlijk(e) dier(en), te weten twee honden ( [naam hond 1] en [naam hond 2] ), immers hebben die honden [slachtoffer] aangevallen en veelvuldig gebeten, terwijl verdachte de honden niet aangelijnd en/of niet gemuilkorfd op een openbare plaats heeft laten lopen en/of de honden onvoldoende heeft aangeroepen en weggetrokken waardoor onvoldoende controle over die honden mogelijk was.”

Het hof heeft het verweer van de verdediging als volgt samengevat en verworpen (met weglating van voetnoten):

“Namens verdachte is in een overgelegd schriftelijk pleidooi -kort samengevat- aangevoerd dat de honden onrechtmatig in beslag zijn genomen. Het door dit onrechtmatige beslag verkregen bewijs moet worden uitgesloten.

[…]

Ten aanzien van de inbeslagname van de honden

In het dossier bevindt zich een kennisgeving inbeslagname van de honden op 5 juni 2022. Daaruit blijkt dat de inbeslagname is gegrond op artikel 94 wetboek van strafvordering (hierna: Sv). Op grond van artikel 96 Sv waren de opsporingsambtenaren slechts bevoegd tot inbeslagname in het geval van ontdekking op heterdaad of in geval van verdenking van een misdrijf als omschreven in artikel 67, eerste lid, Sv.

Het hof stelt vast dat de verdenking niet valt onder de omschrijving van laatstgenoemd artikel en dat op het moment van de inbeslagname geen sprake was van een heterdaad situatie. Genoemde artikelen boden de opsporingsambtenaren geen bevoegdheid tot inbeslagname. Er is dan ook sprake van een vormverzuim in de zin van artikel 359a Sv.

Vervolgens dient de vraag te worden beantwoord of aan het vormverzuim een rechtsgevolg verbonden dient te worden en, zo ja, welk. Daarbij dient rekening gehouden te worden met het belang dat het geschonden voorschrift dient, met de ernst van het verzuim en met het nadeel dat daarmee voor verdachte wordt veroorzaakt. Het hof overweegt dat op grond van de bovengenoemde incidenten de burgemeester, met toepassing van artikel 172 Gemeentewet, bevoegd was tot inbeslagname van de honden. Daarbij heeft het hof gelet op de vermelding in het proces-verbaal van binnentreden dat ten tijde van de inbeslagname de honden betrokken waren geweest bij een bijtincident met ernstig letsel (het hof verstaat: de onderhavige zaak) en dat er een melding was dat de honden eerder al eens uitgebroken waren uit de tuin en dat men een nieuw bijtincident wilde voorkomen. Het hof stelt vast dat er sprake is van een situatie waarin de overheid haar handelen op een onjuiste grondslag heeft verricht, maar waarin hetzelfde overheidsoptreden onder vermelding en aanwending van de juiste wetsartikelen en bevoegdheden rechtmatig zou zijn geweest. Daarmee is geen sprake van een situatie waarin een voorschrift of rechtsbeginsel in aanzienlijke mate is geschonden, zodat geen grond bestaat voor bewijsuitsluiting.

Het hof ziet ook geen aanleiding om tot strafvermindering over te gaan. Daarbij betrekt het hof dat verdachte voor inbeslagname van de honden was gewaarschuwd bij een eerder (bijt)incident.

Het hof volstaat dan ook met de enkele constatering van het verzuim.”

Mede gelet op de toelichting klaagt het middel dat het hof de verwerping van het verweer strekkende tot bewijsuitsluiting ontoereikend heeft gemotiveerd, zodat het oordeel van het hof (dat weliswaar sprake is van een onherstelbaar vormverzuim, maar dat kan worden volstaan met de enkele constatering daarvan) onbegrijpelijk is, althans dat het hof geen passend rechtsgevolg aan het begane vormverzuim heeft verbonden.

