1.4.2 Neutraliteit ten aanzien van de rechtsvorm en samenlevingsvorm

Bij de beoordeling of fiscale verbondenheidsbegrippen logisch, duidelijk en uniform zijn, kan een toets ten aanzien van de rechtsvormneutraliteit niet ontbreken. Maar wat betekent ‘rechtsvormneutraliteit’ eigenlijk? Naar mijn mening kunnen er verschillende dimensies worden herkend in dit begrip.

Op het niveau van een onderneming kan volledige rechtsvormneutraliteit worden bereikt door middel van een ondernemingswinstbelasting.1 In de nota ‘Werken aan winst – Naar een laag tarief en een brede grondslag’ is de ondernemingswinstbelasting ook aan de orde geweest.2 In 2007 is de politieke discussie over dit onderwerp hervat in het kader van het wetsvoorstel ‘Invoering van titel 7.13 BW’ (31 065). In dit kader heeft de Raad van State geadviseerd het gehele fiscale ondernemingsrecht te heroverwegen, waarbij de rechtsvorm van onderneming niet langer bepalend is voor de heffing van inkomsten- of vennootschapsbelasting.3

Een andere dimensie van rechtsvormneutraliteit betreft de samenwerking tussen ondernemers. In dat kader zou het kunnen betekenen dat het onderscheid tussen fiscale transparantie en non-transparantie, ongeacht de rechtsvorm, wordt gemaakt. Dat wil zeggen, dat ongeacht de vorm van de samenwerking, het daarmee behaalde resultaat hetzij wordt belast op het niveau van het samenwerkingsverband zelf, hetzij op het niveau van de participanten. Op het niveau van individuele belastingplichtigen kan rechtsvormneutraliteit betekenen dat fiscale faciliteiten worden opengesteld voor alle ondernemers, ongeacht de rechtsvorm waarvan zij zich bedienen. Voorts kan het duiden op faciliteiten die een geruisloze transformatie in een andere rechtsvorm mogelijk maken.4

Rechtsvormneutraliteit dient naar mijn mening ook te betekenen dat antimisbruikbepalingen en faciliteiten waarin ‘verbondenheid’ een rol speelt, ongeacht de rechtsvorm van de lichamen van toepassing zijn. Om die reden wordt dit getoetst.

Bedacht moet worden dat rechtsvormneutraliteit een rol speelt ten aanzien van begrippen die uitgaan van verbondenheid tussen lichamen en tussen een lichaam en een natuurlijk persoon. Voor verbondenheidsbegrippen die duiden op de relatie tussen natuurlijke personen wordt in deze studie in vergelijkbare zin beoordeeld of bij de definitie van begrippen voor de relaties van natuurlijke personen rekening is gehouden met het huwelijk, geregistreerd partnerschap en ongehuwd samenwonen. Ik noem dit de neutraliteit ten aanzien van de gekozen samenlevingsvorm.