25 jaar Awb in eenheid en verscheidenheid 2019/39.2:39.2 De omgekeerde toets

25 jaar Awb in eenheid en verscheidenheid 2019/39.2

39.2 De omgekeerde toets

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

De omgekeerde toets is ontwikkeld door Stimulansz en komt voort uit de (inmiddels voormalige) Transitiecommissie Sociaal Domein.1 De toets wordt op de website beschreven als een nieuwe methodiek waarmee professionals in het sociaal domein maatwerk kunnen leveren zonder willekeur. De toets is een aanpak die integraal werken in de gemeente mogelijk maakt. ‘Burgers krijgen hierdoor een oplossing waarmee ze écht geholpen zijn’, aldus de site. Om de doelstelling van de omgekeerde toets zo goed mogelijk over het voetlicht te brengen citeer ik de beschrijving door Stimulansz:2

‘Het principe van de omgekeerde toets is heel eenvoudig. Het begint met kijken wat nodig is en of dat past binnen de grondwaarden van de verschillende wetten. Daarbij wegen we de mogelijke effecten van een besluit in de volle breedte mee. Pas als dat helder is, komt de juridische toets, waarbij we de wetsartikelen zien als instrumenten om de grondwaarden van de wetten te realiseren. Zo is maatwerk mogelijk zonder dat het tot willekeur leidt. En omdat de grondwaarden van de verschillende wetten binnen het sociaal domein gelijk zijn maakt het integraal werken in de gemeente veel eenvoudiger. Bovendien is het toetsbaar in bezwaar en beroep en voor de accountant. En volledig in lijn met de bedoeling van de wetgever.’

Daar waar de omgekeerde toets in de praktijk is of zou kunnen worden gebracht, worden flinke successen geclaimd.3

Hoe werkt de omgekeerde toets? Onderstaand stappenplan is van Stimulansz overgenomen.

‘Stap 1: het effect

De eerste vraag die u zich stelt is: welk effect wil ik samen met de burger bereiken? Betrek hierbij het netwerk van de burger en andere professionals. Bedenk samen wat hij wil bereiken en leg de afspraken vast die u gezamenlijk maakt, bijvoorbeeld in een plan van aanpak.

Stap 2: de grondwaarde

De tweede vraag die u zich stelt is, of het beoogde effect valt onder de grondwaarden van de verschillende wetten. Met ‘grondwaarde’ bedoelen we de reden dat de wet is geschreven. De artikelen uit die wet zijn de instrumenten waarmee dat doel bereikt kan worden in plaats van een doel op zichzelf! De grondwaarden zijn:

Wet

Participatiewet

Wmo 2015

Wgs

Jeugdwet

Leerplichtwet en Wet passend onderwijs

Basis

Bestaansminimum

Meedoen aan maatschappelijk leven

Ondersteuning bij financieel beheer

Gezond en veilig opgroeien

Onderwijs voor alle jongeren

Complementair

Overheid vult aan op middelen die zelf verworven kunnen worden

Van burgers wordt verwacht dat zij zelf zoveel mogelijk oplossen en organiseren

Burgers moeten in eerste plaats zelf hun financiën regelen

Jongeren en hun ouders zijn zelf in eerste plaats verantwoordelijk voor veilig opgroeien

Jongeren en ouders zijn in eerste plaats verantwoordelijk voor volgen onderwijs en behalen startkwalificatie

Bevorderen zelfredzaamheid

Bij voorkeur door betaald werk, anders door vrijwilligerswerk of tegenprestatie

Zo lang mogelijk in eigen leefomgeving

Regie over eigen financiën

Regie over eigen leven

Voorbereiden op de maatschappij en de arbeidsmarkt

Stap 3: is het besluit ethisch te verantwoorden?

De gemaakte afspraken leiden tot een formeel besluit. Bij deze stap stellen we de vraag wat het effect is van het voorgenomen besluit:

-

uitwerking op persoon, gezin en omgeving (wat betekent het gewenste effect voor hen?);

-

mogelijkheden en vaardigheden (wat kunnen de betrokkene en zijn netwerk zelf?);

-

zuiver in bedoeling (sluit het aan bij de normen en waarden van mijn organisatie?).

Stap 4: randvoorwaarden

Bij de laatste stap nemen we een formeel besluit op basis van de gemaakte afspraken. Daarvoor is een set instrumenten beschikbaar (lees: wetsartikelen) met:

-

‘schakelaars’ die toegang bieden tot een bepaalde ondersteuning of de toegang juist afsluiten;

-

‘draaiknoppen’ waarmee de mate van ondersteuning en de afspraken die de professional en burger maken vast te stellen;

-

een paar basisprincipes die in beton gegoten zijn. Daar is geen afwijking van mogelijk.’

Inmiddels heeft de ‘Omgekeerde Modelverordening sociaal domein’ het daglicht gezien.4 Daarin wordt per probleem waar een burger tegenaan kan lopen een hoofdstuk gewijd. De problemen zijn niet uitputtend uiteraard. Denk aan ‘werk en participatie’, ‘inkomen en schulden’ en ‘wonen in een veilige en gezonde omgeving’. In het Laatstgenoemde hoofdstuk is het werkterrein van de Wmo 2015 het onderwerp. In het Casusboek Omgekeerde toets worden treffende voorbeelden gegeven van situaties waarin de ene regel het doel van de an- dere regel tegenwerkt. Toen ik zelf met zo’n casus werd geconfronteerd besloot ik de te proberen de gemeente te verleiden om omgekeerd te toetsen. Dat bleek geen sinecure.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.