Lokale democratische innovatie (R&P nr. DR2) 2021/2.3.3:2.3.3 De kiezersdemocratie

Lokale democratische innovatie (R&P nr. DR2) 2021/2.3.3

2.3.3 De kiezersdemocratie

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het derde democratiemodel, de kiezersdemocratie, is de directe tegenhanger van de consensusdemocratie. De besluitvorming in een kiezersdemocratie is sterk aggregatief van aard en burgers behartigen hun eigen belangen direct in de besluitvormingsarena.1 Het bekendste instrument van dit type democratie is uiteraard het referendum. Het is belangrijk te benadrukken dat een kiezersdemocratie nergens ter wereld de democratische hoofdstructuur van een staat vormt. In een moderne staat van enige omvang is het simpelweg niet mogelijk burgers direct te laten beslissen over alle of zelfs maar de meerderheid van de te nemen besluiten. Een kiezersdemocratie is daarom altijd ingebed in een consensusdemocratie, zoals in Zwitserland, of een penduledemocratie, zoals in de Amerikaanse staat Californië. Niet geheel verrassend nemen burgers in een kiezersdemocratie een centrale plaats in. Hun rol is niet alleen reactief, maar vooral ook actief als initiatiefnemers van bijvoorbeeld burgerinitiatieven en referenda. Burgers zijn dus veel meer spelers dan toeschouwers. Een kanttekening daarbij is dat burgers vooral betrokken zijn bij het maken van keuzes. Het uitvoeren van de gemaakte keuzes is iets dat in een kiezersdemocratie nog altijd overgelaten wordt aan professionele instanties.

Hoewel kiezersdemocratieën zoals gezegd in geen enkele staat de hoofdstructuur vormen van democratische besluitvormingsprocessen, zijn er desondanks wel een aantal kenmerken van op te sommen.

1)

Er is sprake van begrensd bestuur. De bestuursmacht is opgesplitst en ingeperkt.

2)

Burgers besturen actief mee via bijvoorbeeld volksraadplegingen en referenda.

3)

Burgers controleren het bestuur actief. Ze vormen als het ware zelf de checks and balances door het bestuur te corrigeren wanneer zij dat nodig vinden.

4)

Er zijn veel verschillende belangen die op verschillende manieren behartigd worden.

5)

Er is sprake van decentralisatie en federalisme. Decentrale instituties zijn op eigen terreinen bevoegd.

6)

Er is sprake van reductionisme, waarbij het geheel minder is dan de som der delen en waarbij het geheel afhankelijk is van de delen.

7)

Marktlogica is dominant. Coördinatie vindt van onderop plaats. De kiezer is eerder een consument dan een klassieke goed geïnformeerde, meedenkende kiezer die deelneemt aan het publieke debat.

8)

Het individu wordt beschermd door allerlei waarborgen tegen de tirannie van de meerderheid.2

Anders dan in een penduledemocratie en consensusdemocratie zijn verkiezingen voor vertegenwoordigende organen minder bepalende momenten voor gewone burgers in een kiezersdemocratie. Er zijn naast deze verkiezingen namelijk nog meer mogelijkheden om direct voorkeuren duidelijk te maken, waarbij burgers ook zelf het initiatief kunnen nemen tot een stemming. De keerzijde van de medaille is dat burgerinitiatieven een rem kunnen zijn op beleid dat door vertegenwoordigende organen wordt gevoerd. Dit hoeft niet per se negatief te zijn, maar vooral in combinatie met het gevaar van tragedies of the commons3 kan het de behartiging van het algemeen belang bemoeilijken. Daarnaast legt een kiezersdemocratie veel verantwoordelijkheid voor het behartigen van eigen belangen bij de individuele burger. Aan de ene kant betekent dit dat er een grote mate van gelijkheid is tussen burgers. Het maakt voor het gewicht van een stem bij een referendum immers niet uit of je een bankier of bouwvakker bent. Aan de andere kant worden zwakkeren in de samenleving, die vaak niet de tijd, het geld of de kennis hebben om zelfstandig hun belangen te behartigen, door de nadruk op individuele verantwoordelijkheid benadeeld.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.