Bij de beoordeling van het middel dient het volgende te worden vooropgesteld. Van een ‘vormverzuim’ als bedoeld in art. 359a Sv is sprake indien strafprocesrechtelijke geschreven en ongeschreven vormvoorschriften niet zijn nageleefd.2.In zijn overzichtsarrest van 1 december 2020 overwoog de Hoge Raad:

“2.1.3

[…]

Artikel 359a Sv formuleert een bevoegdheid en niet een plicht om rechtsgevolgen te verbinden aan vormverzuimen bij het voorbereidend onderzoek, en biedt de mogelijkheid te volstaan met de constatering dat een vormverzuim is begaan. Aan de rechtspraak over de verschillende in artikel 359a Sv genoemde rechtsgevolgen ligt als uitgangspunt ten grondslag dat het rechtsgevolg in verhouding moet staan tot de aard en de ernst van het vormverzuim en het door de verdachte als gevolg van het vormverzuim geleden nadeel. Dat betekent tevens dat, waar mogelijk, wordt volstaan met het – vanuit het perspectief van de met vervolging en berechting van strafbare feiten gemoeide belangen bezien – minst verstrekkende rechtsgevolg.

[…]

Strafvermindering

De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 30 maart 2004, ECLI:NL:HR:2004:AM2533, rechtsoverweging 3.6.3 met betrekking tot strafvermindering als aan een vormverzuim te verbinden rechtsgevolg onder meer het volgende overwogen:

“Strafvermindering, in die zin dat de hoogte van de op te leggen straf in verhouding tot de ernst van het verzuim wordt verlaagd, komt (...) slechts in aanmerking, indien aannemelijk is dat (a) de verdachte daadwerkelijk nadeel heeft ondervonden, (b) dit nadeel is veroorzaakt door het verzuim, (c) het nadeel geschikt is voor compensatie door middel van strafvermindering, en (d) strafvermindering ook in het licht van het belang van het geschonden voorschrift en de ernst van het verzuim gerechtvaardigd is.”

Voor toepassing van strafvermindering is vereist dat de verdachte door het vormverzuim daadwerkelijk nadeel heeft ondervonden en dat strafvermindering ook in het licht van het belang van het geschonden voorschrift en de ernst van het verzuim gerechtvaardigd is. Het moet dus gaan om een voldoende ernstig vormverzuim dat concreet de belangen van de verdachte in de strafzaak heeft aangetast. Dat volgt ook uit de onder 2.1.3 weergegeven uitgangspunten dat de rechter niet de taak en verantwoordelijkheid heeft de rechtmatigheid en de integriteit van het optreden van politie en justitie als geheel te bewaken en dat hij de bevoegdheid, maar niet de plicht heeft om rechtsgevolgen te verbinden aan vormverzuimen bij het voorbereidend onderzoek.

Door het verbinden van strafvermindering als rechtsgevolg aan een vormverzuim, brengt de rechter tot uitdrukking dat het vormverzuim zodanig ernstig is dat niet kan worden volstaan met de enkele constatering van dat vormverzuim. In de toepassing van strafvermindering ligt dan ook een krachtiger, in de mate van strafvermindering tot uitdrukking te brengen afkeuring van het vormverzuim besloten dan in die enkele constatering.

Strafvermindering laat zich als rechtsgevolg dat geschikt is voor compensatie van door de verdachte ondervonden nadeel, verbinden aan onder meer vormverzuimen die een inbreuk hebben gemaakt op de lichamelijke integriteit of de persoonlijke levenssfeer van de verdachte. Dat kan zich bijvoorbeeld ook voordoen als door de onrechtmatige toepassing van dwangmiddelen bewijs is vergaard. Verder is toepassing van strafvermindering niet uitgesloten in gevallen waarin, als gevolg van een of meerdere vormverzuimen, in het verloop van de strafprocedure complicaties zijn opgetreden die het voeren van de verdediging ernstig hebben bemoeilijkt, maar waarbij die vormverzuimen vervolgens in voldoende mate zijn hersteld om het proces als geheel eerlijk te laten verlopen.

Gelet op het onder 2.1.3 genoemde uitgangspunt van subsidiariteit is het aangewezen dat indien grond bestaat voor het verbinden van een rechtsgevolg aan het vormverzuim en het door het vormverzuim veroorzaakte nadeel zich laat compenseren door strafvermindering, daarmee wordt volstaan. De toepassing van strafvermindering heeft immers in het licht van de met vervolging en berechting van strafbare feiten gemoeide belangen aanmerkelijk minder verstrekkende of willekeurige consequenties dan niet-ontvankelijkverklaring van het openbaar ministerie in de vervolging of – onder omstandigheden, afhankelijk van het resterende bewijsmateriaal en de redengevendheid daarvan voor een eventuele bewezenverklaring – de toepassing van bewijsuitsluiting.

