4.3.3.1 Inleiding

De derde bias die ik in dit hoofdstuk bespreek, is de emotie. Op het eerste gezicht is het wellicht merkwaardig om de emotie als een bias te beschrijven. De emotie zie ik als een bias omdat de emotie het proces van oordeelsvorming zo kan beïnvloeden dat onbewust denkfouten worden gemaakt. De emotie van een rechter kan eveneens van invloed zijn op het rechterlijk oordeel.

Het is niet eenvoudig aan te geven wat emoties zijn. Het emotiebegrip heeft door de eeuwen heen verschillende veranderingen ondergaan.1 Bovendien gebruiken mensen de begrippen emotie en gevoel vaak door elkaar. Twee grote lijnen in de opvatting van emoties zijn te herkennen. Enerzijds de gevoelstheorie en anderzijds de cognitieve theorie. De gevoelstheorie ziet emotie voornamelijk als een lichamelijk gevoel. De emotie lijkt hier tegenover de rede te staan. De cognitieve theorie ziet de emotie voornamelijk als een gedachte. Emoties worden hier niet gezien als tegengesteld aan denken, maar juist als een gemoedstoestand die is gebaseerd op een gedachte.2 Meer recent is een derde opvatting ontwikkeld die het midden houdt tussen beide lijnen: het complexe cognitieve emotiebegrip. Een emotie is een persoonlijke inschatting dat iets in de wereld van belang is. Er is dus een waarderende gedachte, een waarderend (niet lichamelijk) gevoel en een gedragsneiging.3 Een vastomlijnd begrip van emoties is niet te geven. In dit hoofdstuk versta ik onder emoties het hebben van een bepaald gevoel, een interne ervaring, een gemoed of een beweging.4 Een kenmerk van emoties is dat niet is aan te duiden hoe iemand emoties precies ervaart. De precieze ervaring verschilt van persoon tot persoon. Dit verschil is nu juist waarom zowel de wetenschap als de praktijk de invloed van emoties in bepaalde omstandigheden negatief waarderen. Door de invloed van emoties is niet meer vast te stellen waarom iemand precies handelt zoals hij handelt. Bovendien hangen persoonlijke emoties samen met de waarden die iemand hanteert.5 Deze waarden zijn niet altijd toegankelijk, waardoor ook de aanwezigheid van emoties niet altijd toegankelijk is.