17.1.9 Voorzieningen

Voorzieningen worden in de wet omschreven als op de balans op te nemen posten tegen naar hun aard duidelijk omschreven verplichtingen die op de balansdatum als waarschijnlijk of als vaststaand worden beschouwd, maar waarvan niet bekend is in welke omvang of wanneer zij zullen ontstaan. Tevens kunnen voorzieningen worden opgenomen tegen uitgaven die in een volgend boekjaar zullen worden gedaan, voor zover het doen van die uitgaven zijn oorsprong mede vindt voor het einde van het boekjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal boekjaren (2:374 lid 1 BW). Waardevermindering van een actief wordt niet door vorming van een voorziening tot uitdrukking gebracht (2:374 lid 2 BW). Voorzieningen dienen te worden gesplitst naar de aard van de verplichtingen, verliezen en kosten waartegen zij worden getroffen (2:374 lid 3 BW). In ieder geval worden afzonderlijk opgenomen: a. voorzieningen voor belastingverplichtingen, die na het boekjaar kunnen ontstaan, doch aan het boekjaar of een voorafgaand boekjaar moeten worden toegerekend, met inbegrip van de voorziening voor belastingen die uit waardering boven de verkrijgings- of vervaardigingsprijs kan voortvloeien; en b. de voorziening voor pensioenverplichtingen (2:374 lid 4 BW). Het begrip voorziening is gebaseerd op het daaromtrent bepaalde in de communautaire/unitaire jaarrekeningrichtlijnen. De omschrijving van het begrip is vergelijkbaar met de omschrijving in EU IFRS (zie IAS 371). Anders dan in IAS 37 is op grond van artikel 2:374 lid 1 BW tevens een kostenegalisatievoorziening mogelijk, maar niet verplicht. Bij voorzieningen gaat het om verplichtingen die kunnen worden beschouwd als waarschijnlijk of vaststaand maar waarvan de omvang en het tijdstip van ontstaan onzeker zijn.2

Ook voorzieningen kunnen tot het garantievermogen worden gerekend. Sommige ondernemingen rekenen alle voorzieningen tot het garantievermogen. Dorsman3 maakt een onderscheid tussen voorzieningen met een kostenkarakter en voorzieningen met een schuldkarakter. Bij voorzieningen met een kostenkarakter kan met name worden gedacht aan de voorziening voor groot onderhoud. Dorsman stelt dat doordat het plegen van groot onderhoud geen verplichting jegens derden is, in tijden van schaarse middelen kan worden besloten om het onderhoud niet uit te voeren. Daarom rekent hij voorzieningen met een kostenkarakter tot het garantievermogen. Daarbij kan worden opgemerkt dat onderhoud onvermijdelijk kan zijn en bij het achterwege laten van het onderhoud de productie, maar ook de waarde van de activa in gevaar kunnen komen. Het enig denkbare argument om voorzieningen met een schuldkarakter tot het garantievermogen te rekenen lijkt wanneer het gaat om voorwaardelijke of onzekere verplichtingen.

Hoewel vanuit de optiek van herrubricering van balansposten uitgifte van aandelen ten laste van voorzieningen theoretisch denkbaar is en het betalingsvermogen van de vennootschap niet zou raken, meen ik dat juridische aanknopingspunten ontbreken om een voorziening, die geen concrete, opeisbare schuld van de vennootschap vormt maar wel als vreemd vermogen van de vennootschap dient te worden aangemerkt, om te vormen tot eigen vermogen in de vorm van aandelenkapitaal. Zo kan hier bij hetontbreken van een opeisbare schuld van verrekening geen sprake zijn. Andere rechtsfiguren waarlangs voorzieningen in aandelenkapitaal zouden kunnen worden omgezet zijn moeilijk denkbaar. Titel 9 van Boek 2 BW biedt voor de mogelijkheid van omzetting van voorzieningen in aandelenkapitaal geen aanknopingspunten.