4.1 Plan van aanpak

In dit hoofdstuk staat de aanpak van massaschade naar Amerikaans recht centraal. Strikt gezien bestaat de 'Amerikaanse-aanpak' niet. Er zijn de wettelijke regimes van de verschillende staten en het federale regime. Hier wordt onder de 'Amerikaanse-aanpak' het federale regime verstaan, in het bijzonder de class action regeling van Rule 23 van de Federal Rules of Civil Procedure. Er zijn twee belangrijke redenen waarom ik me daartoe beperk. De eerste is dat de meeste staten over een regeling beschikken die de federale nagenoeg op alle hoofdpunten volgt1 en in dit onderzoek staan alleen de uitgangspunten en de hoofdlijnen centraal. Dat neemt niet weg dat er verschillen zijn in de manier waarop de regelingen in de verschillende staten en op federaal niveau worden toegepast: aangenomen wordt dat het procesklimaat voor class actions in de staten gunstig is voor eisers.2 Velen schrijven dat toe aan het feit dat de rechters daar, in tegenstelling tot federale rechters, gekozen en niet benoemd worden en daardoor mogelijk eerder 'a prejudicial predisposition on cases' hebben.3 Forum shopping tussen de verschillende staten en op federaal niveau wordt door sommigen dan ook als een groot probleem gezien. In 2005 is een wet aangenomen — the Class Action Fairness Act of 2005 (CAFA)4 — die onder meer beoogt dit verschijnsel aan te pakken. Deze wet breidt de jurisdictie van de federale rechter in class actions in bepaalde gevallen uit en beoogt bovendien misbruik van het instrument tegen te gaan. De toepassing en het belang van Rule 23 zal daardoor alleen maar toenemen. Dat is de tweede reden waarom deze regeling hier centraal staat.

Ik ga niet in op de historische achtergrond en de (totstandkomings)geschiedenis van Rule 23.5 Ik volsta met de mededeling dat de wortels gezocht moeten worden in middeleeuws Engeland6 en dat de tekst na een aantal revisies te hebben ondergaan, in 1966 zijn huidige vorm heeft gekregen. Rule 23 is sindsdien, ondanks vele amenderingsvoorstellen van verschillende lobbies,7 nagenoeg ongewijzigd gebleven.8 De eerste substantiële veranderingen in de regeling sinds 1966 zijn met een wetswijziging in december 2003 ingevoerd.9 Deze wijziging betreft de onderwerpen, tijdstip en inhoud van beschikkingen op certificatieverzoeken, publicatievoorschriften, goedkeuringsprocedures van collectieve schikkingen, benoeming, selectie en beloning van de class advocaat. De CAFA bevat ten aanzien van bijna al deze onderwerpen verdergaande bepalingen die de desbetreffende onderdelen van Rule 23 aanvullen.10De CAFA en de aanpassingen van de class action regeling van december 2003 komen niet afzonderlijk aan bod, maar worden geïntegreerd behandeld met de onderwerpen waar ze betrekking op hebben.

In 4.3 bespreek ik vier belangrijke doelstellingen van class action: toegang tot het recht, proceseconomie/rechtszekerheid/rechtseenheid, preventie en gedragsbeïnvloeding, en voorspelbaarheid van de procedure. In 4.4 beschrijf ik de limited fund en de damages (opt out) class action — de twee soorten die hier centraal staan — op hoofdlijnen. In de Amerikaanse rechtspraak en literatuur over class actions blijkt een aantal vragen permanent aanwezig te zijn of steeds terug te keren. Daarom kunnen zij naar mijn idee als de essentie van de class action regeling en problematiek worden gezien.11 Zij bepalen veel onderzoeks- en discussieagenda' s in Amerika en staan in de paragrafen (4.5-4.8) centraal. 4.9 is de beschouwende slotparagraaf.

Over het Amerikaanse regime is zowel in Amerika, als daarbuiten veel geschreven. De literatuur en rechtspraak daarover is overweldigend.12 Deze kan in dit hoofdstuk niet integraal worden beschreven, laat staan besproken. De uitdaging om de bestaande invalshoeken en gezichtspunten van het class action spectrum te laten zien, is reeds groot,13 evenals de opdracht om de ware voortdurend wijzigende aard van het instrument helder over het voetlicht te brengen.14 Bovendien is dit onderzoek niet zozeer beschrijvend als wel meer thematisch opgezet. Ik beperk mij als gezegd tot basisbeginselen en elementen die in het licht van de in hoofdstuk 1 gedefinieerde problematiek naar mijn idee relevant of belangwekkend zijn. Voor de lezers die geïntrigeerd worden door paragrafen uit dit hoofdstuk en meer over een bepaald (deel)onderwerp zouden willen weten, zal ik in 4.2 enige aanwijzingen geven die nuttig kunnen zijn bij het raadplegen van de buitenlandse, voornamelijk Amerikaanse, literatuur.