Bewijsuitsluiting

De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 19 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY5321 drie categorieën van gevallen onderscheiden waarin bewijsuitsluiting als rechtsgevolg kan worden verbonden aan een vormverzuim als bedoeld in artikel 359a Sv. Allereerst gaat het om gevallen waarin het uitsluiten van bepaalde resultaten van het opsporingsonderzoek van het gebruik voor het bewijs, noodzakelijk is om een schending van artikel 6 EVRM te voorkomen. Deze categorie blijft onverkort bestaan.

De Hoge Raad komt wel tot een wijziging met betrekking tot de twee andere categorieën van gevallen die zijn benoemd in het arrest van 19 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY5321. Daarin gaat het om de volgende gevallen waarin bewijsuitsluiting aan de orde kan zijn:

- “gevallen waarin het recht van de verdachte op een eerlijk proces in de zin van art. 6 EVRM niet (rechtstreeks) aan de orde is, maar sprake is van een ander belangrijk (strafvorderlijk) voorschrift of rechtsbeginsel dat in aanzienlijke mate is geschonden” en “toepassing van bewijsuitsluiting noodzakelijk (kan) worden geacht als middel om toekomstige vergelijkbare vormverzuimen die onrechtmatige bewijsgaring tot gevolg hebben te voorkomen en een krachtige stimulans te laten bestaan tot handelen in overeenstemming met de voorgeschreven norm”, alsmede

- “de – zeer uitzonderlijke – situatie (waarin het verzekeren van het recht op een eerlijk proces in de zin van art. 6 EVRM de rechter niet noopt tot toepassing van bewijsuitsluiting en evenmin sprake is van een op zichzelf reeds zeer ingrijpende inbreuk op een grondrecht van de verdachte, maar) waarin het desbetreffende vormverzuim naar uit objectieve gegevens blijkt zozeer bij herhaling voorkomt dat zijn structureel karakter vaststaat en de verantwoordelijke autoriteiten zich, vanaf het moment waarop dit structurele verzuim hun bekend moet zijn geweest, onvoldoende inspanningen hebben getroost overtredingen van het desbetreffende voorschrift te voorkomen”.

In het arrest van 19 februari 2013, ECLI:NL:HR:2013:BY5321 kent elk van die twee categorieën een afzonderlijk beoordelingskader, met ook specifiek daaraan verbonden eisen met betrekking tot het stellen en onderbouwen van de voor de beoordeling relevante omstandigheden. De Hoge Raad is nu van oordeel dat kan worden volstaan met het navolgende gemeenschappelijke, meer globale beoordelingskader, omdat deze twee categorieën in de praktijk niet steeds goed te scheiden zijn en toepassing daarvan als te complex wordt ervaren.

Dit gemeenschappelijke beoordelingskader ziet op gevallen waarin sprake is van een vormverzuim waarbij het recht van de verdachte op een eerlijk proces in de zin van artikel 6 EVRM niet (rechtstreeks) aan de orde is, maar waarbij het gaat om de schending van een ander strafvorderlijk voorschrift of rechtsbeginsel. In die gevallen geldt als belangrijk uitgangspunt dat de omstandigheid dat de verkrijging van onderzoeksresultaten gepaard is gegaan met een vormverzuim dat betrekking heeft op een ander strafvorderlijk voorschrift of rechtsbeginsel dan het recht op een eerlijk proces, niet eraan in de weg staat dat die resultaten voor het bewijs van het tenlastegelegde feit worden gebruikt. Is echter sprake van een ernstige schending van een strafvorderlijk voorschrift of rechtsbeginsel, dan kan onder omstandigheden toepassing van bewijsuitsluiting noodzakelijk worden geacht als rechtsstatelijke waarborg en als middel om met de opsporing en vervolging belaste ambtenaren te weerhouden van onrechtmatig optreden en daarmee als middel om te voorkomen dat vergelijkbare vormverzuimen in de toekomst zullen plaatsvinden. Of daartoe grond bestaat, beoordeelt de rechter aan de hand van de in artikel 359a lid 2 Sv genoemde beoordelingsfactoren en met inachtneming van het onder 2.1.3 genoemde uitgangspunt van subsidiariteit. In het bijzonder dient de rechter te beoordelen of het vormverzuim zodanig ernstig is dat niet met strafvermindering kan worden volstaan, maar bewijsuitsluiting gerechtvaardigd is. Daarbij moet acht worden geslagen op de negatieve effecten die aan bewijsuitsluiting zijn verbonden, gelet op de zwaarwegende belangen van waarheidsvinding, van de vervolging en berechting van (mogelijk zeer ernstige) strafbare feiten, en in voorkomend geval van de rechten van slachtoffers. Voor het bepalen van de ernst van het vormverzuim kan mede betekenis toekomen aan het verwijt dat aan politie en justitie kan worden gemaakt en aan de omstandigheid dat een vormverzuim zich bij herhaling blijkt voor te doen, maar ook aan de omstandigheid dat door politie en justitie al maatregelen zijn getroffen om (verdere) herhaling tegen te gaan.”3.

