4.3.1.1 Gebondenheid aan de vordering

De vraag naar de houdbaarheid van het verbod op ultra- of extra petita uitspraken kwam naar voren in het Rampion-arrest. Het echtpaar Rampion had kozijnen gekocht bij een huisbezoek door een vertegenwoordiger van K par K. De koopovereenkomst vermeldde dat de koopsom zou worden voldaan middels een krediet dat werd verstrekt door Franfinance. Op de dag dat de koopovereenkomst werd gesloten, werd door het echtpaar ook een kredietovereenkomst gesloten met Franfinance. Het bedrag waarvoor krediet werd verleend, betrof precies het bedrag dat het echtpaar diende te betalen voor de kozijnen. Op het moment dat de kozijnen werden geleverd, bleek dat de regels en stijlen van de kozijnen waren aangevreten door parasieten. Het echtpaar Rampion wenste daarom niet langer gebonden te zijn aan de koop- en financieringsovereenkomst.1

Het behandelende Tribunal d’Instance merkte ambtshalve bepalingen op uit de Code de la consommation bij toepassing waarvan het echtpaar gebaat zou kunnen zijn. Deze bepalingen waren opgenomen in de Code de la consommation als gevolg van de omzetting van de Richtlijn consumentenkrediet.2 Het was voor het Tribunal d’Instance naar Frans recht niet mogelijk om deze bepalingen ambtshalve aan een nietigverklaring ten grondslag te leggen. Naar aanleiding van een voorgelegde prejudiciële vraag oordeelde het HvJ EU dat de Richtlijn consumentenkrediet aan de consument rechten tegenover de kredietgever toekent die verder gaan dan de normale contractuele rechten die hij jegens de kredietgever of leverancier van de goederen kan inroepen. Om ervoor te zorgen dat de bescherming vanuit de Richtlijn de consument werkelijk ten dele valt, stelt de Richtlijn de nationale rechter in staat om ambtshalve omzettingswetgeving toe te passen.3 De ratio voor het ambtshalve ingrijpen is dus dezelfde als in de Océano-zaak.

Volgens Franfinance hing met deze wens tot ambtshalve toepassing echter een ander aspect samen. Franfinance stelde namelijk dat de verwijzende rechter in feite over wilde gaan tot het opleggen van een sanctie waarin het Franse recht in gevallen zoals het geval van het echtpaar Rampion voorziet, namelijk dat de kredietgever zijn recht op rente verliest. Dat, zo bepleitte Franfinance, mag de rechter niet doen, want dan zou hij het lijdelijkheidsbeginsel en het recht op een eerlijk proces schenden. Hier sloot de Franse rechter zich bij aan, die nog wees op het verbod op ultra petita uitspraken. De reactie van het HvJ EU kan als enigszins teleurstellend worden omschreven:

Het probleem zal voornamelijk kunnen spelen in consumentenrechtelijke zaken. Immers, een eisende consument behoeft meestal geen procesvertegenwoordiging in te schakelen en zal sneller wat over het hoofd zien. Dan bestaat bij de aanvang eenzelfde probleem als bestaat bij het opwerpen van consumentenbeschermende bepalingen en dat laatste moet de rechter dus ambtshalve doen van het HvJ EU. Er wordt wel opgemerkt dat dit een gering probleem zou zijn.5 De Rampion-zaak toont echter aan dat de beschermingsgedachte net zozeer de eisende consument betreft. Geheel ondenkbaar is het dus geenszins dat in de toekomst nogmaals de vraag zal opkomen wat heeft te gelden ten aanzien van een consument die door onwetendheid verzuimt om zijn vordering correct toe te spitsen op de hem toekomende rechten. Dient de rechter dan meer of anders toe te wijzen dan gevorderd?

Een sluitend antwoord kan daarop niet worden gegeven. In hoofdstuk zes zullen kaders worden geschetst waarbinnen naar een oplossing kan worden gezocht voor dit probleem. Deze kaders betreffen de fundamentele positie van het verbod op het meer of anders toewijzen dan gevorderd en de mate van activiteit van de procespartij.