4.7. De bedreigingswereld volgens Solove

Hoe ziet de privacybedreigingswereld voor informatiesystemen eruit? Wie en wat veroorzaakt de bedreiging? Om daar achter te komen zou men alle mogelijke vormen van privacyinbreuken in kaart kunnen brengen en vervolgens aan de hand van die opsomming kunnen redeneren wat er zou moeten worden gedaan aan het voorkomen van of het beschermen tegen privacyinbreuken. Solove1 constateerde dat privacy voor iedereen wel een andere betekenis heeft en niemand precies kan zeggen wat het nu eigenlijk is. Om aan deze "embarras du choix" een einde te maken heeft hij samen met andere experts geprobeerd een taxonomie2 op te stellen,3 om op een gestructureerde niet-reductieve en contextuele wijze de maatschappelijke activiteiten die problematisch of inbreuk-makend zijn voor de bescherming van privacy in kaart te brengen.4 De onderzoeksmethode behelst om door middel van de taxonomie nauwkeuriger vast te stellen wat het probleem is. Voorts worden de ontdekte problemen in hun context geplaatst. Daarna wordt vastgesteld of het gaat om een uniek probleem en hoe het verschilt van en gerelateerd is aan andere verzamelde problemen. Hij erkent dat twee belangrijke problemen bij het opstellen van een taxonomie zich voordoen, namelijk of bij het gesignaleerde risico inderdaad vermogensschade of immateriële schade (het verschil tussen de (nadeligere) positie die iemand heeft door het schadebrengende feit, en de positie die iemand anders zou hebben gehad zonder het schadebrengende feit)5 zal optreden en in hoeverre een bepaalde activiteit het sociale of institutionele evenwicht negatief zal beïnvloeden.6 Solove's taxonomie verkent in de jurisprudentie en federale- en staatswetgeving de verschillende opvattingen over privacy in de Verenigde Staten.7 Hij tracht de verschillende sociaal herkenbare privacyinbreuken te identificeren en richt de aandacht op die activiteiten die hun invloed hebben op privacy. Het doel is tevens om bij te dragen aan de ontwikkeling van recht dat zich bezig houdt met privacybescherming en richting te geven aan het oplossen van implementatievraagstukken van de volgende generatie van privacybeschermende informatiesystemen. Het onderzoek leidt tot een taxonomie waarin vier basisgroepen van activiteiten worden onderscheiden, die schadelijk kunnen zijn voor de privacy.8

Elke groep bestaat weer uit verschillende aan elkaar verwante subgroepen.

De subgroepen leiden concreet tot het vaststellen van risicogebieden. Solove onderscheidt zestien risicogebieden:

Hij verwijst als saillant voorbeeld van het laatste risicogebied naar de zaak Griswold tegen de Staat Connecticut, waar de Supreme Court in 1965 vonniste dat de staat Connecticut ten onrechte het gebruik van voorbehoedsmiddelen verbood aan getrouwde echtparen.13 Ter illustratie van de taxonomie dient het model in figuur 4.3. Dit model start als uitgangspunt met een persoon met persoonsgegevens en onderscheidt vervolgens drie stadia, het verzamelen van gegevens, het been verwerken van persoonsgegevens door degene die de gegevens onder zich heeft (de verantwoordelijke) en de verspreiding van de persoonsgegevens. Het model geeft per stadium aan welke inbreuken in de privacy van een persoon kunnen optreden. Gegeven in dit model is dat naarmate het proces van de verwerking van persoonsgegevens verder gevorderd is (beginnend bij het verzamelen van gegevens, dan het be- en verwerken en tenslotte de verspreiding en opslag daarvan), de persoonsgegevens zich steeds verder verwijderen uit de controlesfeer van het desbetreffende individu. De aanname in het model is dat in beginsel een individu (enige) controle heeft of behoort te hebben over wat over hem wordt verzameld, zijn controle (sterk) afneemt wanneer de gegevens worden verwerkt en dat er nauwelijks nog van controle sprake is als de gegevens eenmaal zijn verspreid naar anderen.

Solove concludeert14 dat de probleemgebieden en de activiteiten die de privacy schade kunnen berokkenen, aan elkaar zijn gerelateerd. Er blijkt evenwel geen gemeenschappelijke noemer te vinden te zijn die alle in kaart gebrachte privacyinbreukmakende activiteiten verbindt. De ict als faciliterend middel speelt bij het ontstaan van privacyproblemen in toenemende mate een belangrijk rol en maakt het mensen, bedrijven en overheden makkelijker opzettelijk privacy inbreukmakende handelingen te verrichten. Bovendien heeft ict een cultuur van sociale netwerken, webservices, `mash-ups',15 Web 2.0 en een virtuele samenleving mogelijk gemaakt, die van de participanten vereisen dat zij persoonsgegevens verschaffen, bij gebreke waarvan zij van deelname uitgesloten worden.16 De door Solovo beschreven privacybedreigingswereld (vanuit de door hem onderzochte rechtszaken en wetgeving) om tot een betekenisvolle veralgemening van privacyproblemen te komen, is niet volledig en blijkt niet het gewenste resultaat op te leveren. Het draagt wel bij om een beter zicht te krijgen op de privacybedreigingen en kan gebruikt worden om een meer algemeen privacybedreigingsmodel te toetsen. Dyson merkt daarbij op dat veel bedreigingen die als privacybedreigingen zijn gekwalificeerd eerder bedreigingen van de beveiliging inhouden en indirect bedreigingen voor de privacy vormen.17