In verband met de klacht over de motivering van de verwerping van het verweer strekkende tot bewijsuitsluiting voert de steller van het middel aan dat het hof ‘heeft nagelaten wettelijke voorschriften die betrekking hebben op overtreding van, dan wel bevoegdheden inzake de openbare orde te benoemen’ en dat het hof ‘niet de juiste wetsartikelen en bevoegdheden heeft aangewend’, zodat om die reden niet kan worden geconcludeerd dat geen sprake is van een aanzienlijke schending van een rechtsbeginsel en dat het onvoldoende is om slechts art. 172 Gemeentewet te noemen.

Het hof heeft bij de beantwoording van de vraag of een rechtsgevolg aan het geconstateerde vormverzuim moet worden verbonden en zo ja, welk, vooropgesteld dat rekening gehouden moet worden met het belang dat het geschonden voorschrift dient, de ernst van het verzuim en het nadeel dat daarmee voor de verdachte heeft veroorzaakt. Het hof heeft overwogen dat de burgemeester in dit geval met toepassing van art. 172 Gemeentewet bevoegd was tot inbeslagname van de honden, nu deze honden volgens het proces-verbaal van binnentreden betrokken waren geweest bij een bijtincident met ernstig letsel en er een melding was dat de honden eerder al eens uitgebroken waren uit de tuin en dat men een nieuw bijtincident wilde voorkomen.4.Op basis daarvan heeft het hof geoordeeld dat sprake is geweest van een situatie waarin de overheid haar handelen op een onjuiste grondslag heeft verricht, maar waarin hetzelfde overheidsoptreden onder vermelding en aanwending van de juiste wetsartikelen en bevoegdheden rechtmatig zou zijn geweest, zodat geen sprake is van een situatie waarin een voorschrift of rechtsbeginsel in aanzienlijke mate is geschonden en er geen grond bestaat voor bewijsuitsluiting.

Het hof heeft met zijn overwegingen beoogd tot uitdrukking te brengen dat het geen reden ziet om tot bewijsuitsluiting over te gaan, nu geen sprake is van een geval als bedoeld in het door mij weergegeven arrest van de Hoge Raad waarin het gaat om een ‘ernstige’ schending van een strafvorderlijk voorschrift of rechtsbeginsel. Dat oordeel acht ik mede in het licht van hetgeen de verdediging heeft aangevoerd – namelijk dat het recht van verdachte op privéleven is geschonden en zijn eigendommen ‘teniet’ zijn gedaan – niet onbegrijpelijk en evenmin onvoldoende met redenen omkleed. Daarbij wijs ik op de bestendige jurisprudentie van de Hoge Raad, waaruit volgt dat een schending van art. 8 EVRM niet automatisch ook een schending van art. 6 EVRM met zich brengt.5.

Voor zover de steller van het middel klaagt dat uit de uitspraak van de Raad van State van 2 december 2015 (ECLI:NL:RVS:2015:3698) zou blijken dat in de onderhavige zaak tevens APV-bepalingen zijn overtreden die een inbeslagname rechtvaardigden, zodat de burgemeester niet op grond van art. 172 Gemeentewet tot inbeslagname bevoegd was, wordt miskend dat de genoemde uitspraak van de Raad van State geen betrekking heeft op de APV van de gemeente [plaats] . Nu de steller van het middel ook niet aangeeft om welke APV-bepalingen van de gemeente [plaats] het zou gaan, kan de klacht niet slagen.

De steller van het middel voert tot slot aan dat het onbegrijpelijk is dat het hof vanwege het vormverzuim geen strafvermindering heeft toegepast, nu het hof slechts heeft overwogen dat de verdachte voor inbeslagname van de honden was gewaarschuwd bij een eerder (bijt)incident. Daarnaast voert hij aan dat de verdachte betwist dat de honden eerder zijn uitgebroken of ontsnapt of dat een bijtincident heeft plaatsgevonden, terwijl de eerdere mutaties uit het strafdossier zien op meldingen uit [plaats] en [plaats] en niet aan de verdachte kunnen worden gelinkt, omdat de pleegplaats van het tenlastegelegde [plaats] is.

Bij de beoordeling van de klacht roep ik in herinnering dat uit het door mij in randnummer 2.5 weergegeven overzichtsarrest van de Hoge Raad (met name rechtsoverwegingen 2.3.1 tot en met 2.3.4) onder meer volgt dat voor toepassing van strafvermindering is vereist dat het gaat om een ‘voldoende ernstig’ vormverzuim dat concreet de belangen van de verdachte in de strafzaak heeft aangetast en de rechter met het verbinden van strafvermindering als rechtsgevolg aan een vormverzuim tot uitdrukking brengt dat het vormverzuim ‘zodanig ernstig’ is dat niet kan worden volstaan met de enkele constatering van dat vormverzuim.

Het hof heeft naar aanleiding van het verweer van de verdediging, dat strekte tot bewijsuitsluiting, geoordeeld dat sprake is geweest van een situatie waarin de overheid haar handelen op een onjuiste grondslag heeft verricht, maar waarin hetzelfde overheidsoptreden onder vermelding en aanwending van de juiste wetsartikelen en bevoegdheden rechtmatig zou zijn geweest, zodat geen sprake is van een situatie waarin een voorschrift of rechtsbeginsel in aanzienlijke mate is geschonden en er geen grond bestaat voor bewijsuitsluiting. Vervolgens is door het hof overwogen dat het ‘ook’ geen aanleiding ziet om tot strafvermindering over te gaan. Het hof heeft verder overwogen dat het ‘daarbij’ betrekt dat de verdachte voor inbeslagname van de honden was gewaarschuwd bij een eerder (bijt)incident. Het hof heeft dan ook volstaan met de enkele constatering van het verzuim.

Het oordeel van het hof dat het ‘ook’ geen aanleiding ziet om tot strafvermindering over te gaan en de beslissing om te volstaan met de constatering van het verzuim, borduurt voort op het oordeel van het hof dat sprake is geweest van een situatie waarin de overheid haar handelen op een onjuiste grondslag heeft verricht, maar waarin hetzelfde overheidsoptreden onder vermelding en aanwending van de juiste wetsartikelen en bevoegdheden rechtmatig zou zijn geweest, zodat geen sprake is van een situatie waarin een voorschrift of rechtsbeginsel in aanzienlijke mate is geschonden. In het oordeel van het hof dat het ‘ook’ geen aanleiding ziet om tot strafvermindering over te gaan, ligt naar ik meen besloten dat het vormverzuim door het hof niet ‘zodanig ernstig is’ geacht dat niet kan worden volstaan met de enkele constatering van dat vormverzuim. Dat oordeel van het hof getuigt niet van een onjuiste rechtsopvatting, is niet onbegrijpelijk en draagt de beslissing van het hof om te volstaan met de constatering van het vormverzuim zelfstandig. De overweging van het hof dat het daarbij betrekt dat de verdachte voor inbeslagname van de honden was gewaarschuwd bij een eerder (bijt)incident, vormt daarmee een overweging ten overvloede. Daarbij betrek ik dat door de verdediging enkel een bewijsuitsluitingsverweer is gevoerd en niet ook is aangevoerd dat het vormverzuim tot strafvermindering moet leiden.

Aan de begrijpelijkheid van het oordeel van het hof doet niet af dat de verdachte betwist dat de honden eerder zijn uitgebroken, ontsnapt of dat een bijtincident heeft plaatsgevonden, hetgeen steun zou vinden in de omstandigheid dat de eerdere mutaties uit het procesdossier zien op meldingen uit [plaats] en [plaats] . Uit het arrest volgt immers dat het hof op basis van een tot het bewijs gebezigd proces-verbaal van bevindingen heeft vastgesteld dat de verdachte bij drie dierenmeldingen betrokken is geweest, waarvan er twee gaan over bijtincidenten.6.Bovendien blijkt uit het BRP-overzicht betreffende de verdachte dat hij eerder in [plaats] en [plaats] woonachtig is geweest.

Het middel faalt in al zijn onderdelen.